Bekijk het origineel

Over smokkelaarsethiek en kerkverraders in Oost-Europa

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Over smokkelaarsethiek en kerkverraders in Oost-Europa

6 minuten leestijd

De boekenberg over (aspekten van) het kerkelijk leven achter het IJzeren Gordijn, dat nog steeds niet is opgerold, groeit en groeit en vergt veel van het leesvermogen der belangstellende bijblijvers. Dat zij echter achterop geraken zal hen nauwelijks kwalijk genomen mogen worden, temeer niet wanneer ze nog geen kans zagen, in hun vakantie deze vertraging weg te werken. Daar wordt hier nu ijlings een begin mee gemaakt.

Het eerste boekske, dat reeds vorig jaar uitkwam en naast een aankondiging ook een aanbeveling verdient, is „The Ethics of Smuggling", oftewel de ethiek van het smokkelen, door Brother Andrew, die in Harderwijk en gans Nederland beter bekend is als Anne van der Bijl dan als Broeder Andreas.

De leider van „Kruistochten" (van de stichting „De Akker is de wereld"), die elders in de wereld zijn arbeid verricht onder de naam „Open Doors", schreef hiermee geen handboek voor drank- en botersmokkelaars rond Baarle Nassau of het Limburgse, maar een vervolg op zijn vroegere boek „God's Smuggler".

Daarin vertelde hij het verhaal van zijn leven ten dienste van Bijbelverspreiding en evangelisatie in Oost-Europa. Dat daarbij wel eens door de mazen von de wet moest worden geglipt, wil ieder aannemen, die zich realiseert, hoe bijv. de Sovjets omspringen met de in hun grondwet (van Stalin nota bene!) voor iedere burger vastgelegde vrijheid van godsdienst(oefening).

Bijbelse methoden ?

Toch was er - juist van westerse christelijke zijde - nogal eens kritiek op de werkmethoden van Van der Bijl c.s. Want was het wel geoorloofd, de boze met in wezen afkeurenswaardige methoden te weerstaan? Op deze ethiek van de Bijbelsmokkel gaat hij nu in en de bekende Corrie ten Boom geeft het werkje een prijzend voorwoord mee. De pocket (95 blz., luttele guldens, een Nederlandse uitgave zal mogelijk ook verschijnen) kan worden besteld op postbus 47 van „Kruistochten" te Ermelo.

Van der Bijl is duidelijk: was het verzet tegen de Duitsers in de oorlog wèl geoorloofd? Deze wijze van Bijbelverspreiding is voor hem het naast aan de Nieuwtestamentische wijze van doen, zoals hij duidelijk wil maken uit de Schriftgegevens over o.a. Petrus en Paulus. De „bewijskracht" is niet altijd erg sterk, maar de overtuiging die er achter zit, doet weldadig aan. Het wachten zal voor sommigen zijn op de Nederlandse versie.

Verzamelbundel

Iemand, die het met de smokkelmethoden helemaal niet eens is en het liever van officiële contacten en kanalen verwacht, is dr. J. A. Hebly, adjunct-directeur van het instituut voor missiologie en oecumenica te Utrecht. Hebly heeft al diverse werken over de kerken in Oost-Europa op zijn naam en zijn „Evangeliechristenen en Baptisten in Rusland" bevat veel goede informatie al mist hij de door ons voorgestane missionaire grondhouding.

Hij is nu de redacteur van een verzamelbundel „Kerken in Oost-Europa", waaraan ook pater drs. A. Burg, Vera Hanekamp-Kovacs-Sebesteny, drs. W. Sleddens en dr. J. ter Vrugt-Lentz meewerken (Ten Have, Baarn, paperback, 145 blz., 1 kaartje).

Hebly kan in dit boek redelijk waarmaken, wat hij belooft. Het is geen handboek, maar wil confronteren met allerlei vragen welke zich meteen voordoen, wanneer we het hebben over de kerk in de communistische wereld.
Zijn inleidende hoofdstuk over het regime daar en de kerken zet alle zaken, de bestrijding van geloof en kerk, de gelijkschakeling, dialogiserende communistisch christendom, de manipulatie der kerkleiders en de vredesbewegingen netjes op een rij.

Pater Burg (Nijmeegs byzantinoloog) bespreekt vooral de Orthodoxie in Rusland en neemt verder Roemenië en Bulgarije voor zijn rekening Hebly, die ook het Besluit schreef, verstrekt verder informatie over de (met „Rome") geünieerde Kerken, over de kerk in de relatief tamelijk gunstige DDR en over Tsjechoslowakije, inclusief de „De Praagse lente" en de herleving van het stalinisme. Sleddens en Ter Vrugt-Lentz (beiden van Hebly's instituut) nemen Polen en Joegoslavië voor hun rekening en de Hongaarse Vera Hanekamp haar geboorteland.

Geen zending

Wat ons betreft had het noten-apparaat en de literatuurverwijzing best wat uitvoeriger en vooral ook gevarieerder mogen zijn. Maar dat komt kennelijk niet in de kraam van redacteur en medewerkers te pas. Trouwens, voor een al te breed publiek lijkt het werk toch wat minder toegankelijk. Want wie heeft thuis bijv. een abonnement op het Journaal van het Moskouse Patriarchaat of een aantal Hongaarse kerkelijke tijdschriften?

Tevergeefs zal men ook speuren naar de bekende zendingsorganisaties in Oost-Europa of boektitels van hun medewerkers. Het schijnt toch wel erg moeilijk te zijn, de verhoudingen werkelijk zo objectief mogelijk en zonder hinderlijke vooringenomenheid te schetsen. En juist iemand als Hebly zou de aangewezen man zijn, om het toch maar eens te proberen.

„Kerkvrader"

Wat moeilijk te beoordelen vinden wij het laatste hier te noemen boek met de fraaie titel die een echte vondst is: „De Kerkvrader", een kruising tussen kerkvader en kerk-verrader. Het gaat over de „ondermijning van de kerk" en de schrijver verschuilt zich achter wat wel een pseudoniem zal zijn: Lavr Divomlikoff. Lavr herinnert aan het Russische woord voor klooster, Lavra, maar het is ook het woord voor laurier of lauwerkrans en Divo staat voor wonder.

Het boek is een grote paperback van Nijgh en Van Ditmar te Den Haag (210 blz., ƒ 25,-) en G. R. de Bruin vertaalde het uit het Frans, waar „Le Tratre" ook een mengvorm is van „prêtre" (priester) en „traitre" (verrader).
Hinderlijk is wel, dat overal de Franse spelling van Russische namen is blijven staan. Is de auteur een Russische balling in Parijs of een Fransman, die zich goed in de Russische relaties tussen kerk en staat heeft ingewerkt? Wij weten het niet, maar bet resultaat is wel een boek, dat de Sovjet-werkelijkheid zeer nabij brengt.

Toch bisschop

Het verhaal van dit boek als een roman is betrekkelijk simpel, maar zeer wezenlijk. Een jonge communist krijgt van de Partij opdracht, priesterstudent te worden en via de hiërarchie zo mogelijk op te klimmen tot (verraderlijke) bisschop. Na twintig jaren en diverse koerswisselingen is deze Grigori nog altijd niet waar hij wezen moet, maar nu moet hij zich openbaren als langzaam tot het atheïsme „bekeerde" priester.

Zijn loon zal zijn een lectoraat in het atheïsme aan de universiteit. Zijn brief aan een communistische hoogleraar zal die ommekeer moeten duidelijk maken. Er gaat echter wat mis en Grigori belandt - onbegrijpend en kennelijk ook door zijn superieuren onbegrepen - in de cel van zijn opdrachtgevers, die hem nu de grofste verdenkingen aanwrijven, namelijk dat hij als priester inderdaad aan de verkeerde (is: kerkelijke) kant is beland.

Na een gebruikelijke reorganisatie in de partijtop volgt eerherstel, maar nu is hij werkelijk aan het twijfelen geslagen over zijn dubbelrol. Op momenten denkt hij, dat Christus hem het soms begeerde, martelaarschap welbewust onthoudt.

Aan het slot wordt hij toch tot bisschop gewijd, maar de omstandigheden blijven geheimzinnig: kerkvader of toch kerk-verrader? Dat blijft onbeslist, maar het boek is tot de laatste pagina boeiend, psychologisch vrij diep gravend en nergens onwerkelijk „realistisch".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 7 juli 1975

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

Over smokkelaarsethiek en kerkverraders in Oost-Europa

Bekijk de hele uitgave van maandag 7 juli 1975

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

PDF Bekijken