Bekijk het origineel

Na dictator Franco een kleurloze koning?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Na dictator Franco een kleurloze koning?

Kerk en leger geraken in beweging

10 minuten leestijd

De ontwikkeling van de gebeurtenissen in de Spaanse Sahara hebben Juan Carlos gedwongen tijdelijk de macht van de stervende Franco over te nemen. Met opzet schreven we „gedwongen". Tijdens de drie weken durende ziekte van Franco in 1974 was hij gedurende die periode ook tijdelijk staatshoofd. Een status waartoe de grondwet hem verplicht.

Tot gisteren heeft hij geweigerd om opnieuw de functie van tijdelijk staatshoofd op zich te nemen. Hij voelde er niets voor als een marionet al naar gelang van de grillen van Franco op en af te draven in de hoogste positie die Spanje kent.
Te meer niet omdat hij behalve de politieke zorgen, die Spanje zowel intern als extern plagen ook te maken heeft met dt „hofkliek", die zich in de laatste jaren rond de Caudillo heeft gevormd. 
Welke groep het helemaal ndet eens is, met het eens door Franco genomen besluit, t.z.t. de macht aan Juan Carlos over te dragen. Sedert de achterkleindochter van Franco me^ een neef van Juan, Carlos is getrouwd worden de geruchten steeds sterker, die willen dat de vrouw van Franco wacht op het moment waarop zij Juan Carlos kan afdanken als tijdelijk staatshoofd en Don Alfonso de Bourbon als koning zijn plaats kan laten innemen. 

OPVOLGING

Vandaar het voorzichtig opereren van premier Navarro in deze aangelegenheid. Hoe geruislozer en hoe sneller de overgang van tijdelijk, naar definitief staatshoofd verloopt, des te minder krijgen de ultra-rechtse kringen, in de Falange de gelegenheid zich in de opvolging te mengen.
Dat toch de stap genomen is, zowel door Navarro als Don Juan Carlos vindt zijn oorzaak in de ontwikkeling in Marokko.
Het Spaanse leger wacht op bevelen, bevelen die slechts het staatshoofd kan geven. Zo wil het de grondwet. 
De crisis in 
de Sahara is daarmede van directe invloed op de toekomstige staatkundige ontwikkeling in Spanje.
Op papier is de opvolging van de Franco en een tijdelijke overname van zijn bevoegdheden geregeld. Zodra, wat nu het geval is, premier Navarro het Cortes om toepassing van artikel elf van de Grondwet vraagt, roept een uit drie leden bestaande regenten-college het parlement en de Raad voor het Koninkrijk bijeen. 
Te
genover deze colleges legt Juan Carlos de eed op de grondwet af, en zijn koningsschap is een feit. 
Bovendien bestaat nog de procedure voor het geval Franco niet bij machte zou zijn om zijn macht over te dragen. In dat geval moeten de, regering, het parlement en de Raad voor het Koninkrijk met een tweederde meerderheid daartoe besluiten.

INVLOED

In de gehele procedure, maar ook in hetgeen daarop volgt, het vormen van een nieuwe regering, speelt de Raad voor het Koninkrijk een beslissende rol. In allerlei beslissingen de de toekomstige koning treft moet de Raad geraadpleegd worden. Zo moet de Koning bijvoorbeeld de minister-president kiezen uit een drie-hoofdige aanbeveling die de Raad doet.
De voorzitter van de Raad is een Invloedrijk man. Hij is ook voorzitter van het Parlement. Reeds enkele jaren Is dit Rodriques Valcaral, een beproefde falangist en vertrouwensman van Franco.

Tot de Raad behoren de hoogste gezagsdragers Zo maken er van deel uit, de in rang hoogste geestelijke, die lid van het Cortes is, de generale staf, de president van het Hooggerechtshof alsook tien leden van het Cortes, die de verschillende in het parlement aanwezige standen vertegenwoordigen.
De Raad voor het Koninkrijk is een instrument door Franco gevormd om tot in lengte van dagen de invloed van de door Franco gevoerde politiek te bewaren. Daarom is in allerlei opzicht de toekomstige koning aan het beleid van de Raad gebonden.

CARLOS

Juan Carlos is 36 jaar. Hij is de oudste zoon van de in ballingschap levende Spaanse troonpretendent Don Juan. Hij werd door Franco in 1959 als troonopvolger aangewezen. Het Spaanse parlement keurde met 491 tegen 19 stemmen bij 9 onthoudingen destijds zijn benoeming goed. 
De benoeming van Juan Carlos door  
Franco was mogelijk door de successiewet van 1947, waardoor Spanje een monarchie werd. 
Franco sprak in het verleden steeds 
over de monarchie als een „instelling", daar hij de monarchie zag in het kader v.m zijn eigen nationale beweging.

KLEURLOOS

Juan Carlos heeft zich altijd min of meer op de achtergrond gehouden, In 1968 verklaarde hij in een vraaggesprek dat Iedere toekomstige koning van Spanje als scheidsrechter en matigende factor in de politiek zou moeten optreden. Herhaaldelijk heeft hij ie het verleden beklemtoond, dat hij een „koning van alle Spanjaarden" wil zijn. Zijn wat aarzelend optreden maakt hem tot een wat kleurloze figuur, zodat hij er nog niet in geslaagd is om in Spanje een populaire figuur te worden. 
Ook al niet omdat de monarchie in Spanje niet erg geliefd is, iDe Spaanse oppositie ziet in hem slechts een marionet van het Francisme, terwijl ook de middengroepen in de Spaanse politiek niet veel verwachten van zijn „democratische instelling" Reeds eerder vermelden wij de negatieve houding van de familie van Franco tegenover Juan Carlos. Hun houding wordt duidelijk ingegeven door de vrees dat hij niet in staat zal zijn Spanje met strakke teugels te leiden.
Juan Carlos werd op 5 januari 1938 in Rome geboren. Hij is een kleinzoon van de laatste koning van Spanje, „Alfonso de dertiende", die in 1931 vrijwillig afstand van de troon deed. De vader van Juan Carlos, de graaf van Barcelona werd troon-pretendent, Juan Carlos trouwde in mei 1962 in Athene miet prinses Sophia van Griekenland, zuster van de afgezette koning Constantijn,

In een artikel in het Amerikaanse tijdsschrift Newsweek, dat vorige week verscheen, uitte hij zijn voorliefde voor een regering van nationale eenheid. Alle partijen, die niet extremistisch zijn, zouden daarin moeten worden opgenomen, volgens Juan Carlos. Hj geeft er in dat artikel de voorkeur aan, het symbool te zijn van Nationale eenheid en verzoening, boven de partijpolitiek. De speciale verslaggever van Newsweek, Arnaud de Borchgrave, die in de afgelopen maanden vele gesprekken met Juan Carlos voerde, tekent hier nog bij aan, dat Juan Carlos zichzelf niet ziet als man van links of van rechts, zelfs niet als de man van het midden.

Daaruit is de opstelling van Juan Carlos te verklaren die meent, dat het van het begin dat duidelijk moet zijn, dat niet hij, maar de regering van Spanje regeert. Een van de complicaties die in deze zienswijze optreedt is de huidige premier Navarro. 
Don Juan Carlos schijnt er niet aan te danken met de huidige premier verder te willen gaan. Integendeel, hij wil zijn eigen regering vormen.

Op zichzelf behoeft dit nog niet on moeilijkheden te stuiten. Immers Navarro twijfelt of hij bereid is, nu aan het krachtige bewind van Franco een einde is gekomen, nog verder actief in de Spaanse politiek werkzaam te willen blijven.

In het verleden heeft Navarro meermalen getoond een voor Spaanse begrippen liberale politiek te willen voeren, die telkens door het krachtige ingrijpen van de Caudillo werd verijdeld. 
Navarro, die met een van de rijkste vrouwen van Spanje is getrouwd schijnt  zich nu uit de politiek te willen terugtrekken. 

ROOMSE KERK

Van belang op zijn beslissing zal zijn in hoeverre de twee machtsgroepen in Spanje, de Rooms-katholieke kerk en hei leger zich zullen opstellen. Aanvankelijk stelde de kerk zich volledig achter de nationale beweging van Franco. Daartoe min of meer gedwongen door de uiterst vijandige opstelling van het Volksfront tijdens de bloedige burgeroorlog in de dertiger jaren. Meer dan zesduizend priesters lieten daarbij door toedoen van -de communisten het leven.

In 1953 werden de banden tussen het Vaticaan en Spanje bezegeld door het afsluiten van het Concordaat, dat Franco grote invloed in de kerk gaf en omgekeerd de kerk haar oude luister en grote financiële voordelen bezorgde. Franco kreeg het recht kandidaten te stellen voor de vervulling van bisschops-zetels. Ook koos hij uit de bisschoppen de figuren, die de drie voor het episcopaat beschikbare zetels In het parlement konden innemen Daarmede schiep hij de mogelijkheid de invloed van de kerk in het politieke leven van Spanje te sturen.

Toch zijn in de loop der jaren vele spanningen tussen het episcopaat en Franco aan de dag getreden. Afgezien van het verzet van de aartsbisschop van Bilba mgr. Anoveros tegen de door Franco gevierde politiek met betrekking tot het Baskenland, komen deze spanningen ook tot uitdrukking in de moeizame en langdurige onderhandelingen over een herziening van het Concordaat

Wat de nauwe banden van het Franco-regiem met de Rooms-Katholieke kerk betekenen voor de protestanten in Spanje Is al vele malen voor het voetlicht getreden. Van de spanningen binnen de kerk is echter minder bekend. Maar zijn niet minder diepingrijpend voor de toekomstige verhoudingen tussen kerk en staat.


VERZET

Vooral sedert het tweede Vaticaanse concilie met haar wat meer liberale koers Rome een ander gezicht poogde te geven gaan in Spanje de meer behoudende krachten zich roeren. 
Allerlei ultra-conservatieve Rooms-katholieke vormden groepen, die zich als bijvoorbeeld „Priesterbroederschappen" met goedkeuring van de regering, maar onder uitdrukkelijke regering door de bisschoppen zich in de politieke strijd werpen. Een politieke strijd die met het nodige geweld gepaard gaat.
Steeds driester streden ze met hun terreur op. Het zijn de voorlopers van de stadsguerriila's onder de hoogdravende naam „Stadsguerilla's van Christus Koning", onder leiding van Mariano Covia, die vandaag als de meest-orthodox-roomse groepering zich teweer stellen tegen de internationale-joden-liberalen-vrijmetselaars-marxisten-samenzwering, die het bestaan van het Roomse Spanje bedreigen. 

In hoeverre echter dergelijke groeperingen, waarbij ook de invloed van „Opis Dei" nog niet mag onderschat worden, de positie van de Roomse kerk als een gesloten machtsblok ondergraven is moeilijk te taxeren.

LEGER

Behalve de nog altijd stevige positie van de Roomse kerk is ook het leger van niet te onderschatten betekenis voor het toekomstige gezicht van Spanje. Nu de dictatuur van Franco op een einde loopt en nieuwe wegen gezocht moeten worden is de houding van de „solide' piramide", zoals onlangs de bevelhebber van het militaire district Sevilla, generaal Gordon, onlangs het leger betitelde van niet te onderschatten betekenis.

Sprekend over de afwijkende opvattingen, zoals die onlangs aan het licht traden in Parijs, die door enkele officieren worden gekoesterd, merkte hij op: „Het leger is net een piramide, weet u iets monumentalers? 
Het is een toonbeeld van eenheid en kracht. Alleen de kanten zijn door erosie aangetast, ergens is een steen verdwenen, een scheurtje ontstaan, maar het geheel blijft intact!"

Toch blijft de vraag openstaan of het fundament waarop de piramide gebouwd is. nog stevig genoeg is. Van invloed op dt eenheid in het Spaanse leger is ongetwijfeld het feit, dat de meeste officieren de Spaanse burgeroorlog niet hebben meegemaakt. 
De oude garde, die zij aan zij met de caudillo, de overwinning op de linkse krachten in Spanje hebben bevochten, zijn of reeds overleden of niet meer in actieve dienst Daarbij komt dat het Spaanse leger in feite na de afloop van de burgeroorlog?, afgezien van enkele schermutselingen in Marokko en de Sahara niet meer heeft gevochten. In 1941 nam slechts de uit vrijwilligers gevormde „blauwe divisie" )aan de zijde van de Duitsers deel aan de tweede wereldoorlog.

STRAF

Een teken van toenemende verschuiving van de politieke gezindheid van het Spaanse leger zou de benoeming van de 60-jarige generaal Angel Campano tot Opperbevelhebber van de Guarda Civil kunnen zijn. 
De Guarda Civil, die met haar 65.000 man in het verleden Franco zonder reserves heeft gesteund Is daarmede onder het bevel gekomen van een van de meest Franco-gezinde generaals. 

Hij werd onlangs door Franco op deze post benoemd. 
Met deze benoeming zou Franco een tegenwicht hebben geschapen tegen eventuele optredende dissidenten in het leger.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 november 1975

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Na dictator Franco een kleurloze koning?

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 november 1975

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken