Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Hongaars orgelconcert in de kerk van Calvijn

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Hongaars orgelconcert in de kerk van Calvijn

9 minuten leestijd

Het progrramma ving aan met de Variaties over „Weinen, Klagen" van Franz Liszt (die zelf vlak bij deze Saint Pierre een tijdlang gewoond heeft: van 1835-1836 op de hoek van de Rue Etienne Dumont en de Rue Tabazan; een gedenksteen trof ik aan op de gevel) en ook eindigde dit concert met een werk van hem.

Merkwaardig hoe zulke orgelstukken anders klinken als ze door een landgenoot worden uitgevoerd. Dat laatste bijvoorbeeld, de prelude en fuga over Bach: nooit tevoren heb ik dat zo klagend, zo aan-klagend horen brengen als deze avond door deze Hongaar!

Maar ook de drie stukken tussen de composities van Llszt waren opzienbarend. Temeer, omdat ze mij onbekend waren. Alleszins de moeite waard om ze op de repertoires van de orgelconcerten in Nederland te brengen. Korte stukken waren het, sommige duurden maar vier of vijf minuten. Het waren „Alia Marcia" van Erzsébet Szöni (1924), „Pastorale" van Gabor Lisznay (1813) en de geweldige, overweldigende taccata van Frigyes Hidas (1928).

Wat een imposant stuk orgelmuziek was dati Wild als bergbeken stroomden de klanken van het orgel de halfduistere kathedrale ruimtes in. Zelf stond het hoge orgelfront met z'n 19 pieken in zilver- en goudkleurige pijpenrijen in fel floodlight. Wild werd de neerstromende muziek. Daarna als waterkolken. Plotseling, door al dit snel en helder geweld heen... heel monotoon, heel fascinerend, heel intrigerend: een indringend, dreigend thema in de baspartij, in diep pedaalwerk, maar zacht oprijzend met waaiers van zilveren klanken omspeeld. Dan, opeens, in groot geweld, barstte het orgel, dat grootse orgel met z'n vier klavieren, z'n pedaal en z'n tientallen registers, in 1962 door Metzier gebouwd, schier uiteen. Ik dacht: het komt vooroveri Een grandioos geweld, dat niet meer te houden was. Vol muzikaliteit. Vol spiritualiteit. Vol virtuositeit. Met handen en voeten, met discanten en bassen, met handenvol toetsen en rijen en ladders van tonen daverend, kwam het op de honderden luisteraard daar beneden af... overweldigend. Wat mij nimmer overkwam gebeurde onder deze Toccate: ik merkte dat ik me bukte, als zocht ik beschutting, het geweld hield afl.n... ik boog het hoofd in indjn handen en bukte en zo zat ik... ik voelde me tegelijk gebroken en gebouwd, gekwetst en genezen..., toen plotseling was alles stil... einde... eindeloze nagalmen door de gewelven. Ik herademde. Iedereen herademde. Ik zag daar in dè verte het momumentale instrument staan in zilver en goud. En vlak voor me, haast boven me: die (ook al zwijgende) oude, houten, hoge kansel van Calvijn...

Kerk-historische betekenis

Een uur lang heb ik het voorrecht gehad te zitten onder de preekstoel van Johannes Calvijn en te mogen luisteren naar een orgelconcert in die kathedrale kerk, de Saint-Pierre genaamd, waar de Hongaarse organist Sebestyén Fécsi louter Hongaarse composities ten gehore bracht. Het was een uur van buitengewoon muzikaal genot en van grote historische betekenis, in het bijzonder: kerk-historische betekenis, dat naar ik hoop binnen afzienbare tijd ook zijn gevolgen zal hebben in Nederland...

Als ik zeg „van historische betekenis", dan doel ik daarmee op de eeuwenoude reformatorische contacten die er zijn geweest tussen deze Saint-Pierre in Geneve, waar Calvijn gedurende haast een kwart eeuw preekte (dezelfde preekstoel staat er nog en wordt iedere zondag gebruikt) en Hongarije. Ook het grote Reformatie-Monument, dat niet ver van deze kathedraal te bezichtigen is (gedenkteken van honderd meter langl) wijst al op dit internationaal contact. Want, staan Calvijn, Beza, Farel en Knox in het midden, helemaal rechts staat de Hongaar Bocskay met in steen aangebracht zijn woorden, gesproken in 1606: „De onafhankelijkheid van ons geloof, onze vrijheid van geweten en onze oude en vertrouwde wetten zijn ons meerder waard dan goud".

„Tegenbezoek"

Nog steeds bestaan deze reformatorische betrekkingen tussen Zwitserland en Hongarije, mede getuige deze orgelavond. Hier bracht Hongarije als het ware een „tegenbezoek" aan de stad en de kathedraal van waaruit het zoveel goeds heeft ontvangen. Ontving Hongarije de goederen van de Reformatie, Geneve ontving als een tegengeschenk deze avond goederen van muzikale waarde. Gebracht en gepresenteerd door een van de grootste organisten uit dat land: Sebestyén Pécsi uit Budapest. Die mij na afloop vertelde in vroeger tijden wel vaker orgelbespelingen in ons land gegeven te hebben en graag weer eens terug te willen komen...

Twee dingen hoop ik. In de eerste plaats, dat deze meester-organist (van 67 jaar, maar met een onvoorstelbare werkdrift en kracht en zeer jeugdig elan) wellicht dank zij dit artikel zijn rentree in Nederland zal maken, opdat velen van zijn zeer bijzonder spel zullen genieten. Zijn adres: Stephanplatz 14, Budapest, Hongarije. In de tweede plaats: als u ooit van plan bent een bezoek aan Geneve, de stad van Calvijn, te brengen, onthoudt dan, dat in deze kerk van Calvijn, de St- Pierre, in de zomeiTnaanden niet alleen een serie concerten wordt gegeven waar een nogal fikse toegangsprijs voor wordt gevraagd
(ruim ƒ 10,- per persoon plus ƒ 2,50 voor een programma), maar dat in juni, juli, augustus en september elke zaterdagavond om 6 uur een orgelbespeling wordt gegeven waarbij de toegang gratis is.



Van Oosten en Kudlicki spelen Oosteuropese org^elmuziek
(Door P. Baak) Onder de vleugpelen van de Haag^se Orgranisatie Orgrelconcerten vindt in de maanden september, oktober en november een drietal uiterst belang^rijke najaarsconcerten plaats in de Houtrustkerk aan de Beeklaan 535 (by de (Seg^broeklaan) te Den Haag/Scheveningren. Het eerste org^elrecital zal worden geg^even op vr^dag: 16 september 1977, aanvangt 20.15 uur, door de Haagse organist Ben van Oosten, die dit jaar op meerdere internationale org-elfestivals in Frankr^k en Duitsland te beluisteren was.

In de Parijse Notre-Dame opende hij ojn. het „Louis Vieme-festival" met een integrale uitvoering van diens „Première Symphonic" voor meer dan zesduizend toehoorders.

Wat van het komende recital vooral de aandacht trekt is de opmerkelijke programma-samenstelling. Deze is namelijk geheel en al geconcentreerd op romantische- en moderne Oosteuropese orgelmuziek jiit Polen, Hongarije, Tsjeohoslowakije, USSR en DDR. Aangezien veel liefhebbers misschien nog nooit orgelmuziek uit deze landen hebben gehoord, lijkt het mij nuttig een korte toelichting te geven omtrent het te spelen programma. Ben van Oosten zal het programma openen met een Russisch orgelwerk van Alexander Glazoenow (1866-1938), de laatste vertegenwoordiger van de grote Romantische school in Rusland en leerling van RimskyKorssakow. In 1928 verliet hij Rusland en vestigde zich in Parijs, alwaar hij kennis maakte met Marcel Dupré, die Glazoenow inspireerde tot het componeren van orgelwerlt'en. De té spelen Prelude •en - FugiÉ' in d-, opus 98,'«# opgedragen aan Camille Saint-Saëns, is een uitermate degelijk werk dat een typisch Russische geest ademt. De twee schitterende Hongaarse Pastorares van Gabor Lisznyay-Szabó (geboren in 1913 en organist van de hoofdsynagoge van Boedapest) zijn gecomponeerd in 1937 en bewerkte volksliederen uit de Kersttijd.

Frigyes Hidas (geb. 1928) is eveneens een hedendaags Hongaars componist en ook werkzaam te Boedapest. Zijn Sonate voor orgel is gecomponeerd in 1966. Het Is een interessante compositie. Het werk bestaat uit drie delen (Moderato-Andante semplice en Toccataallegro).

Strengde trekken
. De in 1908 geboren Tsjechische componist Miloslav Kobeldc heeft een aantal opvallende orgelwerken geschreven, waarin hij met weinig muzikale middelen toch veel .kan zeggen. Zijn logfisch opgebouwde muziek draagt vaak strenge, haast ascetische trekken. Zijn voor buitengewoon virtuose organisten geschreven Fantasia in g stamt uit 1968.

De „Deutsche Demokratisehe Republik" is op het concert vertegenwoordigd door Herbert OoUum (geb. 1914), momenteel één van de meest vooraanstaande organisten in dat land. Hij studeerde o.m. bij Karl Straube, Günther Ramin en Kurt Thomas. Sinds 1936 is hij Organist van de Kreuzkirche te Dresden. Zijn omvangrijke oeuvre omvat symphonische werken, soloconcerten, kamermuziek, geestelijke koorwerken, liederen, orgel- en klavecimbelmuziek. Ben van Oosten speelt zijn Toccata uit 1964.

De in 1913 te Lodz (Polen) geboren Grazyna Bacewicz was een buitengewoon violiste en een productief componiste; ze heeft symphonieën, soloconcerten en strijkkwartetten geschreven. Een concert te Warschau door de Franse orgaDe Poolse organist Marek Kudlicki. dat in juni, juli, augustus en september elke zaterdagavond om 6 uur een orgelbespeling wordt gegeven waarbij de toegang gratis is. nist Jean GuiUou was voor haar de aanleiding een eerste werk voor orgel te schrijven, dat zij aan hem opdroeg. Haar bedoeling was om hierna nog meer orgelwerken te schrijven, maar haar plotselinge dood in 1969 verijdelde dit plan. Haar „Esquisse", gecomponeerd in 1966, bezit een buitengewone kracht. Men onderscheidt twee gemakkelijk herkenbare elementen, die aanvankelijk gescheiden optreden en daarna gecombineerd worden. Het resultaat is een ongedwongen, briljant en bekoorlijk werk.

Ben van Oosten zal het opmeiv kelijke orgelrecital besluiten met „Moto ostinato", ht>t derde deel uit „Musica Dominicans" (1067) van de Tsjechische componist Fetr Eben (geboren in 1929 te Zamberk, Tsjechoslowakije). „Moto ostinato" is hier — meeslepend en opwindend — een letterlijke „vertaling in noten" van de muzikale definitie van de titel: „hardnekkige (ritmische) beweging".

Zijn er orgelliefhebbers die na dit concert de smaak te pakken hebben en hun hart willen ophalen aan nog meer Oosteuropese orgelmuziek, dan kunnen zij wederom terecht in de Houtrustkerk op vrijdag 7 oktober 1977, alwaar de Poolse organist Marek Kudlicki uit Krakow zal concerteren met xiitslultend oude-, romantische- en moderne Poolse orgelmuziek.

Deze organist zal ook te beluisteren zijn in de Oude Kerk te Ede (woensdag 6 oktober 1977) en in de Singelkerk t« Ridderkerk (zaterdag 8 oktober 1977). In Ede en Ridderkerk zal een gevarieerd programma ten gehore worden gebracht. Zij die nog meer exclusieve orgelmuziek willen beluisteren, kunnen in de Haagse Houtrustkerk terecht op vrijdag 18 november 1977. Ben van Oosten zal dan te beluisteren zijn in een integrale uitvoering van Olivier Messlaen's 9-deIige meesterwerk ,XA Nativlté du Seigneur"; En u weet het: „Over smaak valt altijd te twisten, als Je maar lang genoeg wacht". Maar dat zal u inmiddels wel opgevallen zijn. Graag daarover een volgende keer. Over Messiaen dusl Rest mij u nog mede te delen dat de toegang voor elk Haags orgelconcert ƒ6,— bedraagt (inclusief programma en uitgebreide toelichting). CJF-ers, 66-plus8ers en HCT-leden betalen slechts ƒ3,60. En dat is voor bijzondere orgelconcerten niet veelt

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 september 1977

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Hongaars orgelconcert in de kerk van Calvijn

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 september 1977

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken