Bekijk het origineel

V. Fainberg overleefde vier jaren „speciale

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

V. Fainberg overleefde vier jaren „speciale" USSR-behandeling

9 minuten leestijd

De „Observer" schreef het volgende: Victor Fainbeig, een van de Sovjet-oppositieleiders tegen de hardhandige methoden van de KGB omtegenstanden een krachtige psychiatrische „behandeling" te geven, is kortgeleden in Londen aangekomen. Hij overleefde vier jaar speciale behandelingin de psychiatrische kliniek in Lenningrad en gaf direct een overzicht van zijn wedervaren.

Victor Fainberg (zijn Nederlandse naam zou „Wijnberg" geweest kunnen zijn, red.) werd in augustus 1968 gearresteerd op het Rode Plein in Moskou, toen hij demonstreerde tegen de Russische bezetting van Tsjecho-Slowakije. Hij weigerde met zijn ondervragers te praten over de groep „liberalen" waarbij hi] zich een maand of vijf daarvoor had aangesloten. Daarom werd hij meteen geschikt bevonden om „proefkonijn" te worden voor een nieuwe methode van de KGB, namelijk die van een psychiatrische behandeling die alleen werd „gereserveerd" voor de taaiste tegenstanders van het USSR-regiem.

Fainberg liet het er evenwel niet bij zitten. Met een mede-gevangene, Vladimir Borisov, besloot hij twee dingen te ondernemen. Het eerste was dat zij documenten uit de gevangenis zouden smokkelen over martelingen, over injecties met drugs, die de wilskracht van de gevangene verlammen, en over het wrede klimaat van intimidatie in wat nota bene officieel een „kliniek" heette te zijn. Deze documenten zouden naar het Westen moeten worden gesmokkeld als onderdeel van een perscampagne tegen het Sovjet-misbruik van de psychiatrische wetenschap.

Het tweede offensief dat Fainberg en Borisov inzetten, bestond hierin dat zij persoonlijk de grondprincipes van het Sovjet-systeem zouden aanvallen, namelijk dat geen enkele geVangene wordt losgelaten totdat zo'n gevangene zijn overtuiging verloochent, toegeeft dat zijn oppositionele activiteiten voortvloeiden uit zijn geestesziekte en tenslotte zijn „geneesheren" „bedankt" voor zijn „genezing". Door dit.systeem aan te vallen, zou hun strijd een strijd voor waarheid zijn.

Perscampagne
In juli 1970 lukte het documenten uit de gevangenis te smokkelen die nog steeds één van de meest welsprekendste beschrijvingen vormen van de „afgezonderde geheel andere wereld van de speciale klinieken". Deze documenten die de pers in het Westen bereikten, werden een zeer voorname bron die de wandaden van Russische medici onloochenbaar aan de kaak stelden. Een doelgerichte perscampagne werd mogelijk.
In maart 1971 begonnen de twee gevangenen een hongerstaking ten behoeve van betere voorzieningen voor hun medegevangenen. Zij verzochten de medici om een eind te maken aan de gewelddadige injecties, zij vroegen om het wettelijk vastgelegde recht van advocaten die de gevangenen als raadsman zouden bijstaan, zij vroegen om een geneeskundig onderzoek door medici die zij zelf mochten kiezen en niet door de KGB waren „afgericht" en tenslotte verzochten zij om een behandeling van hun geval voor de rechtbank met een officieel proces.

De hongerstaking duurde 82 dagen. De Sovjet-autoriteiten wisten dat het politieke misbruik van de psychiatrische wetenschap aan de orde kon worden gesteld op het internationale congres Van de Wereld Federatie van Psychiaters in Mexico City in de herfst van datzelfde jaar. De verzoekschriften van de gevangenen Fainberg en Borisov werden dus toegestaan.

Victor Fainberg zegt thans over deze „welwillendheid" onder internationale druk: „De autoriteiten namen voorbereidende maatregelen om veel gevangenen uit de „speciale" gevangenissen los te laten. Er verscheen zelfs een artikel in de Izvestia waarin de Sovjet-burgers werden voorbereid op een officiële koerswijziging van de communistische opinie. Maar eerst wachtten de Sovjet-heersers nog af wat er precies op het congres in Mexico zou gaan gebeuren".

Truc
Daar werd een handige truc uitgehaald. Door bepaalde vergadertechnieken wisten de Sovjet-gedelegeerden te voorkomen dat de vergaderde congressisten zouden gaan discussiëren over het enorme dossier van harde feiten over de misbruiken in Russische ziekenhuizen.
Fainberg:Het was verraad van de Westerse gedelegeerden om blindelings in de Russische trucs te lopen, zodat het dossier niet publiekelijk aan de orde werd gesteld. Toen de KGB bemerkte dat de truc gelukt was, volgde de KGB-wraak. Alle vroeger gemaakte beloften werden verbroken.

December 1971 begonnen Fainberg en Borisov een tweede hongerstaking. Het gedwongen toedienen van voedsel werd ditmaal nog wreder gedaan dan de eerste keer. Ze begonnen zelfs met injecties van drugs. Ten einde raad dreigde ik de „psychiaters" dat ik zelfmoord zou plegen, vertelde Fainberg later.

Na twee maanden staakten de twee gevangenen hun hongerstaking toen zij voor een hernieuwd onderzoek werden gezonden naar het beruchte Serbsky-instituut in Moskou.

Daar werd hun meegedeeld dat zij uiteindelijk naar een gewoon ziekenhuis zouden worden overgeplaatst. Dit gunstige resultaat bereikte de Westerse pers, maar had het averechtse gevolg dat men dacht dat men er nu was en de perscampagne verflauwde. Direct toen de KGB bespeurde dat de internationale druk verminderde, werden Fainberg en Borisov weer naar een „speciale" kliniek gezonden en ze waren nu nog geen stap verder. Evenwel had het smokkelsysteem van Fainberg zo effectief gewerkt, dat het speciale ziekenhuis in Leningrad, in de gehele wereld berucht was geworden. De autoriteiten besloten dat de gevangenen verspreid zouden worden over tal van „speciale" ziekenhuizen, zelfs duizenden mijlen van hun familie vandaan, zodat — naar de autoriteiten hoopten — het smokkelen van belastende documenten en het gehele netwerk van smokkelaars verstoord zou worden.

Derde hongerstaking
Alleen Victor Fainberg werd in Leningrad achtergehouden, naar lichaam en ziel bijna gebroken. Toch slaagde hij er nog in om een "noodkreet" aan Kurt Waldheim, de secretaris- generaal van de UNO, uit de gevangenis te krijgen en hij begon een derde hongerstaking. Fainberg verzwakte nu dusdanig dat de autoriteiten gingen vrezen dat hij zou sterven. In december 1972 werd Fainberg daarom overgebracht naar een „gewone" kliniek. Evenwel was er nog het probleem dat Fainberg voordat hij vrij gelaten zou worden, zijn overtuiging moest herroepen en een verklaring zou moeten ondertekenen dat hij geestesziek was geweest, maar nu genezen. Fainberg bleef immers weigeren.
Een nieuw team van doctoren begon nu pogingen te doen hem er van te overtuigen dat Fainberg de problemen van de medici moest aanvoelen en daarvoor begrip moest tonen. Geef nou maar toe, zeiden ze. Als Fainberg ook maar iets zou hebben toegegeven, zouden de medici van hun kant ook iets toegeeflijker worden, zeiden ze. De medici drongen er sterk op aan dat Fainberg de naam van een drug zou noemen die hij dan zou slikken. Maar Fainberg zei: Ik heb niets te maken met uw problemen. Hij werd voor een onderzoekcommissie geroepen die hem zei: „We zullen je niet vragen om je overtuiging af te zweren. Maar wat ga je doen als je vrijgelaten wordt? Ga je je activiteiten zoals voorheen voortzetten? Fainberg zei: „Ja". Toen besloot de commissie dat Fainberg niet vrijgelaten zou worden.

Vrijlating
Maar een week later, deed de beroemde atoomgeleerde Andrei Sacharov een publiek protest uitgaan dat zo de aandacht trok dat Fainberg's vrijlating meteen een feit was. Eind december werden de gevangenispoorten achter Fainberg gesloten. Men stond hem toe te emigreren hetgeen hij dit jaar deed en thans wacht hij de emigratie van zijn verloofde af, Marina Voikhanskaya. Als zij eveneens Engeland zal hebben bereikt, zullen ze samen naar Israël gaan. Fainberg is immers een Jood en de vrouw die Fainberg hoopt te trouwen, is van beroep psychiatrisch verpleegster.

Tot zover het artikel in „The Observer". Met dit ene voorbeeld hopen wij te hebben aangetoond dat zodra de Westerse aandacht verslapt, de KGB (Russische geheime dienst die veel verwantschap vertoont met Hitler's Gestapo) meent alles te kunnen doen. Zodra de perscampagnes weer worden opgevoerd, betekent dat directe hulp aan gevansenen en zelfs hun vrijlating.

Ook na Stalin
Dit voorbeeld betekent ook dat het een misvatting is te menen dat dergelijke onmenselijke concentratiekampen slechts in de tijd van Stalin voorkwamen. Er kunnen dan wel aardige verhaaltjes in de pers staan over Brezjnev die in zijn dure auto's allerlei stunts uithaalt en vertederende glimlachjes tevoorschijn doet roepen, maar op hetzelfde moment zitten tienduizenden te grimlachen van pijn, geestelijk en lichamelijk. Wat dat betreft, is het tekenend dat de berichten van de „Ondergrondse kerk" die nogal eens worden tegengesproken, worden bevestigd door Amnesty International, een organisatie die vervolging bestrijdt en vrijheid van meningsuiting beschermt. Amnesty International wordt nogal eens aangewreven dat zij eerder Westerse gevangenen beschermt dan vervolgden achter het IJzeren Gordijn. Toch bevestigt deze instantie de „Ondergrondse kerk" in haar uitspraken over massale vervolgingen. Wij hopen hiermee de vragen van onze lezers beantwoord te hebben.

___________________________________________________________

(Van een onzer redacteuren) Twee weken geleden publiceerden wij de aangrijpende brief van Bruno Saare, die onmensdijke martelingen heeft doorstaan in een Russisch concentratiekamp. Men vreest voor zijn leven. In zijn eigenhandig geschreven brief deed hij het Westen de noodkreet toekomen om brieven te schrijven opdat hij wordt vrijgelaten. Diverse lezers hebben ons intussen laten weten dat zij aan ons verzoek graag gehoor hebben gegeven en een briefje hebben verzonden. Er waren ook enkele lezers die de vraag stelden of publiciteit werkelijk wel zou helpen en of het niet het levenseinde van Bruno Saare zou kunnen verhaasten door wraakacties van de concentratiekampleiders. Wat het laatste argument betreft: nog steeds is gebleken dat de USSR-autoriteiten zeer gevoelig zijn voor publiciteit en geen wraakacties ondernemen omdat dit nieuwe scherpe publikaties ten gevolge zou hebben. In het kader van de huidige ontspannimgspolitiek kunnen de USSR-auitoriteiten allerminst ongunstige persberichten gebruiken. En wat de daadwerkelijke hulp betreft door middel van publiciteit, er zijn talrijke voorbeelden op te sommen, dat persberichten er toe hebben geleid dat gevangenen uit de gevangenis werden gehaald en naar het Westen (en de vrijheid) konden komen. Eén van die voorbeelden wilden wij hier noemen, namelijk de recente vrijlating van Victor Fainberg waarover „The Observer" van 20 oktober jl. publiceerde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 oktober 1974

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

V. Fainberg overleefde vier jaren „speciale

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 25 oktober 1974

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken