Bekijk het origineel

Ontluikend groen is onmisbaar ais zuurstof bron

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Ontluikend groen is onmisbaar ais zuurstof bron

10 minuten leestijd

(Van een medewerker) Er z^n allerlei dingen in de natuur die zich Jaarl^ks herhalen. Het vallen van de bladeren in de herfst b^voorbeeld. Dat is nogral imponerend: het langzaam verbleken in velerlei kleiir, geruisloos vallen en dan de dikke laag dor blad waardoor het zo heerUJk lopen is. In het voorjaar komen aan al die kale bomen nieuwe bladeren. Soms plotseling, niet met het uitbundig kleurenpalet van de herfst, maar met de tere pracht van f^ne pasteltinten.

Van die tijd dat alles nieuw wordt en de bossen hun frisgroene mantels aantrekken lezen we ook in het Hooglied: „Want zie, de winter is voorbij, de piasregen is over, hij is overgegaan; de bloemen worden gezien in het land, de zangtijd genaakt en de stem der tortelduif wordt gehoord in ons land". Die groene bladeren zijn mooi, maar zij hebben ook een zeer belangrijke functie. Voor de boom zelf maar ook voor de mens. Met behulp van het zonlicht voltrekt zich daarin het belangrijkste proces van de natuur.

Assimilatie

Die bladerenpraoht in zo grote verscheidenheid dient niet als versiering, al is zij erg mooi. De boom leeft door zijn blad. Zijn wortels zuigen water met daarin opgeloste voedingszouten uit de bodem. Een middelmatig grote boom zuigt al ongeveer 800 liter water per dag op. Op warme en droge dagen is dat zelfs veel meer, tot het dubbele. Die zogenaamd anorganische stoffen worden naar de bladeren getransporteerd en vermengd met kooldioxyde uit de dampkring. In het blad wordt dit ontleed en omgezet in organische stoffen. Dit proces wordt assimilatie genoemd.

Die verwerking vindt plaats in het bladgroen, de bekende chlorophylkorrels, en onder inwerking van het zonlicht. Hierbij wordt onder andere koolzuur ontleed in koolstof en zuurstof. De zuurstof wordt door het blad vrijgegeven. Hoe komt dat water met die voedingszouten tot in de uiterste twijgen van de bomen? De bladeren transpireren en geven daardoor voortdurend waterdamp af. Daardoor ontstaat een zuigende werking op de stroom water die door de wortels wordt opgezogen.

Er is in de boom of de plant vanzelfsprekend ook een tegengestelde stroming. Het in de bladeren gefabriceerde zetmeel wordt als een soort suikerwater teruggevoerd naar de wortels en alle plantedelen die voedsel nodig hebben. Die stroming vindt plaats in de bast, tussen de schors en het hout, en gaat ononderbroken door zolang de boom blad heeft. In het voorjaar is die stroming het sterkst. Dan vindt er als het ware een explosie van energie plaats als in korte tijd de bladeren moeten worden gevormd.

Zuurstof

Voor mensen en dieren is zuurstof onmisbaar. Niet alleen om te ademen en in leven te blijven. Zonder zuurstof kunnen wij geen vuur ontsteken en onze verbrandingsmotoren zouden zielloze dingen zijn. Het voornaamste is echter wel dat dan geen leven mogelijk zou zijn. Dagelijks zijn de bomen en planten in de weer om de lucht te zuiveren en de hoeveelheid zuurstof aan te vullen. Dat de bomen met hun geweldige hoeveelheid bladeren een groot deel van die taak vervullen is duidelijk. De bossen worden terecht de longen van onze aarde genoemd. De bladeren van bomen en struiken vormen de basis van al het leven op aarde en zijn daardoor onmisbaar.

Er is veel zuurstof nodig. Een mens verbruikt per etmaal ongeveer 8100 liter. Dat moeten we dus vermenigvuldigen met het aantal inwoners van de aarde, ongeveer vier miljardl De dieren ademen echter ook en het aantal individuen daarvan is niet te schatten. Dag en nacht onttrekt dat onvoorstelbaar grote aantal wezens zuurstof aan de lucht en zij geven daarvoor in de plaats koolzuur af. Toch verandert de samenstelling van de lucht niet. Er is een prachtige wisselwerking tussen de produktie van koolzuur en die van zuurstof.

Verbruik toegenomen

In de atmosfeer is ongeveer zestien procent zuivere zuurstof aanwezig en dat percentage blijft onaangetast zolang de produktie en het verbruik in evenwicht blijven. De wetenschap constateert echter dat de hoeveelheid zuurstof langzaam iets minder wordt. Niet verontrustend, maar de voorraad neemt af. De oorzaak ligt in het feit dat vooral in de laatste 160 jaar het verbruik enorm is gestegen. De techniek heeft daartoe nogal bijgedragen. In miljoenen verbrandingsmotoren van allerlei soort wordt door de verbranding van olie en benzine erg veel zuurstof verbruikt. Ook de stooklnstallaties van de industrieën verslinden zuurstof. Dat was in de eeuwen achter ons heel anders. Het naituurlijk verbruik was veel geleidelijker en de techniek sluimerde nog. Ook is de wereldbevolking explosief toegenomen en deze factoren missen htm uitwerking niet.

Met het toegenomen verbruik gaat een aftaemende produktie samen. In angstig tempo gaan de bossen tegen de grond. Vooral in de tropische en subtropische gebieden wordt veel bos gekapt om cultuurgrond te krijgen. De enorm toegenomen behoefte van de mensen verbruikt steeds meer hout voor allerlei doelen. Toch kan de mens niet ongestraft de hoeveelheid groen onbeperkt aantasten. Tenminste moet er tegenover het verbruik een doeltreffende aanplant en vernieuwing plaatsvinden. De mens is geneigd te denken dat de hoeveelheid zuurstof in de atmosfeer onuitputtelijk is en dat we best met minder bos kunnen. Maar er zijn gerenzon.

Door de zeer fijne bouw van 'het blad kan het koolzuurgas in de cellen en de bladgroenkorrels dringen. Met behulp van het zonlicht wordt dat gesplitst in koolstof en zuurstof. De zuurstof komt vrij, de koolstof verbindt zich met het door de wortels opgezogen water tot suiker en zetmeel. Het zetmeel wordt uitsluitend in de groene delen gevormd, in het bladgroen dus. Maar de tweede onmisbare eis daarvoor is licht. Overdag wordt dus het zetmeel in de bladeren en 's nachts wordt het in de vorm van suiker afgevoerd. Het gaat naar de groeiplaatsen van boom of plant. Het teveel wordt opgeslagen in „voorraadschuren". Denk maar aan zaden, bollen, knollen, enz. Samengevat wordt door bladgroen uit het koolzuurgas uit de lucht, vermengd met water uit de grond, door het zonlicht koolhydraten gevormd en zuurstof vrijgegeven. Dat proces, waarbij grondstoffen met behulp van lichtenergie worden gebonden, heet fotosynthese. Wij weten dat het onmisbare licht als eerste door Ood is geschapen.

Hoeveel zuurstof?

Bij alle andere fimcties die de bladeren verrichten voor het groeiproces, is het produceren en vrijgeven van zuurstof wel zeer belangrijk. De bladeren zijn er dan ook op ingericht. De bouw van het blad biedt g^ote ventilatiemogelijkheden. In de opperhuid liggen huidmondjes in enorme aantal» len. Een eikeblad bijvoorbeeld heeft ongeveer 860 huidmondjes per vlerkante millimeterl De ventilatie van een blad is dus goed verzorgd. Koolzuur kan worden opgenomen en zuurstof vrijgegeven.

Een rekensommetje is wel interessant. Een grote beukeboom heeft ongeveer 800.000 bladeren. Hun totale oppervlakte kan worden geschat op ongeveer 16.000 vierkante meter, die van de bladmoescellen op ongeveer 16.000 vlerkante meter en die van de bladgroenkorrels op zo'n 80.000 vlerkante meter. Dit komt neer op ongeveer 180 miljard huidmondjes, die alle dienstig zijn om de atmosfeer leefbaar te houden. Dat is dan van één boomt Uit dit alles blijkt dat het plantaardig leven primair is. Ons leven en 9 Links: huidmondjes en boonvormige sluitcellen. De zwarte stippen in de sluitceüen zijn bladgroenkorreh. Seckts: een dwarsdoorsnede van een huidmondje. Boven de sluitcellen Ugt de luchtboezem ($. De spleet tussen de sluitcellen is regelbaar zodat de huidmondjes zich kunnen tienen en sluiten. dat van de dieren is er van afhankelijk. Dat komt ook mooi tot uitdrukking in het scheppingsverhaal. De aarde werd helemaal klaargemaakt en ingericht voordat alle levende wezens met als laatste de mens werden geschapen.

Vroeg of laat

Het ontluiken van de bladeren kan sterk in tijd uiteenlopen. De temperatuur speelt een belangrijke rol. In sommige jaren maakte ik daarvan notities en de data daarvan lopen nogal uiteen. Toch moet het voor de meeste bomen april zijn voordat zij hun bladeren krijgen, hoewel de berk bijvoorbeeld eind maart al groen kan zijn. Ook de lariksen zijn dan vaak al uitgelopen. Haar april is de maand waarin vrijwel alle bomen groen worden.

In een koud voorjaar krijgen de bomen pas laat blad. In 1956 was de hele februarimaand uitzonderlijk koud en er viel plaatselijk veel sneeuw. Van de daarop volgende maand april heb ik veel gegevens en bij allemaal staat: koud, guur of mistig. Op 6 mei van dat jaar noteerde ik pas de eerste echte voorjaarsdag en toen stonden de lariksen en berken pas groen, terwijl de beukebomen nog maar net begonnen. Die hebben als regel in de derde week van april him eerste blad.

Als de weersomstandigheden niet uitzonderlijk zijn komen de bladeren elk jaar zo'n beetje op dezelfde datum tevoorschijn. Voor de beukebomen houd ik het steeds op omstreeks 18 april en dat komt de meeste jaren aardig uit, vaak zelfs precies op die dag. Maar er zijn soms flinke schommelingen. In 1974 waren de beuken al op 10 april groen en in 1967 pas op 81 april.

Beukevanen

Iedere loofboom heeft zo zijn eigen bekoring tijdens het ontluiken van het blad. Elk jaar omstreeks half april let ik op de beukebomen. De knoppen staan dan op springen en bijzonder sprekend zijn dan die eerste takken die als groene vanen ontplooien. Met geen andere boom is dat zo duldeUJk. Zo'n hele beuk kan nog kaal en dor zijn en dan ergens onderaan of halverwege een prachtige groene tak hebben. Ik weet een beukenlaan waar elk jaar een tak als vroegeling de nog geheel kale laan versiert. Dat is dan steeds dezelfde tak.

In een beukenbos is het dan erg mooi. Al die bomen zijn nog g^rotendeels kaal met overal verspreid een grote of kleine tak vol teer groen. Zo'n bos laat dan nog volop zonlicht toe en Is Ucht en open. Dat duurt niet zo lang. De rest van het blad komt spoedig, na enkele dagen zijn de kruinen dicht en enkele weken later Is dat zachte pastelgroen al harder en donkerder geworden. Die eerste beukevanen noteerde ik in de loop der jaren nogal eens precies op de 18e april. Hier volgt een notitie die ik in 1948 op die datum maakte:

„Terwijl overal de beukeknoppen nog zwellen is er bij de nieuwe aanleg een geweldige zijtak van een beuk die helemaal behangen is met lichtgnroen lover. Hij heeft al blaadjes van ongeveer twee centimeter groot. De bruine schutblaadjes zitten er nog half omheen en uit ieder bladerdotje steken vijf stoeltjes met de bloemknoppen, die aan de punten fluweelzwart zijn. Het geheel is overtrokken met een zilvergrijze beharing die in de zon glanst als zij. Dit is de enige beuk die al blad heeft aan een enkele tak."

Elk jaar opnieuw geniet ik van de pracht van die beukevlaggen. Het ontluiken van het blad, dat vooral aan de bomen zo massaal gebeurt, is een wonder van groeikracht en scheppingspracht. Nog mooier is het als we ons realiseren hoe de functie van al die bladeren en al dat groen onmisbaar is voor al wat leeft. Alle aspecten van de schepping dwingen bewondering af.

Als al dat groen onstuimig aan alle kanten tevoorschijn komt dan is het echt voorjaar. Wie oog heeft voor al het schone dat in de natuixr is te zien ervaart elk jaar dat het onmogelijk is alles goed waar te nemen. Daarom is ieder jaar het voorjaar weer nieuw en vol verrassingen. Ook Ouido Oezelle ervoer zijn beperking zoals hij in een strofe van een van zijn gedichten tot uitdrukking brengt: 't Is lentegroen genoeg voor honderdduizend ogen;; eüaas, 'k en hebbe er ik, o grondig groene zee, maar twee...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 7 april 1978

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Ontluikend groen is onmisbaar ais zuurstof bron

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 7 april 1978

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken