Russische werknemers gevoelig voor beloning naar prestatie

Toen we het centrum van Moskou verlieten, op weg naar het doel van onze reis, kwamen we trouwens wel meer zaken tegen waar we met verrassing naar keken. Dat gold bijvoorbeeld voor de enorme flatgebouwen aan de rand van de stad, waar geen eind aan leek te komen. Er vielen daar wel tientallen Bijlmers te noteren. Het deed allemaal erg grauw en kaal aan maar dat kwam mee door de tijd van het jaar. De winter was begin april net aan het verdwijnen. Op de grond was nog niet eens alle sneeuw weggesmolten en groen was er nauwelijks te zien. Die flats maakten wel een moderne indruk en vormden een grote tegenstelling met de vaak bouwvallige huisjes op het platteland.

Onverwrikbaar

De conclusie ligt dan voor de hand dat de landbouw nog erg 'achterlijk' is in dit grote socialistische land. Over het algemeen is dit ook inderdaad zo. Oorzaken zijn niet zo moeilijk aan te wijzen. Landbouw en veeteelt worden uitgeoefend volgens een door hogerhand opgesteld en onverwrikbaar plan. Het initiatief van mens of bedrijf heeft in een communistisch land slechts een zeer beperkte speelruimte. Dat het er op het platteland armoedig uitziet is niet verwonderlijk. De overheid stelt de prijzen vast van de produkten die worden geteeld. Vaak worden daar nauwelijks de produktiekosten mee gedekt.
Het is nu eenmaal de bedoeling om de levensmiddelenprijzen laag te houden. De boeren zijn daarvan echter wel de dupe. Ze staan bij dat streven niet te springen om een zo hoog mogelijke produktie te behalen. Er is nog een factor die de agrarische opbrengsten nadelig beïnvloedt. Er wordt onevenredig veel geld uitgegeven aan drooglegging en irrigatie maar vanwege een slechte aanpak komt nu allerwege erosie voor.
Eigenlijk hadden we niet zulke hoge verwachtingen van wat we in de sovchose Moskowski te zien zouden krijgen maar dat viel heel erg mee. Bovendien was directeur Jewgeni Jegoero niet alleen vriendelijk, maar ook openhartig en vooruitstrevend. De sovchose is een staatsbedrijf. Dit in onderscheiding van een colchose, die een coöperatie van boeren wil zijn. Met opzet schrijf ik hier dat dit het streven is want de hand van ue staat ofwel van de partij drukt ook hier natuurlijk zwaar. De openhartigheid van de directeur was te opmerkelijker, omdat ook de plaatselijke partijsecretaris Wassiwitsj gedurende het gehele gesprek aanwezig was.

Mammoetbedrijf

Eerst kregen we van Jegoero een aantal cijfers te horen die iedere Nederlandse boer zullen doen duizelen. Behalve de genoemde 60 hectare kassen is er nog 1400 hectare gras-en akkerland. De veestapel omvat 3200 Holland-Frisian koeien. In totaal werken er 3200 mensen in de kassen, op het land en in de stallen. Daarmee is echter nóg alles niet gezegd. Want tot de sovchose behoort ook een hele flatwijk, waarin de werknemers wonen. Verder heeft men ook eigen scholen, winkels, sportzalen en poliklinieken. Met de kinderen erbij behoren zodoende 13.000 mensen tot deze Sowjetgemeenschap.
Alvorens we in het kantoor van de directeur arriveerden was ons al het zeer omvangrijke en moderne kassencomplex opgevallen, zodat onze vragen al snel in die richting gingen. Jegoero: „Vee hebben we op onze sovchose altijd al gehad, maar daarnaast hebben we tot 1971 fruit en volle-grondgroente geteeld. In genoemd jaar hebben we echter een andere richting gekozen. We besloten onder glas te gaan telen, omdat we daardoor al vroeg in het voorjaar groenten konden leveren. Toen zijn we met mensen uit het Westland in contact gekomen. Dat leidde ertoe dat we met de firma Voskamp en Vrijland uit 's-Gravenzande tot overeenstemming zijn gekomen voor de levering van 36 hectare aan glasopstanden. De mensen van die firma zijn hier toen uiteraard maandenlang bezig geweest".
Jegoero sprak met heel veel waardering over directeur Voskamp, die tijdens de bouw verscheidene keren de reis naar Rusland heeft gemaakt en veel nuttige adviezen heeft gegeven met betrekking tot het telen van allerlei produkten onder glas. Helaas is het bedrijf uit 's-Gravenzande later in financiële problemen geraakt. Delen van de onderneming werden geliquideerd, terwijl de meest winstgevenden door anderen werden overgernomen. Voskamp is enkele jaren geleden overleden.
Naast Voskamp en Vrijland heeft later ook Prins in Dokkum een fors aantal kassen geleverd. In totaal is destijds voor 54 miljoen roebel aan kassen gebouwd. Daar kwam nog 14 miljoen roebel bij voor de bijkomende noodzakelijke installaties en kantoren.

Achterop geraakt

Blijkbaar zat de Sowjet-Unie destijds nog wat beter in de deviezen dan nu. Jewgini Jegoero wil namelijk graag moderniseren maar dat is niet eenvoudig. „Kijk, het is niet meer nodig dat hier kassenbouwers komen. Dat hebben we aardig afgekeken en we weten nu wel hoe we dat moeten doen. Maar we zijn wat de technologie betreft duidelijk achterop geraakt. Waar het ons dan om gaat is hoe je het beste energie kunt besparen zonder dat de produktie of de kwahteit eronder lijdt. Verder willen we graag meer weten over computergestuurde processen en bijvoorbeeld over zaadselectie. Daarom gaan wij deze week ook naar de tentoonstelling "Vistavka Vstretsja Gollandijei" (Ontmoeting met Nederland), waar heel wat nieuwe technieken te zien zullen zijn. Daarna wil ik graag ook nog een keer naar Nederland om mij ter plekke te oriënteren".
Tijdens ons bezoek aan Moskou bleek wel heel duidelijk dat er in de SowjetUnie momenteel een nijpend tekort is aan westerse valuta. Door de gedaalde olie- en gasprijzen, de belangrijkste uitvoerprodukten van Rusland, en ook door de goedkope dollar zijn de exportopbrengsten sterk gedaald. De Moskowsky-directeur was echter tamenlijk optimistisch over zijn kansen op toestemming tot aankoop van Nederlandse kennis. Hij wil namelijk een deel van de produktie, die met de nieuwe technieken waarschijnlijk hoger zal worden, exporteren. Hij denkt daarbij aan de Scandinavische landen. Omdat Nederlandse exporteurs die markten ook goed kennen is het wellicht mogelijk om tot een soort ruilhandel-transacties te komen.
Toen het over hogere produktie ging raakte Jegoero echt goed op zijn praatstoel. Hij vertelde over afspraken die hij had gemaakt met groepen werknemers in de sovchose. „Sinds kort zijn we hier bezig met een systeem dat de mensen beloont als ze een hogere produktie dan de geplande behalen. Wij maken daarbij afspraken met groepen werknemers. Om een voorbeeld te noemen: tegen de ploeg die altijd in de komkommers werkt noemen wij de hoogte van de gemiddelde produktie. Die moet gehaald worden voor het loon dat zij verdienen. Wanneer meer wordt geproduceerd belonen we dat tot een maximum van 40 procent. Wij hebben nu al gemerkt dat dit systeem erg goed werkt, dus we zijn van plan om de extra beloning naar 60 procent uit te breiden".
We kregen toen een uitvoerige discussie over lonen en prijzen. De Nederlandse journalisten waren nieuwsgierig naar de hoogte van het salaris op de sovchose. We kregen te horen dat dit gemiddeld 200 roebel per maand bedraagt. Dat betekent dus dat in het nieuwe beloningssysteem 80 roebel extra kan worden verdiend. Partijsecretares Wassiwitsj zag wel aan onze gezichten dat wij de lonen aan de erg lage kant vonden en hij haastte zich dan ook om te vertellen wat er allemaal gratis is in de Sowjet-Unie.
Zo behoeft er niets betaald te worden voor het wonen, de gezondheidszorg en het onderwijs. Inderdaad kwam ik later, bij een bezoek aan winkels waar ook de gewone Moscoviet koopt, tot de conclusie dat de mensen over een redelijke koopkracht beschikken. Het probleem is eerder dat het aanbod van een aantal produkten maar beperkt is. De eerste levensbehoeften als brood, melk, aardappelen en vlees zijn echt wel te koop, maar als het over wat luxere zaken gaat is de vraag groter dan het aanbod.

Lijn-Gorbatsjov

Het zal duidelijk zijn dat de leiding van de sovchose Moskowsky niet op eigen houtje bezig is om allerlei vernieuwingen door te voeren die de produktie omhoog moeten stuwen. Hier zit duidelijk de economische hervormingspolitiek van partijleider Gorbatsjov achter. Begin 1986 is het Staatscomité voor de Agro-industrie Gosagroprom USSR van start gegaan. In dit orgaan zijn opgenomen de voormalige ministeries van landbouw, van vlees- en zuivelindustrie, van groenten- en fruitindustrie, van voedingsindustrie, van plattelandsbouw en het Staatscomité voor levering van Landbouw-equipment en Diensten. De doelsteling van de reorganisatie is een integrale aanpak van de landbouwsector. Prioriteit hebben verhoging van de arbeidsproduktiviteit, verbetering van opslag, verwerking en distributie en verbetering van de levensomstandigheden op het platteland.
Besloten is ook om niet alleen te beginnen met het koppelen van de beloning van de werknemers aan hun prestaties, maar de bedrijven ook de gelegenheid te geven om een deel van die hogere produktie voor eigen rekening te verkopen. Als resultaat daarvan worden in Moskou nu kleine markten opgericht. Het doel is om naast een hogere produktie te komen tot meéf financiële betrokkenheid van de producenten. Men wil af van de automatische verliesbijpassing aan de landbouwbedrijven. Als de plannen gelukken zal aan het einde van dit jaar 23 procent van de sovchosen en kolchozen op basis van zelffinanciering werken.
Of de ambitieuze plannen gelukken is een belangrijke vraag, waarvan de beantwoording ook politieke consequenties heeft. Uit vele gesprekken is de Nederlandse Moskou-gangers wel duidelijk geworden dat de Gorbatsov-hervormingen vooral bij een brede laag ambtenaren op verzet stuiten. Zij zien hun machtspositie, die bovendien weinig inspanning vraagt, bedreigd. Hoe de oogsten en het aanbod voor de consumenten er dit jaar uit zullen zien zullen voor een groot gedeelte bepalen of Gorbatsjov verder kan gaan met zijn economische hervormingen, ook in de voor de Sowjet-Unie uiterst belangrijke landbouwsector. Jewgeni Jegoero heeft blijkbaar wel zin om de uitdagingen aan te pakken, want hij knikte zeer nadrukkelijk op de vraag of hij achter de nieuwe ideeën in zijn land staat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen