Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Benarde situatie in ziekenhuizen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Benarde situatie in ziekenhuizen

Kwaliteit bergafwaarts door personeelstekort

9 minuten leestijd

De Nederlandse ziekenhuizen verkeren in een uiterst benarde situatie. Het tekort aan verplegend personeel wordt steeds groter en om de eenvoudige reden dat er geen geld is, kunnen er ook geen nieuwe krachten worden aangenomen. Gevolg: de verpleeg-kundigen hebben alleen nog maar tijd voor het meest noodzakelijke werk; aan een groede begeleiding van de patiënt komen ze vaak niet eens toe. En dat terwijl het aantal opnamen stijgt en de patiënt ook, veel meer dan vroeger, persoonlijke aandacht eist. Kortom: met de kwaliteit van de zorg: voor de zieken is het droevig gesteld.

De Nationale ziekenhuisraad (NZR), een overkoepelende organisatie, waarbij zo'n 800 ziekenhuizen en andere inrichtingen zijn aangesloten, maakt zich tiiteraard grote zorgen over de huidige stand van zaken. Want de gevolgen van het personeelstekort worden steeds duidelijker merkbaar. Dat geldt in de eerste plaats voor de verpleegkundigen zelf: ze moeten hun werk vaak in een razendsnel tempo verrichten, hebben nauwelijks tijd om op adem te komen, zodat verschijnselen van stress, overspannen- en overwerktheid niet uitblijven. Tal van handtekeningenacties en demonstraties van de kant van het overplegend personeel hebben er in de afgelopen maanden blijk van gegeven dat bij hen de maat meer dan vol is. Veel leerling-verpleegsters moeten werk doen dat eigenlijk bestemd is voor meer ervaren collega's.

Soms gaan er dan echt bepaalde dingen verkeerd, maar het kan gewoon niet anders, er is nu eenmaal sprake van een noodsituatie. Ook andere werkzaartiheden, die niet direct in verband staan met het verzorgen van de patiënt komen in het gedrang. In sommige ziekenhuizen is er zelfs al van vervuiling sprake.

Maar ook de patiënten, niet alleen in ziekenhuizen, maar ook in verpleeghuizen, psychiatrische en zwakzinnigeninrichtingen, zijn de dupe van het personeelsgebrek. De verpleegster heeft echt geen tijd om op haar gemak een bemoedigeni praatje met de patiënt te maken. Wassen gebeurt met de Franse slag of helemaal niet. Vaak is er niet eens tijd, om met een patiënt, die lang op bed gelegen heeft of een operatie heeft ondergaan, een eindje over de gangen-te lopen. Afgezien van het gevaar voor doorliggen, is het gevolg van deze wantoestanden, dat het genezingsproces soms langer duurt dan normaal.

Dat er binnen korte tijd iets moet gebeuren, staat voor iedereen in de gezondheidszorg als een paal boven water. De Nationale ziekenhuisraad hamert er al geruime tijd op, dat de richtlijnen, die door het Centraal orgaan ziekenhuistarieven (COZ) worden gehanteerd, snel en drastisch moeten worden verruimd. Momenteel worden de bijna 800 ziekenhuizen en overige inrichtingen bemand door 220.000 personeelskrachten (van wie 127.000 in algemene, academische en categorale ziekenhuizen). Uitbreiding Volgens de NZR moet dit aantal met 30.000 worden uitgebreid, hetgeen het lieve sommetje van 13.5 miljard gulden zou vergen. Geen kleinigheid, geeft de Ziekenhuisraad toe. Men is daarom ook bereid om voor 1979 genoegen te nemen met een derde van de totaal benodigde extra arbeidsplaatsen: 10.000. De kosten voor dit jaar zullen dan 408 miljoen bedragen. Voor de algemene ziekenhuizen komt dat neer op een kostenstijging van elf gulden per verpleegdag, voor verpleegtehuizen is dat vier en voor instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg vijf gulden. Vierhonderd acht miljoen is echter een bedrag dat er niet om liegt en het is dan ook niet erg waarschijnlijk dat het COZ zonder meer met deze voorstellen akkoord zal gaan. Ook de in het COZ vertegenwoordigde Vereniging van Nederlandse ziekenfondsen heeft zo haar bedenkingen tegen de door de NZR verzochte personeelsuitbreiding. Volgens de VNZ hebben de ziekenhuizen tot nu toe nog niet duidelijk aangetoond dat de uitbreiding werkelijk zo groot moet zijn.

„Toch zijn deze 30.000 man extra arbeidskrachten meer dan nodig", verzekert mevrouw Th. Meijer, voorzitter van de Nederlandse christelijke vereniging van verpleegkundigen en verzorgenden.

Ze laat er geen twijfel over bestaan dat er sprake is van een bijna onhoudbare situatie. „Er gebeuren dingen in de ziekenhuizen, waar je versteld van staat. Er zijn ziekenhuizen waar de patiënten elkaars ruggen wassen! Hogere verpleegkundigen en staffunctionarissen werken tien tot twaalf uur per dag, leerlingen komen 's morgens vrijwillig een uur eerder en gaan 's avonds een uur later weg, hoofdzusters die aan hun administratie e.d. werk genoeg hebben, staan nota bene aan het bed van de patiënt!

Mevrouw Meijer kan het dan ook heel goed begrijpen dat de jongere verpleegkundigen door middel van acties en dergelijke uiting geven aan hun ongenoegen, alhoewel dat „schreeuwerige gedoe" nu niet bepaald haar instemming heeft. „Jongeren moeten hun narigheid nu eenmaal kwijt. Ouderen ktmnen dat op papier doen, bij jongeren hoef je daar niet mee aan te komen. Overigens geloof ik niet dat dergelijke protestacties en demonstraties veel zoden aan de dijk zetten. Wel lijkt het me erg belangrijk dat er door de verpleegkundigen constant aan de desbetreffende deuren geklopt wordt".

Volgens mevrouw Meijer kunnen de meeste patiënten wel begrip opbrengen voor de moeilijke omstandigheden waaronder het personeel zijn werk moet doen. De patiënten proberen de verplegers en verpleegsters dan ook zoveel mogelijk behulpzaam te zijn. (Uitzonderingen natuurlijk daargelaten: in Apeldoorn liep de situatie dermate uit de hand, dat de directie overspoeld werd met boze brieven van hoogst gepikeerde patiënten.)

Eigen bedrage

Een lichte eigen bydragre, bijvoorbeeld een gulden bij bezoek aan de huisarts en apotheek, lijkt mevrouw Meijer heel redelijk, zowel voor ziekenfondspatiënten als voor particulieren. „Maar met de eigen bijdrageregellng van vijf gulden, die dan door de ziekenhuizen geïnd moet worden, ben ik bet volstrekt niet eens". Aanstaande maandag, 12 maart, wordt tijdens een bestuursvergadering van het COZ de gevraagde richtlijn verruiming besproken. Over de resultaten van deze bespreking koestert mevrouw Meijer geen enkele illusie. „Op die 10.000 extra arbeidskrachten reken ik echt niet, ik betwijfel het zelfs of er überhaupt wat uit de bus komt".

Dit laatste is zeker de vraag, en als de gezamenlijke ziekenfondsen de noodzaak van de uitbreiding niet inzien, kunnen de ziekenhuizen hun plannen gevoeglijk vergeten. De Vereniging van ziekenfondsen (VNZ) is van mening dat 4 bedden per 1000 inwoners voldoende is, momenteel zijn dat er 5. „Dus", zo redeneren de ziekenfondsen, „moet eerst het aantal bedden worden verminderd hetgeen minder personeel noodzakelijk maakt". Voorzitter H. J. Anbeek van de VNZ heeft overigens laten weten dat de ziekenfondsen niet dwars zullen gaan liggen wanneer de NZR haarfijn kan aantonen dat een uitbreiding met in totaal 30% noodzakelijk is.

Volgens voorlichter K. de Groot van de Verenigde ziekenfondsen is de kwaliteit in de gezondheidszorg nu niet direct slecht te noemen. „We kunnen ons wel afvragen: is er voldoende personeel?"

„Er is wel degelijk een achteruitgang van de kwaliteit", zo vindt de Ziekenhuisraad. „Tenslotte is voor zieke mensen het beste nog niet goed genoeg. Er moet dan ook voldoende deskundig personeel beschikbaar zijn voor de noodzakelijke hulpverlening, ook 's avonds, 's nachts en in het weekeinde."

Meer opnamen

Een van de oorzaken van het personeelstekort is het stijgend aantal ziekenhuisopnamen. Hier zijn verschillende verklaringen voor te noemen: De mensen stellen veel hogere eisen dan vroeger, ze kondigen vaak zelf aan dat ze zich door een specialist willen laten nakijken. Daarnaast is er sprake van een vergrijzing van de bevolking; veel bejaarden moeten zo nu en dan eens voor onderzoek, een behandeling of operatie naar het ziekenhuis — de ouderdom komt tenslotte met gebreken. Verder is er het schrikbarend hoge aantal verkeersongelukken, en de vele ongevallen tengevolge van alcoholmisbruik.

Hoewel de verpleegduur per patiënt tegenwoordig korter is dan vroeger, betekent dat geen werkbesparing. Integendeel: hetzelfde werk moet worden gedaan, maar dan in minder tijd. Over het aanbod van patiënten hebben de ziekenhuizen overigens nauwelijks iets te zeggen. NZR-voorzitter drs. Vissers: „De huisarts bepaalt of een patiënt — via de specialist — in aanmerking komt voor opname in het ziekenhuis. De huidige COZ-normen komen neer op een verpleegkundige per 1,55 bed. De ziekenhuizen, die zelf de personeelsindeling mogen maken, zijn daarbij wel gebonden aan de 40-60 verhouding van het COZ. Dat betekent dat veertig procent van de verpleegkundigen gediplomeerd en zestig procent leerling moet zijn.

Volgens mr. L. C. Wesseldijk, directeur van de Ziekenhuisraad, bestaat er een „hardnekkig misverstand" over de rol van het COZ. „Het is een particuliere stichting, die door de minister van Volksgezondheid is aangewezen als centraal orgaan in de zin van de Wet ziekenhuistarieven. In het bestuur van de stichting zijn „vraag"(ziekenfondsen en ziektekostenverzekeraars) en „aanbod" (de ziekenhuizen) gelijk vertegenwoordigd. Het COZ moet beoordelen of een bepaalde verruiming van de richtlijnen verantwoord is, waarbij van de kwaliteit van de hulpverlening steeds uitgangspunt moet zijn. Het is niet de taak van het COZ om zelf uit te maken wat de gezondheidszorg in Nederland mag kosten, de verantwoordelijkheid voor dergelijke beslissingen ligt bij de overheid en in laatste instantie bij het parlement".

Kostenbeheersing

De NZR erkent, dat kostenbeheersing In de ziekenhuiswereld nodig Is, omdat de gezondheidszorg van jaar tot jaar een steeds groter deel van het nationale inkomen voor zich opeist. Wesseldijk: „We pleiten al geruime tijd voor maatregelen die tot kostenbeheersing kunnen bedragen. Maar daar moet dan wel haast mee worden gemaakt."

Een van de maatregelen die de NZR hierbij op het oog heeft is: een vermindering van het aantal verpleegdagen. Daarnaast dringt de Raad aan op meer mogelijkheden voor poliklinische en dagbehandeling; In het algemeen is dat goedkoper dan ziekenhuisopname. De bereidheid hiervoor zou wel aanwezig zijn, maar het bestaande tariefsysteem werkt belemmerend.

Tenslotte: verbetering in de gezondheidszorg elders, zodat de druk op de ziekenhuiscapaciteit verlicht wordt, zou de problematiek voor een aanzienlijk deel oplossen. Patiënten, die door de huisarts of door de wijkgezondheidszorg afdoende kunnen worden behandeld, hoeven dan niet naar het ziekenhuis. Ook mevrouw Meijer van de NCVW is ervan overtuigd dat een verbetering in deze zogenoemde eerste-lijnzorg een gedeeltelijke oplossing zou kunnen betekenen.

„Maar helaas is dat bijna niet te verwezenlijken, omdat ook daar, kijk maar naar de wijkverpleging en de gezinszorg, enorm beknibbeld wordt. Het lijkt gewoon erg moeilijk om mensen in hun eigen huis te laten verzorgen. Trouwens, ook de mantelzorg (hulp door familie en buren), de zorg voor de naaste, gaat steeds meer verdwijnen. Van directe hulp, door familie, buren, etc. is tegenwoordig weinig meer te merken."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 maart 1979

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Benarde situatie in ziekenhuizen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 10 maart 1979

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken