Bekijk het origineel

HATTEMS ROEMVOL VERLEDEN

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

HATTEMS ROEMVOL VERLEDEN

2 minuten leestijd

HATTEM — Hattem, aan de linker IJsseloever gelegen, kwam reeds voor de tiende eeuw in de geschiedenis voor onder de naam Hattoheim. Waarschijnlijk zo genoemd omdat het grootste gedeelte van de streek aan ridder Hatto toebehoorde. Het lag destijds iets meer naar het westen op de Gaesberg (Godesberg), kort bijeen doorwaadbare plaats in de IJssel. De IJssel had toen namelijk een andere loop dan tegenwoordig.

  Op de Godesberg stond toen ook een klooster waar melaatsen verzorgd werden. In de jaren 1347-1352 heerste er op de Noord-Veluwe een angstwekkende pestepidemie die ook de Godesberg niet oversloeg. Uit angst vluchtte de bevolking door de „Wade" naar de andere kant van de IJssel, naar de Godesweerd en vestigde zich daar, in de hoop zo de pestepidemie (de zwarte dood) te, ontvluchten. Doordat vele jaren later de IJssel met een grote bocht in de oostelijke richting haar loop verlegde, kwam de nederzetting in de Godesweerd toch weer aan de linker IJsseloever te liggen.
  In 1299 schonk Reinout I, graaf van Gelre en Zutphen, stadsrechten aan de nederzetting. Doordat de stadsbrief helaas zoek is geraakt, is de juiste datum niet meer bekend. Maar alles wijst erop dat dit tussen 25 september en 31 oktober 1299 heeft plaatsgevonden.
  Dit betekende voor Hattem zelfbestuur, eigen rechtspraak en handel. Tevens het bouwen van muren, wallen en poorten. Hierdoor mochten de inwoners zich poorters noemen. Zo werd Hattem voor de graven en latere hertogen van Gelre een belangrijke grensvesting in hun voortdurende strijd tegen de bisschoppen van Utrecht. Van hieruit konden zij de handel en scheepvaart op de IJssel controleren. Vandaar werd er omstreeks 1400 in Hattem ook een kasteel voor de hertog van Gelre gebouwd. Het kwam in de gordel van de stadsmuur te liggen en had vier torens. De hoofdtoren had maar liefst een doorsnede van 22 meter en werd de Dikke Tinne genoemd en was de dikste toren die ooit in Nederland gebouwd werd. 

Trouw 
  Om zich ook steeds van de trouw der poorters van Hattem te kunnen verzekeren, schonk de hertog in 1401 hun de Homaet of Haenweerd, een reusachtig weidegebied tussen de Grift en de IJssel. Maar alleen wie in de stad woonde had het recht om er te weiden. Vandaar dat er door de eeuwen heen veel boeren in het stadje Hattem woonden. Door verkaveling van de Haenweerd en door boerderijen op de kavel te bouwen, heeft men dit probleem zo veel als mogelijk trachten op te lossen. In de loop der eeuwen is er veel wapengeweld over Hattem gegaan. Vandaar dat de kelders van de middeleeuwse huizen allemaal met elkaar verbonden waren en kort bij de stadsmuur en onder de gracht door, om zo nodig bij gevaar de stad te kunnen ontvluchten. 

Plundering  
  In december 1512 trokken 1100 Geldersen onder leiding van hertog Karel van Gelre tegen Amsterdam op. Men bepaalde zich echter alleen tot roof en plundering en trok zich terug op Utrecht. In het Karthuizer klooster, even buiten Utrecht, lag Jan van Wassenaar, krijgsoverste van keizer Maximiliaan, met zijn mannen in een hinderlaag. Na een hevig gevecht overwon de Gelderse hertog en nam Van Wassenaar gevangen. Deze werd naar Hattem gevoerd en in een grote ijzeren kooi opgesloten. De kooi was zo groot dat men er in kon staan en dat er een bed in geplaatst kon worden. Zo werd de kooi met gevangene en al, met dikke touwen en windassen tot boven aan de Dikke Tinne gehesen. Eens per dag liet men de kooi zakken om de gevangene van eten te voorzien waarna het hele geval weer omhoog werd gehesen. Ondanks deze zware straf heeft Van Wassenaar het overleefd en werd na twee lange jaren voor 20.000 gulden - voor die tijd een zeer groot bedrag - weer vrijgekocht. 

Gewond
 Nadat hij veldoverste van keizer Karel V geworden was, verdreef hij op zijn beurt de Geldersen uit Friesland. Maar bij de belegering van het Friese stadje Sloten werd hij ernstig gewond. Hoewel men hem zo vlug als mogelijk voor goede hulp naar Leeuwarden bracht, mocht dit niet meer baten. Van Wassenaar bezweek in 1523 te Leeuwarden aan zijn verwondingen.
  De ijzeren kooi is de geschiedenis ingegaan als de „Van Wassenaarkooi". Na Van Wassenaar hebben Droese, rentmeester van Salland en Willem van Deutekom, schout van Deventer, er nog in gevangen gezeten. Ten slotte is de kooi naar Arnhem gebracht. De steen met zware ijzeren ring waar de kooi destijds aan hing en afbeeldingen ervan, kan men thans nog in het streekmuseum te Hattem bezichtigen. In dit museum zijn tevens ook het Vaerman- en het Anton Pieckmuseum ondergebracht. Waar men dus, behalve veel uit de roerige geschiedenis van Hattem, ook veel schoons en vredigs van Hattem en zijn mooie omgeving kan zien.
  Dromerig staart thans het oude vestingstadje over de uiterwaarden van de IJssel en wordt aan de ene kant omsloten door het natuurschoon van de Veluwe. Maar ook al is het grootste gedeelte der middeleeuwse ringmuur, de stadspoorten en het sterke kasteel met De Dikke Tinne thans verdwenen, een bijzonder mooi gedeelte van de oude stadsmuur en de binnenpoort van de uit de 14e eeuw daterende Dijkpoort is gelukkig nog gespaard gebleven. De vriendelijke nauwe straatjes met nog menig mooi Oudhollands geveltje, ademen nog steeds de sfeer van een lang vervlogen maar roem vol verleden.
   Bronvermelding: Naast persoonlijke informaties ook: Nederland en zijne bewoners, door G. L. Kapper; Goede Reisgids Veluwe IJsselstreek, uitgave K. F. MooiJ, Oosterbeek 1948.





















Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 24 juli 1985

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

HATTEMS ROEMVOL VERLEDEN

Bekijk de hele uitgave van woensdag 24 juli 1985

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken