Over koralen, kerkmuziek en tijdgenoten van Worp

Johannes Worp werd zoals reeds vermeld in Broek in Waterland op 24 december 1821 en overleed te Groningen op 21 april 1891. Hij was in zijn dagen een bekend componist organist en pedagoog. Worp studeerde te Amsterdam en na werkzaamheden te Edam en Almelo bij Moscheles en Schneider te Leipzig. Hij werd in Groningen vervolgens eerst organist aan de A-kerk, later aan de Martini en doceerde aan de Rijkskweeksdhool in welke functie hij zijn pedagogische gaven ontplooide en een kleine muziekleer voor onderwijzers van lagere scholen en een eerste en tweede zangboekje voor de lagere school schreef.

Ook publiceerde hij „de zingende kinderwereld" waaronder bijvoorbeeld het bekende liedje „vogeltje wat zingt gij vroeg" en „Wie rusten wil in 't groene woud". Ook schreef hij een algemene muziekleer, later bewerkt door Simon van Millingen, daarna door Sem Dresden. Dit boek wordt nog steeds op onze muziekscholen, muzieklycea en conservatoria gebruikt en ook bij privélessen door organisten en muziekleraren geraadpleegd.

MAN VAN FORMAAT

Worp, zo mag onze conclusie wel luiden, is niet alleen een boek, maar ook een man geweest. Een man van formaat zelfs.

Zowel de tiende als de veertiende druk zijn herzien door Worps leerling Hendrik Pieter Steenhuis, geboren 24 januari 1850 te Appingedam en gestorven te Groningen op 8 januari 1934. Hij was evenals Worp componist organist, beiaardier en dirigent. Van 1890 tot 1901 was hij stadsklokkenist aan de Martinitoren te Groningen Hij componeerde onder andere voor piano, harmonium en koor. Ook heeft hij de psalmen ritmisch getoonzet.

Ongeveer 1935 heeft George (Joris) Stam, geboren op 2 juli 1905 te Rotterdam het Worpboek herzien door voor alle psalmen met gelijke melodie een afzonderlijk voorspel en koraal te schrijven. Hij werkte ook uitsluitend ritmisch, op zichzelf niet onverdienstelijk, maar voor onze eredienst niet altijd even geschikt. .Het geeft ons in elk geval geen recht G.S. opzij te schuiven alsof hij in het geheel niet speelbaar zou zijn. Stam is evengoed een man van formaat als Worp in zijn dagen. Hij is een hardwerkend componist en organist.

EIGEN STIJL

Stam studeerde bij de zeer bekende en geliefde blinde organist van de Walburgkerk te Zutphen, Cornelis Bute. Later studeerde hij aan het Amsterdamse conservatorium onder andere bij Cornelis de Wolf en anderen. Van 1932 tot 1948 was hij organist en dirigent te Leeuwarden, van 1948 tot 1953 directeur van het Utrechts conservatorium, waar hij de „protestantse kerkmuziekschool" oprichtte. Diverse koren in Leeuwarden, Utrecht en Amsterdam stonden onder zijn leiding. In 1948 zien wij Stam als organist van de Westerkerk te Amsterdam en de Leeuwenburgkerk te Utrecht en voorzitter van de Nederlandse organisten vereniging (NOV). Hij componeerde orgel- en koorwerken in een geheel eigen stijl.

In 1956 werd Stam organist van de kerk met de mooie gebrandschilderde en beroemde glazen, de St. Janskerk te Gouda. Genoeg echter over de revisors van Worps psalmboek waar nog steeds velen uit de reformatorische gezindte en gezinnen naar grijpen.

Nog iets over Worps tijdgenoten, Drent, Van Eijken, Van Krieken Van 't Kruijs, wier koraalboeken eveneens niet meer in de handel zijn (of het moest zijn in een antiquariaat).

VAN KRIEKEN

Het zou beslist niet onaardig zijn bijvoorbeeld het psalmboek van Van Krieken opnieuw uit te geven. Het bevat diverse psalmen in twee toonaarden. Gerardus Bartus Van Krieken werd geboren in Oude Tonge op de Zuid-Hollandse eilanden, op 30 april 1836 en stierf te Rotterdam op 26 juli 1913 Hij was componist en organist en studeerde bij onder andere Van Eijken en Verhulst. Hij was organist van de In de laatste wereldoorlog verwoeste Zuiderkerk te Rotterdam en leidde tal van organisten op, zo ook Jan Zwart sr.

Van Krieken was bevriend met de Franse organist Alexander Guilmant, bewerkte psalmen en evangelische gezangen van de Ned. Herv. kerk. Ook componeerde hij de cantate „David". Menig organist zal ook van zijn psalmboek nuttig gebruik kunnen maken.

Hiernaast is heel goed te gebruiken het boek van Van 't Kruijs. Marinus Hendrik van "t Kruijs werd geboren op 8 maart 1861 te Oudewater. Hij stierf op 14 februari 1919 te Lausanne. Van 't Kruijs studeerde bij W. F. P. Nicolaï, aan het Haagse Conservatorium. Deze laatste deed ook nog een koraalboek het licht zien, maar dat behoort inmiddels ook tot de zeldzaam verkrijgbare werken.  

Van 't Kruijs was van 1884-1897 organist van de nu verwoeste Laurenskerk. In 1905 werd hij benoemd tot dirigent te Groningen. Hij stelde in 1885 een boekje samen over „de dispositiën der Nederlandse orgels".

Eén samensteller van een psalmkoraalboek vraagt nog onze aandacht: Johan Albert van Eijken, geboren op 24 april 1823 te Amersfoort en gestorven op 24 september 1868 te Elberfeld. Hij studeerde aanvankelijk bij zijn vader en later te Dresden en was organist van de Nieuwe kerk te Amsterdam en de Zuiderkerk te Rotterdam

Naast Worp zijn er dus diverse psalmbundels die hun bestaansrecht in de loop der jaren en hun dienstbaarheid voor de gereformeerde eredienst duidelijk hebben bewezen. In dit verband denken wij ook nog aan de bewerkingen van Drent, Brand Buys en anderen. Ook deze bundels zijn waarschijnlijk vrijwel alleen antiquarisch te verkrijgen. De bij de (ritmische) Hervormde koraalbundel van de psalmen behorende voorspelen van diverse prominente vaderlandse organisten - zoals Van der Horst Kousemaker, Renooy, Mens, van Westering - zijn naar ons bekend ook vrijwel niet meer verkrijgbaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen