Bekijk het origineel

FASSBINDER

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

FASSBINDER

4 minuten leestijd

De publieke opvoering van het toneelstuk "Het vuil, de stad en de dood" van Rainer Werner Fassbinder is vorige week 'voorkomen' door demonstraties en ordeverstoring in de zaal van het Rotterdamse theater De Lantaren. Opvallend is -ondanks die ordeverstoringen- toch een zekere verdraagzaamheid. Het ware te wensen dat men dergelijke tolerantie ook eens betoonde tegenover de gereformeerde gezindte, wanneer men zich in deze kring uit over wat anderen al dan niet beschouwen als antisemitisme.
Verdraagzaamheid? De rechter kwam er tot op heden bij De Lantaren immers (nog) niet aan te pas. Zaterdagavond had zelfs een besloten opvoering plaats, onder andere in aanwezigheid van vertegenwoordigers van joodse organisaties die het toneelstuk als antisemitisch beschouwen. Daarna is er zeer lang -tot in de kleine uurtjes van de zondagochtend en zonder te letten op gevoelens die men daar mogelijk mee schond!- gediscussieerd tussen voor- en tegenstanders.
De standpunten zijn niet wezenlijk veranderd. Een rabbijn achtte het stuk nog erger dan hij op grond van de berichten erover had verwacht. Wel heeft de directeur van de theaterschool de discussie als positief ervaren omdat „we nu beter van elkaar weten wat de argumenten zijn".
De protesten waren tot op heden stormachtig. En toch dus aan de andere kant een betrekkelijke tolerantie. De regisseur, Johan Doesburg, heeft immers gezegd wel mogelijkheden te zien voor openbare of besloten voorstellingen. Bovendien noemde hij het absurd dat de pers het stuk niet heeft mogen zien.
De schrijver Adriaan van der Veen, nota bene lid van de adviesraad van de Stichting bestrijding antisemitisme (Stiba), zei in zijn reactie: „Er zit niets in het stuk dat het antisemitisme kan bevorderen". Vara-voorzitter Marcel van Dam reageerde op soortgelijke wijze. Ook de liberaal joodse rabbijn Soetendorp noemde -na de opvoering - het stuk niet antisemitisch. Volgens hem was het probleem feitelijk dat Fassbinder zijn bedoeling (namelijk juist om het antisemitisme te ontmaskeren) niet duidelijk had weten over te brengen. Soetendorp heeft daarmee iets heel belangrijks naar voren gebracht. De gereformeerde gezindte vraagt er al jaren om: Luister nu eens naar wat wij echt bedoelen, als wij het hebben over het Woord van God en over de joden. Wij bedoelen geen antisemitisme, wij bedoelen het heil van jood en heiden.
Naar die bedoeling echter heeft men tot heden bij de uitlatingen vanuit de gereformeerde gezindte die als antisemitisch beschouwd werden niet gevraagd. In diverse gevallen werd direct de rechter ingeschakeld. Dat vormt wel een schrille tegenstelling met de uitvoerige discussies die voor- en tegenstanders aangegaan zijn rond het stuk van Fassbinder.
Of is er op de achtergrond eigenlijk sprake van een andere strijd dan uitsluitend over de vraag of Fassbinders stuk antisemitisch is of niet?

„Alleen de kunst is in staat een glimpje hoop te bieden op een betere toekomst", zo zou de 'motor' achter de opvoering, Doesburg, gezegd hebben. Dat houdt terzake van de 'zin' van het toneelstuk zoveel in als: alleen de kunst kan de wereld omvormen tot een leefbare samenleving. Daarom moet Fassbinders stuk zo nodig op de planken. Via de kunst moet de maatschappij veranderd worden. Ook via een toneelstuk waarin onder andere een jood een hoer dood, na lang aarzelen en uit 'liefde'.
Moeten dergelijke scènes onze samenleving „een glimpje hoop" bieden? Deze betere toekomst wensen ware christenen niet. Want ze kenmerkt zich door godloosheid en normloosheid. Deze „kunst", die zegt zich tegen het kwaad te keren, propageert het kwaad.
Het gaat bij Fassbinders toneelstuk niet om de strijd voor of tegen antisemitisme. Het gaat er ten diepste om welke krachten de maatschappij beïnvloeden in beslissende zin. Het gaat er feitelijk om wat ons -zowel jood als christen- wezenlijk hoop kan geven voor de tijd en de eeuwigheid: de kunst of de Schriften. Het antwoord is toch voor beiden -jood en christen- niet moeilijk?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 23 november 1987

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

FASSBINDER

Bekijk de hele uitgave van maandag 23 november 1987

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken