Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Tekst van boek Jesaja en de oude varianten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Tekst van boek Jesaja en de oude varianten

Promotie drs. A. van der Kooij jr.

5 minuten leestijd

UTRECHT — U hebt op bepaalde punten detaillistenarbeid verricht, U legt met dit zelfstandig speuren en de verwerking daarvan eer in en hebt u geschaard in de rij der tekstcritici. Uw dissertatie wordt vertaald in de serie „Orbis Biblicus et Orientalis", zodat nu nog niet de geheel definitieve vorm voor ons ligt.

Dat zei gistermiddag prof. dr. A. R. Hulst, emeritus-hoogleraar in de oudtestamentische vakken aan de Utrechtse theologische faculteit, tot drs. Arie van der Kooij jr. uit Bilthoven bij zijn promotie tot doctor in de godgeleerdheid. Van der Kooij promoveerde op een oudtestamentische studie „De oude tekstgetuigen van het boek Jesaja". 

Hij bood daarin een „onderzoek naar redenen van tekstuele verschillen tussen de oude tekstgetuigen en de Masoretische tekst van het boek Jesaja, naar de plaats van deze tekstgetuigen in de tekstgeschiedenis en naar het milieu waarin zij zijn ontstaan".

De Hebreeuwse tekst van het Oude Testament, dus ook van het boek Jesaja, is in zijn Masoretische vorm niet ouder dan de 9e-lle eeuw na Chr. Wil men nagaan hoe betrouwbaar deze 'tekst, vooral wat de medeklinkerstekst betreft, vóór die tijd is overgeleverd, dan is men aangewezen op tekstvondsten van vroeger datum (zoals Qumran) en op oude vertalinggen. Het gaat hierbij voor het boek Je*saja om Jesajateksten uit Qumran, om Griekse vertalingen, waaronder de Septuaginta, om een Aramese vertaling (Targum), een Syrische vertaling (Peschitta) en een Latijnse vertaling (Vulgata).

Interpretaties

In het proefschrift gaat het nu over het volgende. Om in het kader van de tekstgeschiedenis van het boek Jesaja deze oude „tekstgetuigen" verantwoord te kunnen gebruiken, is het belangrijk te weten wanneer en in welk milieu zij zijn geschreven en vooral ,welke de redenen kunnen zijn van verschillen tussen een oude tekstgetuige en de huidige, Masoretische, tekst van Jesaja. 

Terzake van elke tekstgetuige komen deze kwesties aan de orde. In een aantal gevallen blijken verschillen tussen een oude tekstgetuige, zoals bv. de Septuaginta van Jesaja en de Targum van Jesaja en de Masoretische tekst het gevolg te zijn van specifieke, somtijds actualiserende, interpretaties uit de tijd van het ontstaan van de betreffende vertaling.

Prof. Hulst, die als promotor van Van der Kooij optrad, was de eerste opponent tijdens de plechtigheid in de goedgevulde Senaatszaal van het universiteitsgebouw. Na de al genoemde lof had hij wat vragen, o.a. t.a.v. de tekstkritiek over het Lied van Hizkia uit Jesaja. geschiedenis verwarrend en verbijsterd is; men kan erin kopje-onder sterd is; men kan erin kopje-onder gaan, en men komt weer boven. Maar hoeveel van uw soms spitse hypothesen blijven mettertijd overeind? aldus prof. Hulst, die daarna in detaib trad. n.a.v. de tekst van Jesaja 8 vers 11 (wandelen op de weg van dit volk), waarin de tekst van de Dode-Zeerollen (Qumran - A) wat anders leest dan de Masoretische tekst, die in de westerse traditie de algemeen aanvaarde is.

Varianten

Welke variant is nu beter? In de tijd van Qumran A en van de Septuagint (LXX) was er nog geen sprake van één vaste tekst als dé tekst van Jesaja. De diverse varianten waren even veel waard, afhankelijk van wie ze aanvaardde. U overschat, aldus de promotor, de Masoretische tekst. Die kan wel de beste zijn, maar de argumenten daarvoor zijn niet zo sterk.

Van der Kooij meende, dat beide teksten (LXX en Qumran - A) stammen uit de voorname priesterlijke milieus in Jeruzalem, waar men wel éénzelfde tekst zal hebben gehad. 

De volgende opponent was prof. dr. J. W. Doeve (geschiedenis van het Jodendom in de Hellenistische tijd). Hij verweet de promovendus gebrek aan kennis van paleografie en handschriftkunde en vond, dat deze te snel verband legde tussen literaire gegevens en historische omstandigheden (o.a. ten aanzien van de figuur van Onias III). Vervullingsinterpretaties behoeven niet te ontstaan in een historische situatie van rust en vrede, zoals uit de exacte datering van Daniël is af te leiden en zoals ook Rom. 4 vers 18 (,,op hope tegen hope") leert.

Na een vrij scherpe interruptie van prof. Doeve ging Van der Kooij, die zich o.m. op de theorieën van Seeligmann beriep, door met een zakelijk verweer tot het woord was aan de laatste opponent prof. dr. M. H. E. Weippert (Israëlische archeologie, taal- en letterkunde en Akkadisch).

Twee andere opponenten konden wegens tijdgebrek niet meer aan bod komen. Weippert betoogde vooral, dat de Griekse vertaling (parafrase) van Hebreeuwse geografische aanduidingen (steden, streken) bijzondere aandacht verdient. Karkemisj is bijv. in de oude tekst een stad, maar in Septuaginta werd er een gebied of land van gemaakt. Arabia is niet Arabië e.d. en Van der Kooij is, meende de hoogleraar, ook in dit opzicht te snel Seeligmann nagevolgd.

Arie van der Kooij werd in 1945 te Nieuwe Tonge geboren. Zijn vader, ds. A. van der Kooij te Woerden en emeritus van Noorden, was daar toen Hervormd predikant. Hij studeerde aan de Utrechtse universiteit theologie en Semitische talen (o.a. Akkadisch bij nu wijlen prof. R. Frankena) en is sinds 1969 aan de Utrechtse faculteit verbonden als wetenschappelijk medewerker voor het Oude Testament.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 10 november 1978

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

Tekst van boek Jesaja en de oude varianten

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 10 november 1978

Reformatorisch Dagblad | 48 Pagina's

PDF Bekijken