Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Slechte ventilatie en vocht belangrijkste oorzaken van houtrot

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Slechte ventilatie en vocht belangrijkste oorzaken van houtrot

ONTSTAAN EN BESTRIJDEN VAN SCHIMMELS EN ZWAMMEN

9 minuten leestijd

Wie de levenswijze van paddestoelen kent, weet dat de eigenlijke zwamvlok zich voedt met rottende en vergane plantedelen of hout. Duidelijke houtzwammen zijn er ook en die zien we op takken en stammen van bomen. Mooi en interessant, maar niet best voor het hout. Er zijn enkele honderden soorten schimmels en zwammen die van hout leven en het aantasten.

Het is niet zo dat alleen de bomen in het bos worden aangetast en dat schimmels en zwammen alleen op levend hout zouden woekeren en dat te gronde richten. Ook op gebruikshout, op timmerhout, komen zij voor. In het hout zelf vormen zij schimmeldraden die met het blote oog nauwelijks zijn te zien. Als zij buiten het hout groeien kunnen zij bundels vormen en ontwikkelen dan ook vruchtlichamen waaruit de sporen komen. Zoals alle paddestoelen dat doen. Het hout dat door schimmels wordt aangetast verliest zijn samenhang en daardoor natuurlijk ook zijn sterkte, terwijl het belangrijk lichter in gewicht wordt.

Het hout verstikt. Men noemt aar ook wel vuur, broeien of vermolmen, terwijl de eigenlijke naam „houtrot" is.

Soorten

Er zijn drie typen van schimmelaantasting, genoemd naar het uiterlijk van het aangetaste hout: bruioe rot, witte rot en zachte rot. De meest in gebouwen voorkomende is de huiszwam, een toepasselijke naam. Zwamschade in hout komt voor 80 tot 90% voor rekening van deze zwam. In ons land schijnt echter de laatste jaren vooral de kelderzwam meer schade te berokkenen. De huiszwam veroorzaakt bruine rot en kan moeilijk tot staan worden gebracht, terwijl hij alleen voorkomt in verwerkt hout in gebouwen. Hij verkiest vochtig hout binnenshuis, op plaatsen waar weinig of geen luchtstroming is en een donkere omgeving.

De vruchtlichamen van de huiszwam zijn plat, hebben een duidelijke witte rand en een roestbruine kleur in het midden. De afmetingen kunnen erg groot zijn; er zijn er wel gevonden van twee bij anderhalve meter en een oppervlakte van een vierkante meter is heel gewoon. Zoals alle paddestoelen plant de huis-, zwam zich voort door sporen, die bij biljoenen worden geproduceerd. Als deze terecht komen op vochtig en niet geconserveerd hout, kan snel ontkieming plaats vinden. Eerst groeit er een donzigwit waas op het hout, dat zich langzamerhand ontwikkelt tot dikkere zwamstrengen, die zich over grote afstanden kunnen vertakken. Ze komen voor op hout, maar ook op muren.

Vochtig
De huiszwam floreert wanneer het hout in gebouwen een vochtgehalte heeft van 20% of meer. Als er vruchtlichamen groeien wanneer de groeiomstandigheden gunstig zijn, dan worden weer nieuwe sporen gevormd. Men heeft berekend dat een middelgroot vruchtlichaam zo'n 2000 miljoen sporen voortbrengt. Die sporen kunnen terecht komen op plaatsen waar geen goede groeiomstandigheden zijn omdat tiet te droog is. Als de vochtigheidsgraad in hun voordeel verandert, dan kunnen de huiszwammen plotseling weer tevoorschijn komen. De huiszwam kan ook, vanuit zijn oorspronkelijk en vochtig groeigebied, droog hout overwoekeren en vochtig maken, waarna ook daar verrotting optreedt. Daarom kan de huiszwam, wanneer de omstandigheden voor zijn ontwikkeling optimaal zijn, in betrekkelijk korte tijd een heel huis overwoekeren. In zulke gevallen wordt de huiszwam wel aangeduid met de kernachtige naam „huispest". Als de vochtigheidsgraad te hoog wordt dan groeit de huiszwam niet meer; dan bestaat er een goede kans dat daar de kelderzwam optreedt.

Kelderzwam
Deze zwam komt ook voor in gebouwen en merkwaardig genoeg vooral in nieuwbouw. Hij groeit ook in de vrije natuur. Hij komt in alle werelddelen voor en is een even gevaarlijke vernieler van hout als de huiszwam. Deze zwam werkt verraderlijker, want aan de buitenkant ziet men weinig tekenen dat houtzwam het heeft aangetast. Direct onder de oppervlakte van het hout zijn wel sterke rottingsverschijnselen.

Men herkent de kelderzwam aan de vlakke, op het hout liggende vruchtlichamen, waarin bruine verdikkingen zijn, soms metersgroot. Ze zijn erg broos. Men kan de kelderzwam ook herkennen aan het zwamweefsel. Op vochtige plaatsen, waar niet voldoende luchtstroming is, ontwikkelt zich het zogenaamde mycelium als een witte massa. Die lijkt wel op witte watten. Dit komt vaak voor in kelders en kruipruimten onder de vloeren van woningen. Die massa wordt later grauwbruin en tenslotte zwartbruin. De strengen lopen straalsgewijs als de wortels van planten. De kelderzwam groeit anderhalf maal sneller dan de huiszwam en het best bij een temperatuur van 25 graden Celsius en een hoog vochtgehalte.

De poria-zwam

Deze derde schadelijke zwam veroorzaakt, net als de vorengenoemde, een bruin rot in het hout. Zij vormen dunne witte strengen en witte vruchtlichamen met grote poriën. Hij komt voor in gebouwen en in de vrije natuur. Ook in mijnen geeft hij veel last. In woningen wordt hij veel aangetroffen in kozijnconstructies en vensters, wanneer er sterke condensvorming is.

De vruchtlichamen van de poria-zwam zijn kurkachtig en liggen als een dunne huid op het hout, soms ook ais kleine mosachtige kussentjes. In de vruchtlichamen zijn met het blote oog duidelijk buisjes, poriën, zichtbaar, waardoor de poria-zwam gemakkelijk van de huiszwam en de kelderzwam is te onderscheiden. Hij vormt soms metersgrote sneeuwwitte plakken, die later verkleuren en verdrogen. Deze zwam kan men ook herkennen aan het mycelium, dat wit en vlokkig is, spoedig strengen vormt en soms als ijsbloemen straalsgewijs uitgroeit. In erg natte omgeving, zoals in de mijnen bijvoorbeeld, worden ze hangend en kwastvormig. De strengen groeien soms door de voegen van bakstenen muren en zijn zeer taai.

Oorzaken

Er zijn een aantal factoren die het optreden van houtzwammen bevorderen. Bijvoorbeeld als er onder de houten vloer onvoldoende luchtbeweging is door gemis aan kruipruimte en ventilatie- openingen. Ook als de ventilatiemogelijkheden onvoldoende zijn of verstopt door blad, spinnewebben en andere obstakels. Het gebeurt ook dat bewoners zelf de ventilatie-openingen permanent afsluiten. De luchtroósters kunnen verkeerd zijn aangebracht, wat nogal vaak voorkomt en waardoor de luchtstroom wordt vertraagd. Te weinig ontluchtingskanalen veroorzaken dat lucht in bepaal- ' de hoeken onder de vloer niet in beweging komt, de zogenaamde „dode hoeken". Het komt ook voor dat in dfr kruipruimten de ondermuurtjes geen ontluchtingsgaten hebben. Als men in zulke gevallen nog een luchtafsluitende vloerafdekking aanbrengt (linoleum, parket) dan kan dit de aantasting versnellen.

Wateroverlast is een tweede oorzaak die door allerlei bekende en soms minder bekende fouten ontstaat: de terreinsituatie, slechte afwatering, slecht lopende riolering enz. Daarbij komt nog het optrekkend vocht in balken, plinten enz. Dit komt tegenwoordig voor door verkeerd toegepaste isolatie van woningen. Men dient ook te denken aan verstopte goten en afvoerpijpen, lekkages, gebroken dakpannen enz. Ook condensvorming kan funest zijn. Die ontstaat sneller op metaal dan op hout, zodat de plaatsen waar hout met metaal verbonden of bevestigd is, het meest kwetsbaar zijn. In de woning kan ook teveel condens voorkomen door menselijke uitwaseming, wasdrogen, keukendampen en die van de geiser en op badkamers.

Symptomen

Houtrot is in het beginstadium moeilijk vast te stellen. Het begint met vlekken op muren en pleisterlagen, terwijl men een muffe geur ruikt. Balken gaan vervormen en hol of bol staan. Dat kan men ook zien bij plinten, waarvan de verf los laat en die bij kloppen hol of voos klinken. Als de aantasting ernstiger wordt vindt men dik bruin poeder (de sporen) en dan ontstaan ook de vruchtlichamen die vaak in het donker worden aangetroffen. Het hout gaat verstikken. Omdat de aantasting eerst nauwelijks is te zien, wordt de ontdekking door bouwkundigen, beheerders of huiseigenaren veelal te laat gedaan. Men dient daarvoor geschoolde houtsaneringsvaklieden in te schakelen, terwijl men bij twijfel een periodieke deskundige inspectie moet laten uitvoeren.

De bestrijding van houtzwam moet altijd tweeledig zijn, wil men voor nieuwe aantasting gevrijwaard blijven. De vochtaantasting moet worden opgeheven en de luchtcirculatie optimaal gemaakt. Dan moet het aangetaste hout curatief worden behandeld en immuun gemaakt, waarvoor men de specialist op dit gebied moet inschakelen. Soms ook zal het nodig zijn bouwkundige correcties aan te brengen, waarbij vooral de ontluchtingsopeningen aandacht moeten hebben. Bij wateroverlast door de terreinsituatie zijn de problemen soms groot en zal men vaak tot draineren moeten overgaan. In slecht geventileerde keukens is de afzuigkap zeer effectief. Ook het eenvoudige luchten van woonvertrekken dient men veelvuldig te doen. Hierbij moet men ook denken aan badkamers, vooral wanneer deze zijn ingebouwd en geen directe ontluchting naar buiten hebben.

Opsporen

Het vaststellen van houtzwamaantasting is, zeker als men geen kennis van zaken heeft, niet zo eenvoudig. Men moet de zwamdraden of zwamstrengen zien op te sporen. In het begin is het nog slechts een wit waas, dat ook kan voorkomen op muren en beton. De zwam vindt vaak een prima groeiplaats in kruipruimten onder woningen, als daar houtafval is achtergelaten, wat gelukkig niet vaak voorkomt.

Als de zwam verder ontwikkeld is, zal men vruchtlichamen ontdekken die wel goed herkenbaar zijn. Men dient natuurlijk vooral de vochtige plaatsen te controleren. Hout kan aangetast zijn zonder dat dit aan de buitenkant te zien is. Met een mes kan men onderzoeken of het materiaal nog hard is; gaat het er gemakkelijk in dan is het hout wat men noemt „verstikt". Dit is echter onjuist; hout is óf aangetast door insecten óf door zwam. In het laatste geval gaat het verrotten.

Bestrijding

Wanneer de aantasting van houtzwam een feit is dan zal bij de bestrijding allereerst de oorzaak dienen te worden weggenomen. Fouten in de bouw bijvoorbeeld, maar vooral ook het foutief afsluiten of verstopt zijn van ventilatieroosters. Daarna wordt de eigenlijke curatieve behandeling met speciale conserveringsmiddelen toegepast. Het Scheepvaart Museum te Groningen, dat erg was aangetast, werd door de firma Lamon uit Haren, die ook gespecialiseerd is op het gebied van ongediertebestrijding, vrij van houtzwam gemaakt. Nu kan dit historisch gebouw weer jaren mee, maar zorg blijih vereist.

Aangetast hout zal meestal moeten worden vervangen en wel door van tevoren aan alle kanten preventief geconserveerd hout. Materiaal dat licht is aange-: tast en niet behoeft te worden vervangen, moet worden vrijgemaakt van alle zwamdraden of zwamstrengen en vruchtt lichamen. Dat hout moet dan tevens met een speciaal conserveringstniddel worden behandeld. Ook de voegen van aangrenzend muurwerk moeten worden uitgekrabd of, waar dat mogelijk en toegestaan is (brandgevaar!) worden uitgebrand en daarna met het conserveringsmiddel worden behandeld. De muren kunnen namelijk dragers zijn van zwamstrengen, die nieuwe aantasting kunnen, veroorzaken.

Specialisten

Er moet vooral worden gelet op loslatende pleisterlagen. Die moeten worden verwijderd en curatief behandeld. Meestal is het absoluut nodig dat het conserveringsmiddel met injectoren of hogedrukspuiten voldoende diep wordt aangebracht om echt effectief te zijn. Een afdoende bestrijding van houtzwam is dan ook een zaak die alleen goed kan worden uitgevoerd door specialisten. Dit geldt vaak al voor het opsporen ervan, Inschakelen van vakmensen is ook nodig omdat er speciale preparaten voor nodig zijn.

Uitsluitend het vervangen van aangetast hout helpt slechts tijdelijk. Houtzwam is verraderlijk; gebouwen die eeuwenlang droog en in goede staat bleven kunnen door het indringen van vocht- (lekkage bijv.) in korte tijd worden vernield, doordat het verrottingsproces dan soms schrikbarend snel kan zijn. De firma Lamon, die zich ook op het terrein van zwambestrijding toelegt, adviseert dan ook om bij de minste verdachte symptomen een deskundig onderzoek te laten instellen. Goed droog en vooral geconserveerd hout is sterk en kan lang meegaan. Vocht is de vijand van hout en neemt houtzwam in haar gevolg mee; die vernielt het materiaal snel en grondig als men niet tijdig maatregelen neemt.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 9 februari 1980

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Slechte ventilatie en vocht belangrijkste oorzaken van houtrot

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 9 februari 1980

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's