Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Onlogisch loslaten van tweerijkenleer van Augustinus

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Onlogisch loslaten van tweerijkenleer van Augustinus

Dogmenhistorische studie "Bevrijde vrijheid*'

4 minuten leestijd

APELDOORN — Vorig jaar verscheen er bij Van Gorcum een interessante kerkhistorische stadie onder de wat opmerkelijke titel „Te bevrijden vrijheid", met als ondertitel: „Een dogmenhistorische beschouwing over het vrijheidsbegrip bij Augustinus, Bernard van Clairvaux en Luther". Het was een deel in de serie „theologische bibliotheek" en de auteur ervan was ds. H. Geurs, laatstelijk Hervormd predikant te Broek op Langedijk, maar nu te Oranjestad (Aruba, Ned. Antillen).

Het gaat, zoals de titel aangeeft, om een dogmenhistorische, een zuiver theologische studie van het begrip vrijheid bij de drie leraren der Kerk. Dat dient men in het oog te houden wanneer we lezen dat het gaat om een bijdrage tot een theologie van de vrijheid. Dit laatste zou verwarrend kunnen werken. ,,Theologie van de vrijheid": het is een zeer belangrijk thema vit de huidige oecumenistische theologie, waarbij men onmiddellijk associaties krijgt met bevrijdingsbewegingen, revolutionaire acties, protesten en dergelijke meer.

Niets van dit alles vinden we in dit boek. Het gaat om een zuiver theologische studie. Dat is te beschouwen als een voordeel. Hoeveel theologie wordt er vandaag niet opgeofferd aan de politiek, vooral aan de buitenlandse. Ver van huis voelt men zich blijkbaar veiliger dan dichtbij. In deze studie niets van deze pogingen om aan de dichtbijliggende problemen voorbij te gaan. Wat ligt ons nader dan ons eigen hart, met zijn problematiek van willen en niet-willen.

Hoe daarover gedacht is in de loop der eeuwen wordt ons grondig uit de doeken gedaan in deze studie. Het zijn dogmenhistorische beschouwingen over het vrijheidsbegrip bij Augustinus, de grote leraar der genade; bij Bernard van Clairvaux, theoloog en mysticus uit de Middeleeuwen en bij Luther, reformator uit de zestiende eeuw.

Pelagius

Op zeer belangrijke wegkruisingen uit de kerkgeschiedenis gaat het altijd weer over de vraag wat men onder vrijheid heeft te verstaan. De auteur heeft zich tot taak gesteld om „een aantal begrippen te onderzoeken die in het theobgisch denken over die vrijheid sinds Augustinus centraal hebben gestaan. Ik bedoel termen als: wils- en keuzevrijheid, genade en voorbestemming, rechtvaardiging en liefde".

In de uiteenzetting van Augustinus' opvattingen staat de tegenstelling mét Pelagius centraal. Toch blijkt uit dit gedeelte dat de gedachten van de kerkvader niet maar alleen door de reactie bepaald zijn. Door de genade Wordt het verstand verlicht en de wil omgebogen. Zo wordt de vrijheid door Gods liefde een werkelijkheid, en is er van verdienste geen sprake: „Elke verdienste ten goede wordt in ons alleen door de genade gewerkt Wanneer God onze verdiensten bekroont, bekroont Hij niets anders dan zijn eigen gaven."

Zijlijn

Bij Bernard van Clairvaux is sprake van een verschuiving. De auteur spreekt van een zijspoor ten opzichte van de lijn die kropt van Augustinus naar Luther. Luther zelf sprak zijn verschil met Bernard, die hij overigens ten zeerste waardeerde, in dit opzicht meer dan eenmaal uit. Hij vond Bernard in zijn disputen niet het allersterkst. De bladzijden die ds. Geurs wijdt aan Bernard zijn daarom belangrijk, omdat van deze een lijn loopt naar Erasmus.

Contra Erasmus

Het derde hoofdstuk is gewijd aan de behandeling van het thema bij Luther. Eerst wordt een overzicht gegeven van de opvattingen van Erasmus omdat Luther vooral in het conflict met deze grote humanist zijn standpunt heeft ingenomen. Luther prees in Erasmus dat deze hem tenminste had begrepen in de diepste kern van wat bem bewoog. Voor de auteur ligt dit in de „christomonistische benadering", ongetwijfeld een zeer centraal gegeven uit Luthers denken.

Na een breedvoerige schets van Luthers visie geeft de schrijver in het laatste hoofdstuk zijn gedachten over een verdere ontwikkeling, die naar zijn oordeel voornamelijk gezocht' moet worden in het begrip „plaatsbekleding". Maar hiermee wordt een begrip ingevoerd in de beschouwingen van de auteur, die zich niet geheel logisch laten invoegen in de tevoren geschetste gedachtengang.

Ptaatsbekleding

Het zou beter kunnen zijn, wannejer dit belangrijke gegeven van de plaatsbekleding in zijn inneriijke samenhang met de behandelde materie óók bij Augustinus en zijn volgelingen zou zijn getekend, want nu doet de epiloog denken aan een muziekstuk dat aan het slot onverwacht en niet gemotiveerd eindigt in een andere toonaard dan die waarin het hele stuk gespeeld is.

Theologisch gezegd: met motieven, aan Augustinus ontleend, wordt het wezen van een Augustiniaanse conceptie van zonde en genade, rijic van G«d en rijk van de duivel losgelaten. De vraag is of men, zoals de auteur wil, voortden* kend in de Augustiniaanse traditie, werkelijk verder komt met te spreken van een „synthetisch christomonisme".

Het loslaten van dé tegenstelling tussen de twee rijken zou wel eens het einde kunnen betekenen van de lijn van Augustinus en Luther, en het terugbuigen naar Pelagius en Erasmus.

N.a.v. „Te bevrijden vrijheid", door dr. H. Geurs, een dogmenhistorische beschouwing over het vrijheidsbegrip bij Augustinus, Bernard van Clairvaux en Luther, Van Gorcums Theologische Bibliotheek, deel II, Assen en Amsterdam, 1976.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 4 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

Onlogisch loslaten van tweerijkenleer van Augustinus

Bekijk de hele uitgave van donderdag 4 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

PDF Bekijken