"Met de kromme slippe" op kraambezoek gaan

In Hilvarenbeek, in het Brabantse Kempenland, staat op het dorpsplein een beeldje. 'Mee den krommen érrem' is de titel die het draagt. Het beeldje stelt een Brabantse boerin voor die een mand met versterkende middelen draagt voor de kraamvrouw. Eén arm heeft ze beschermend om de mand geslagen. Omdat ze de andere arm moest krommen om er de mand aan te hangen, werd dit gebaar, in Brabants dialect; „Met den krommen arm gaan" genoemd. Soms werden de etenswaren in een dichtgeknoopte, blauw of roodgeruite keukendoek naar de kraamvrouw gebracht.

Dan heette het „met de kromme slippe goan".

Ergens anders in het Brabantse land, in de buurt van Stramproy, kwamen de buurvrouwen en naaste bloedverwanten enige dagen na de geboorte de moeder en het kind bezoeken met peperkoek, eieren en andere versnaperingen. Omdat het geschenk eerst alleen uit eieren bestond, komt daar de uitdrukking „met den eierschoot gaan" vandaan.

Krentenmik
Ook in Twente kent men de uitdrukking „met den kromme arm gaan" voor hetzelfde gebaar. Maar dan lag er krentemik of ook wel pillewege in de mand. De oorsprong van dit brood ligt waarschijnlijk in het oud-heidense broodoffer. In het brood werden geestafwerende kruiden gemengd zoals komijn, kummel, anijs en kaneel. Dat zou beheksing voorkomen...

Het aanbieden van een krentenwegge bij de geboorte van een Jcind, toonde bovendien de hechte gemeenschapszin. De hele buurtschap was er bij betrokken. Onder luid gezang werd het krentenbrood, dat soms aanzienlijke afmetingen had, naar het 'kroamhoes' gebracht. Behalve het brood, "dat bekans hoonderd poond woog", werd er een vaatje brandewijn meegedragen. Dat was voor de "wieze moer" om haar borelinkse mee te wassen. Niet zelden werd het ook voor eigen gebruik genuttigd.

Muisjes
Het smeren van beschuiten om die te voorzien van roze muisje, is een algemeen gebruik in ons land. Vroeger was beschuit luxe en kwam het alleen tijdens feestdagen op tafel. De dag van een bevalling werd als zo'n feestdag beschouwd. De anijs was voorzien van een suikerlaag die roze of wit van kleur was.

Voor een meisje werden er roze, voor een jongen witte muisjes gebruikt. Later kwamen de muisjes door elkaar en was er alleen aan de vorm (glad of gekarteld) nog verschil te zien. Het anijs dat in de muisjes zit, zou bovendien goed zijn voor de melkproduktie in de borstklieren. Behalve dat beschuit met muisjes lekker en gezellig was, zou het op die manier ook nog nuttig zijn.

De naam muisjes is afgeleid van het feit dat de kleine bolletjes op muizekeuteltjes lijken. De muis is nu eenmaal het symbool van de vruchtbaarheid, omdat zij zich zo snel vermenigvuldigt.

Kraamdrank
Als favoriete drank werd kandeel aan het kraambed geschonken. Het werd geserveerd in een kandeelglas of porseleinen kommetje en was bedoeld als versterkende drank voor de kraamvrouw. Zij kreeg het ook wel opgediend met een broodje met geraspte schapenkaas. De naam kandeel komt van het middeleeuwse monikkenlatijn caldellum, warm drankje. In het Frans werd dit chadeau, een fijne schuimsaus van wijn en eierdooiers. Dit was ook de basis voor de Nederlandse kandeel, waar bovendien nog kostbare specerijen zoals foelie, kruidnagel, kaneel en saffraan aan toegevoegd werden.

Recept
Voor de liefhebbers het recept: 5 gram pijpkaneel, 10 gram kruidnagelen en de schil van een citroen 1 uur zachtjes laten koken in 2 deciliter water. Het aftreksel zeven en laten afkoelen. Vervolgens zes eierdooiers schuimig kloppen met 100 gram witte basterdsuiker. Dan het kruidenmengsel door het klopsel roeren en ten slotte 1 fles Rijnwijn bijschenken. Al roerend het mengsel au bain-marie binden.

Voor het roeren gebruikte men vroeger kaneelstokken. Als er een jongen geboren was, nammen een lange stok, voor een meisje een korte stok met een strikje. Een ander typisch Nederlands drankje was de kraamanijs voor moeder en min. Anijs stimuleert namelijk de melkafzetting. Kraamanijs is een zoete, dikkig vloeibare, kleurloze likeur met een overheersende anijssmaak. De likeur is verwarmend, krampopheffend en zenuwkalmerend.

Pillegift
De eerste cadeaus werden vroeger meestal voor of na de doopplechtigheid uitgereikt. Bij kinderen van rooms-katholieken huize betekende dat dat de peetouders een pillegift gaven. Na de doop schonk de peter zijn petekind de 'pil', oftewel een muntstuk. Bij lutherse families gaf men geld in envelopjes. Binnenin stond dan een bijbeltekst, opgedragen aan de baby. De klepjes waren versierd met bijbelse voorstellingen en buiten-„ op stond een afbeelding van het ten doop houden van het kind.

De rijke families gaven meestal zilveren of gouden voorwerpen zoals rammelaars, kroezen, beugeltassen, geboortelepels en pappotten. Wanneer het kind, bij voorbeeld door het vroegtijdig overlijden van zijn ouders, in financiële nood kwam, dan kon de gift verkocht worden om verder in onderhoud te voorzien.

Rammelaars uit de zeventiende en achttiende eeuw, ook wel rinkelbel of clater genoemd, zijn over het algemeen onbeschadigd in musea te vinden. Er is waarschijnlijk nooit mee gespeeld...

De afmetingen, omvang en het gewicht van de rammelaar lieten dat ook nauwelijks toe. Op een schilderij van Adriaan van der Linde, uit 1610, staat een kind van achttien maanden afgebeeld met een rammelaar. Zo'n rammelaar ligt ook in het Fries Museum waar het schilderij hangt.

De afmetingen: 24,5 cm lang, gewicht: 225 gram...

De geboortelepels die ter gelegenheid van de geboorte werden geschonken, hadden dezelfde functie als de rammelaars. Ze werden ook zelden gebruikt. Van geslacht op geslacht werden de lepels overgeërfd. Alleen op hoogtijdagen werd de rijkversierde lepel weleens uit de kast gehaald.


Onder andere n.a.v. "Rond het kraambed van toen" en "Oude Kraamgebruiken" van Maria van Lamoen, uitgegeven bij Servire in Katwijk en Helmond in Helmond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen