Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Magere zege voor Botha bij referendum verwacht

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Magere zege voor Botha bij referendum verwacht

Nieuwe grondwet verhit gemoederen in Zuid-Afrika

6 minuten leestijd

JOHANNESBURG — Nog maar enkele dagen en naar schatting 2,5 miljoen blanke Zuidafrikanen gaan naar de stembus om Ja" of „nee" te zeggen tegen de nieuwe grondwet. Deze grondwet is al door het (blanke) parlement goedgekeurd maar premier P. W. Botha vond het verstandig om haar in een referendum aan het blanke kiezersvolk voor te leggen om een duidelijk mandaat van de kiezer te verkrijgen. Maar zoals de zaken er thans voorstaan, is het niet zo zeker dat een meerderheid inderdaad ja zal stemmen.

De nieuwe grondwet behelst in het kort: # de totstandkorning van drie kamers in een parlement. Één kamer voor blanken, één voor kleurlingen en één voor Indiërs. Het aantal leden per kamer is een weerspiegeling van het aantal leden van elke bevolkingsgroep. In Zuid-Afrika wonen 4,5 miljoen blanken, 2 miljoen kleurlingen en 1 miljoen Indiërs. # de samenstelling van een multi-raciale regering, met eenzelfde „kleur"-verhouding als de verschillende kamers. # de aanstelling van een staatspresident, die tevens regeringsleider is en dus uitvoerende macht bezit. # de benoeming van een aantal vaste commissies bestaande uit afgevaardigden uit de drie kamers, die beslissingen kunnen vellen over wat wordt genoemd „gemeenschappelijke aangelegenheden", zaken dus die elke groep aangaan.

Tegenover deze „gemeenschappelijke aangelegenheden" staan „eigen aangelegenheden". Geschillen over het „eigen" is en wat „gemeenschappelijk" kan worden voorgelegd aan: # de presidentsraad, wiens woord in dit verband wet is, althans: aanbevelingen die door de presidentsraad aan de staatspresident worden voorgelegd worden wet zodra de president deze heeft goedgekeurd.

Felle tegenstand

In het kort komt de nieuwe grondwet neer op een vorm van machtsdeling waarbij kleurlingen en Indiërs een beperkte mate van medezeggenschap in het landsbestuur krijgen. Aangezien de blanken in deze opzet de meerderheid bezitten is er van een echte medezeggenschap van kleurlingen en Indiërs eigenlijk geen sprake.

Niettemin gaan de voorstellen veel Afrikaners te ver. Voor hen is de nieuwe opzet een spookbeeld, dat zal uitmonden in integratie van zwart en blank. Dit standpunt wordt ingenomen door de Conservatieve Partij van Andries Treurnicht. Treurnicht ziet meer in de vorming van aparte thuislanden voor kleurlingen en Indiërs. Voor de Progressieve Federale Partij, die links van Botha's Nasionale Partij staat, gaan de voorstellen niet ver genoeg. Sterker nog: zij verschansen de apartheid, zegt de PFP, en bovendien komen de 25 miljoen zwarte Zuidafrikanen er helemaal niet in voor. De PFP vindt verder dat de presidentnieuwe-stijl een veel te grote macht bezit, waardoor Zuid-Afrika een dictatuur dreigt te worden.

Zowel de CP als de PFP hebben de kiezers dan ook opgeroepen om „nee" te stemmen, maar daar houdt de overeenkomst tussen deze partijen op.

Twijfelaars

Tussen beide extreme standpunten in bevindt zich een grote massa van twijfelaars. Enkele maanden geleden wees een enquête uit, dat een kleine meerderheid van de PFP-aanhang „ja" zou stemmen, in weerwil van hetgeen de partijtop als stemadvies had uitgebracht. Maar nu, vlak voor het referendum, schijnen er toch meer nee-stemmers onder de PFP te zijn. Dit is niet te meten aangezien de Zuidafrikaanse wet niet toestaat dat er vanaf een maand voor het referendum enquêtes worden gehouden. Wel heeft het Afrikaanstalige zondagsblad „Rapport" deze week gezegd dat thans 56 procent van de kiezers „ja" zal stemmen en een kleine minderheid dus „nee".

Het zijn vooral de Engelstalige stemgerechtigden die het lot van Botha's nieuwe grondwet zullen bepalen. De Afrikaners zijn vrij duidelijk in twee kampen verdeeld, waarbij men ruwweg zou kunnen stellen dat zestig procent ja zal stemmen en de rest nee, of zich van stemming zal onthouden. Een aantal weken geleden waren de Engelssprekende Zuidafrikanen nog duidelijk in meerderheid voor invoering van de nieuwe grondwet. Maar sindsdien is met name de PFP-oppositie met een intelligente en verleidelijke nee-campagne begonnen. Bovendien hebben de traditioneel Engelstalige kerken (RK, Anglicaans, Methodisten, Presbyterianen) geadviseerd om nee te stemmen. Ook talloze Engelstalige kranten hebben dit advies gegeven, hoewel in de Engelstalige pers de standpunten zeer uiteenlopen. Een krant, de in Johannesburg verschijnende „The Star" heeft zelfs haar lezers opgeroepen het stembriefje ongeldig te maken. Uit een massaal aantal vernietigde De Zuidafrikaanse premier Pieter Botha temidden van stembriefjes zou volgens The Star moeten blijken dat een meerderheid van de blanken hervormingen weliswaar wenselijk acht maar niet op de manier die Botha voor ogen staat. schillende kerken is het al gekomen tot tonelen een kerk onwaardig.

Overigens is het geloof een punt van belang geworden in de campagne rond het referendum. Andries Treurnicht, een oud-predikant, verkondigde twee weken geleden dat een echte christen onmogelijk zijn goedkeuring aan de nieuwe grondwet kon hechten. De reden: volgens de nieuwe opzet zal het regeringsbestel worden gedeeld door christenen en mohammedanen, waarmee Treurnicht duidde op het grote aantal mohammedanen onder zowel de kleurlingen als de Indiërs. „Een christen kan niet dulden dat hem door een ongelovige opdrachten wordt verstrekt", aldus Treurnicht. Groot was premier Botha's woede toen Treurnicht dit argument om „nee" te stemmen hanteerde. Botha sprak er zijn schande over uit, dat een zich christen noemend mens de euvele moed had om het verlenen van politieke macht aan niet-blanken „onchristelijk" te noemen. Bovendien, aldus Botha, rijdt de auto van de heer Treurnicht op „mohammedaanse benzine" afkomstig namelijk uit het Midden-Oosten.

De Zuidafrikaanse zakenwereld is eveneens sterk verdeeld. De bekende zakenman, Harry Oppenheimer, voormalig president-directeur van het machtige Anglo-American bedrijf, heeft opgeroepen tot een nee-stem. Maar zijn rechterhand Gavin Relly, huldigt een tegenovergesteld standpunt. Paginagrote advertenties, ondertekend door tientallen bekenden, roepen de verwarde lezer op ja dan wel nee te stemmen.

Letterlijk aan de zijlijn staan de 25 miljoen zwarten die volgens de regering Botha hun heil zullen moeten blijven zoeken in de thuislanden. Chief Gatsha Boethelezi, de voorman van de Zoeloes, schreeuwt moord en brand over het referendum en dreigt met de allerverschrik' kelijkste Zoeloe-vloeken dat een ja-stem het begin van de revolutie zal betekenen. Het pas opgericht Verenigde Democratische Front (UDF), een multi-raciale radicaal-linkse groepering, heeft de nieuwe grondwet als „racistisch" van de hand gewezen.

Ander Zuid-Afrika

En tussen al het gekrakeel door deed de regering zelf nog een aardige poging om de eigen ruiten in te gooien door aan te tonen, dat er in ieder geval voor de referendumdag nog geen sprake van hervormingen kunnen zijn. De minister van gemeenschapszaken, Pen Kotze, liet een week geleden verontwaardigd weten dat de illegaal in blanke gebieden wonende Indiërs en kleurlingen „onherroepelijk" uit die blanke woonbuurten moeten verdwijnen. Deze opmerking deed de voorzitter van de kleurlingen-arbeiderspartij, ds. Hendrickse, woedend reageren met de uitlating dat hij zijn reeds toegezegde ondersteuning van Botha's hervormingsplannen in heroverweging zou moeten nemen.

De algemeen verwachte uitkomst van het referendum? Botha met de hakken over de sloot. In het verleden heeft hij al eens gezegd dat een meerderheid van een ja-stem voldoende zal zijn om de nieuwe grondwet tot uitvoering te brengen.

Het is de laatste twintig jaar, sinds de republiekwording, niet meer voorgekomen dat er zoveel emoties onder de gehele Zuidafrikaanse bevolking zijn losgewoeld. Na woensdag 2 november zal er, hoe dan ook, een ander Zuid-Afrika zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 29 oktober 1983

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Magere zege voor Botha bij referendum verwacht

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 29 oktober 1983

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken