Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zweedse aanpak van werkloosheid lukt

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Zweedse aanpak van werkloosheid lukt

Socialisten kiezen voor harde methode: geen uitkeringen maar banen

9 minuten leestijd

STOCKHOLM — In Liljeholmen, een sombere grauwe wijk van Stockholm, staat een enorm vierkant gebouw. Het is een wat merkwaardig gebouw, verdeeld in twee enorme fabriekshallen. Binnen bouwen metselaars muurtjes die weer worden afgebroken, of maken timmerlui een sauna die wordt gesloopt wanneer het ding klaar is. Ook lopen er autospuiters die sloopauto's verven of bankwerkers die hun eindprodukt in de afvalbak gooien.

Hoe vreemd het ook moge klinken, in dat kleurloze gebouw in Liljeholmen ligt de sleutel van de Zweedse aanpak van de werkloosheid. Het gebouw heet het AMU-gebouw en het is een van de 53 Zweedse centra voor arbeidsscholing. Per jaar worden er bij AMU tienduizenden mensen omgeschoold voor de meest uiteenlopende beroepen. Het socialistische Zweden is zeer rigoureus in z'n aanpak van de werkloosheid. De resultaten zijn er echter ook naar. Zweden heeft volgens cijfers van de OESO, het orgaan voor Europees Economisch Onderzoek, het laagste percentage werklozen van geheel West-Europa. De OESO stelde vorig jaar vast dat Zweden een werkloosheidspercentage heeft van 2,2 tegenover Nederland met een percentage van luim 13,3 procent.

Vraag
In heel veel opzichten lijken Nederland en Zweden op elkaar. Het zijn beide hoog geïndustrialiseerde landen met een hoog welvaartspeil. In beide landen worden de sociale voorzieningen gerekend tot de beste in de wereld. Onmiddellijk rijst de vraag waarom men in Zweden toch zo succesvol blijkt in het bestrijden van de werkloosheid. In Nederland slaagt geen enkel kabinet er in het percentage drastisch te verlagen.

In de regeringsverklaring van het tweede kabinet-Lubbers was het politiek gezien al een hele stap dat men zich wilde inzetten om het aantal werklozen terug te brengen tot maximaal 500.000. Toch lijkt alles erop te wijzen dat die politieke doelstelling door allerlei economische oorzaken niet kan worden gehaald. Zweden kent natuurlijk ook werkloosheid, maar niet in termen van honderdduizenden.

Uitgangspunt
Volgens de Zweedse minister van arbeid, die sinds 14 dagen haar departement heeft verruild voor dat van Justitie, mevrouw Anna-Greta Leijon, heeft het alles te maken met het uitgangspunt van de Zweden. „Al jaren is het uitgangspunt van de regering, gesteund door het parlement, dat we moeten streven naar volledige werkgelegenheid. Iedereen die wil werken moet in staat worden gesteld dat ook te kunnen doen. Werken is een sociaal recht en de overheid moet zorgen dat mensen van dat recht gebruik kunnen maken. Niet alleen ouderen, maar ook jongeren, gehandicapten en vrouwen. Het is inderdaad een doelstelling die in de meeste geïndustrialiseerde landen als te ambitieus wordt bestempeld", aldus mevrouw Leijon.
De Zweedse minister vindt dat een overheid er niet in mag berusten om nog honderdduizenden zonder werk te laten, zoals dat in Nederland het geval lijkt te zijn. Toen jaren geleden de economische recessie zich begon af te tekenen hebben de Zweden zich onmiddellijk gericht op hun ambitieuze plan, werk voor iedereen. Met als resultaat dat nu slechts 2,2 procent van de Zweedse beroepsbevolking werkloos is. In exacte getallen betekent dat nog altijd zo'n 125.000 werklozen. Daar moet wel bij worden aangetekend dat bij die beroepsbevolking ook enorm veel vrouwen zitten, omdat tweeverdieners in Zweden heel gewoon zijn.

Raad
De werkgelegenheidsproblematiek in Zweden is toebedeeld aan de Raad voor de Arbeidsmarkt. In dit instituut zitten vertegenwoordigers van de overheid, werkgevers en de vakbonden. De raad is verantwoordelijk voor het verdelen van de beschikbare vacatures en de omscholing. Volgens directeur-generaal Allan Larsson van de raad is het Zweedse recept voor werkloosheidsbestrijding even simpel als doeltreffend.
„Een overheid kan bij werkloosheid kiezen uit twee methoden. De ene is de uitkeringsstrategie en de andere is de werkstrategie. Je kunt mensen een uitkering geven of je kunt ze werk bezorgen. Dat kost evenveel geld. Wij hebben voor de werkstrategie gekozen. Wij willen mensen een baan geven en pas in de allerlaatste plaats een uitkering", stelt Larsson.

Scholingsprobleem
Een van de belangrijkste inzichten die de Zweden in hun bestrijding van de werkloosheid hebben verkregen is dat werkloosheid voor een belangrijk deel een scholingsprobleem is. Er zijn wel vacatures maar er zijn niet voldoende gekwalificeerde mensen voor te vinden. Dus besloten de Zweden om de mensen aan te passen aan de beschikbare vacatures en niet te wachten tot er een baan kwam die de werkloze op het lijf is geschreven. Zo ontstonden de 53 omscholingscentra in het land.
Via een computersysteem hebben de arbeidsbureaus inzicht in welke vacatures er zijn en welke eisen aan de sollicitant worden gesteld. Werklozen worden getest en wanneer zij na enkele weken zelf nog geen baan hebben kunnen vinden worden ze omgeschoold. Ze worden omgeschoold voor een baan waar veel werk voor is en waar de werkloze volgens de test geschikt voor is. Dan blijkt het Zweedse socialistische systeem best hard, of misschien beter gezegd realistischer. Directeur-generaal Larsson: „Wanneer iemand zich niet wil laten omscholen, dan krijgt hij ook geen uitkering". Volgens de Zweden moet de overheid voor werk zorgen, maar dat schept dan voor de burgers ook verplichtingen.

Succesvol
Het Zweedse systeem is echter succesvol. Per jaar worden zo'n 130.000 mensen omgeschoold voor meer dan 200 verschillende soorten beroepen. Van autospuiters tot computeranalysten. In het AMU-gebouw in Liljeholmen zie je dan ook net zo goed smerige overalls als smetteloos witte stofjassen. Van freezers tot technisch tekenaars. Volgens de officiële cijfers heeft 60 procent van de omgeschoolden na drie maanden al werk.
Het omscholen kost de betrokken werkloze geen cent. Bovendien is het omscholingssysteem er niet alleen voor de Zweden zelf. Ook buitenlanders die zich in het land vestigen kunnen aanspraak maken op dezelfde sociale voorzieningen als de Zweden zelf en dus ook op het omscholen. In het AMU-gebouw in Liljeholmen 'studeren' naast de gewone Zweden nog eens 82 verschillende nationaliteiten! Het belangrijkste dat al die cursisten gemeen hebben, is dat men hard bezig is voor een nieuwe baan en toekomst.

Bemiddeling
Deze hele scholingspolitiek van Zweden kost het land echter wel een lieve cent. In de Zweedse Riksdag, het parlement, zijn alle politieke partijen van links tot rechts het erover eens dat het omscholingsbeleid noodzakelijk is. Naast scholing houdt de Raad voor de arbeidsmarkt zich ook bezig met de gewone arbeidsbemiddeling. Elk arbeidsbureau in Zweden is aangesloten op de centrale computer van de Raad en heeft zo de beschikking over de laatste stand van zaken met betrekking tot vacatures. Bij het arbeidsbureau kun je opgeven wat voor soort werk je zoekt en wat je opleiding is. Aan de hand van een computeruitdraai krijg je dan de benodigde informatie over bestaande vacatures op dat gebied, de aard van het werk en het salaris. Per jaar bemiddelt de Raad voor tussen de 700.000 en 800.000 vacatures in geheel Zweden.
Wie mocht denken dat in Zweden alleen jongeren worden omgeschoold, komt bedrogen uit. In Nederland zijn mensen van boven de 50 al lang afgeschreven voor de arbeidsmarkt wanneer ze werkloos raken. In Zweden worden mensen van 50 jaar en ouder ook nog omgeschoold. Wel zijn er voor jongeren speciale werkgelegenheidsprojecten. Iedereen die van school afkomt kan in zogenaamde jeugdprogramma's gegarandeerd werk krijgen. Het betreft vooral werk voor een paar uur per dag. Het werk kan zijn het verlenen van hulp in bejaardencentra, de plantsoenendiensten of bij voorbeeld het schoonmaken van een van de vele meren in Zweden. Ook bij de jeugdwerkloosheid gaat de Zweedse overheid bepaald niet zachtzinnig te werk. Wie als jongere geen werk heeft en niet mee wil doen aan zo'n jeugdwerkprogramma, krijgt geen uitkering en moet dan maar op kosten van z'n ouders leven.
Minister Anna-Greta Leijon daarover: „Door deze projecten proberen we jongeren werkervaring te geven zodat ze makkelijker toegang hebben tot de arbeidsmarkt. Ook voor hen bestaat de mogelijkheid om zich te laten her- en bijscholen. Wie dat niet wil, die doet niet mee". Ze vindt het onbegrijpelijk dat in Nederland de overheid er genoegen mee neemt dat grote groepen jongeren nog nooit hebben gewerkt.

Over het verschijnsel arbeidstijdverkorting als oplossing voor de werkloosheid moeten de Zweden hartelijk lachen. Directeur-generaal Larsson zegt daarover: „Werk delen is toch geen oplossing. Je moet mensen echte banen geven in plaats van schijnoplossingen. Halve banen dat is gedeelde armoede". Aan hun welvaart zijn de Zweden inderdaad erg verknocht. Daar willen ze ook, ja moeten ze zelfs offers voor brengen. Overigens wordt het regeringsbeleid door brede lagen van de bevolking gesteund. Het werkgelegenheidsbeleid van Zweden wordt gesteund door zowel werkgevers als werknemers, via de vakbonden.

Die vakbonden zijn in Zweden erg machtig. Opmerkelijk is bij voorbeeld dat in het Zweedse sociale zekerheidsstelsel het de vakbonden zijn die de fondsen voor de werkloosheidsuitkeringen beheren. Zij doen dat in ieder geval, zo blijkt uit de praktijk, met de hand aan de knip.

Financieringstekort
Wil deze Zweedse aanpak van de werkloosheid nu zeggen dat het Zweden economisch gezien alleen maar voor de wind gaat? Dat niet bepaald. Volgens professor Sven Grassman, econoom aan de Universiteit van Stockholm, is het zeker niet allemaal rozegeur en maneschijn. Voor die aanpak van de werkloosheid moet Zweden ook in zekere zin z'n tol betalen. „We hebben een financieringstekort, er is enorm veel bureaucratie en per saldo is Zweden ondanks z'n hoge industrialisatie een arm land want onze overheidsuitgaven zijn gigantisch". Van een echte welvaartsstaat is in Zweden inderdaad ook weinig sprake. De nivellering is zover doorgedrongen dat een ingenieur nauwelijks meer verdient dan een fabrieksarbeider. Dat er zoveel tweeverdieners zijn in Zweden is niet zozeer het gevolg van het propageren van de emancipatie als wel van een harde economische noodzaak. Wil je nog een redelijke mate van luxe hebben dan kun je met één salaris niet uit de voeten. De meeste Zweden willen toch graag in hun grote Volvo blijven rijden en hun buitenhuisje aan de kust houden.

De belastingdruk in Zweden behoort tot de hoogste in de wereld. De Zweden vinden dat de staat het liefst alles voor hen moet regelen, maar daar hangt natuurlijk wel een prijskaartje aan. Voor wat de industrie betreft bevestigt een woordvoerder van het Zweeds ondememersverbond dat alleen de grote Zweedse concerns als Saab, Volvo en Asea goede bedrijfsresultaten boeken. Critici van de regering, zoals professor Grassman, zeggen dat Zweden geen deeltijdbanen kent omdat er geen belangstelling voor is. Mensen verdienen dan te weinig en hebben vanwege economische motieven liever een volledige baan.

Allan Larsson van de Raad voor de Arbeidsmarkt erkent deze schaduwzijden van de Zweedse economie. „Maar", zo zegt hij, „toch zijn wij erin geslaagd om ruim 81 procent van de beroepsbevolking aan het werk te helpen. Voorop staat dat werkloosheid niet alleen een maatschappelijk, maar ook een sociaal kwaad is. Je moet mensen een doel in hun leven geven en arbeid geeft mensen een zinvol bestaan". Ondanks kritiek lijkt de Zweedse bevolking zich inderdaad bij deze woorden aan te sluiten. De werkgelegenheidspolitiek wordt al jaren gesteund door zowel de regerende sociaal-democraten als de oppositiepartijen. Niets wijst erop dat er in die opstelling voorlopig verandering zal komen. Met alle kritiek die er mogelijk is op de Zweedse aanpak kunnen andere landen in West-Europa, waaronder Nederland, zich niet onttrekken aan het succes van het socialistische Zweden.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 november 1987

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Zweedse aanpak van werkloosheid lukt

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 17 november 1987

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's