Zevenbergen verliest bloeiende suikerindustrie

Nog zo'n 450.000 ton bieten verwerkt het bedrijf in deze campagne. Het in stand houden van de fabriek is voor de Suikerunie niet rendabel meer. De Suikerunie heeft 750 miljoen gulden besteed aan het vergroten en moderniseren van de suikerfabrieken in Groningen en Dinteloord.

De medewerkers van het bedrijf in Zevenbergen -ongeveer 250 tijdens de bietenoogst en ruim 120 de overige maanden van het jaar- worden merendeels overgeplaatst naar bedrijven van de Suikerunie in Dinteloord, Roosendaal en Puttershoek. Anderen krijgen vervroegd pensioen. Een man of vijftien houdt werk in het te ontmantelen fabrieksgebouw, omdat een deel daarvan in gebruik blijft als proefbedrijf en als suikerdepot.

Op 10 juni 1983 werd bekend dat de fabriek dicht zou gaan. „Voor veel mensen hier was dat een zwarte dag", vertelt A. de Gast (69), beheerder van de oudheidkamer in Zevenbergen en bestuurslid van de Oudheidkundige Kring. „Want Zevenbergen dankt al generaties lang zijn welvaart aan de suikerindustrie. Ook veel toeleveringsbedrijven verliezen aan de fabriek een goede klant. Niemand wordt ontslagen. Wel gaan er een paar honderd arbeidsplaatsen verloren. En de medewerkers van het bedrijf, die al jaren met elkaar optrekken, worden nu gescheiden, omdat de een naar de suikerfabriek in Dinteloord gaat en de ander naar die in Puttershoek of Roosendaal".

In 1858 stichtte Adriaan de Bruijn in Zevenbergen de Azelma, de eerste particuliere suikerfabriek in Nederland. Later kwamen daar de Phoenix van de gebroeders Houben en de Dankbaarheid van Lebret en Co. nog bij. Tijdens de bietencampagne hadden ruim 400 mensen werk op deze drie bedrijven.
De teelt van suikerbieten breidde zich gestaag uit. Dat ging ten koste van een ander belangrijk landbouwgewas in die tijd, de meekrap.

Crisis
De boeren stonden gereserveerd tegenover het verbouwen van suikerbieten. Het gewas zou de grond uitputten, In veel pachtcontracten werd daarom het verbouwen van bieten verboden.
Maar de crisis m de landbouw na 1880 dwong de boeren over te gaan op het telen van suikerbieten. In 1890 waren er in West-Brabant 21 suikerfabrieken. Nederland produceerde in dat jaar 70.000 ton suiker. Tien jaar later was de produktie al gestegen tot 160.500 ton.

Het werk was zwaar. Vrijwel alles moest met de hand gebeuren. Vrouwen en schoolkinderen hielpen bij het lossen van de schepen. In 1894 betaalde de fabrikant daarvoor een weekloon van 13,30 gulden voor . mannen, 7,98 gulden voor vrouwen en 3,60 gulden voor kinderen van veertien tot achttien jaar. De boeren kregen voor de geleverde bieten naar gewicht uitbetaald en niet naar suikergehalte. Dat leidde omstreekst 1900 tot wrijvingen. Het gevolg was dat de boeren zich verenigden en besloten coöperatieve suikerfabrieken op te richten. Zo'n bedrijf kwam er in 1912 ook in Zevenbergen, de vierde suikerfabriek in deze plaats. Maar door de oorlog was het moeilijk om aan machines te komen uit Duitsland en duurde het tot 1916 voordat de fabriek ging draaien.
Enkele jaren later verenigden de particuliere suikerfabrieken zich in de CSM, de Centrale Suikermaatschappij. Kleine bedrijven werden opgeheven. In 1918 verdwenen de Phoenix en de Dankbaarheid en in 1928 sloot ook de Azelma haar poorten. De Dankbaarheid had het 46 jaar volgehouden, de Phoenix 51 jaar en de Azelma 70 jaar.

Zondags
De Gast: „Vroeger lagen de vele schepen met bieten soms enkele dagen in de haven voor ze gelost konden worden. De winkeliers hadden er profijt van. Zondags zijn in Zevenbergen nooit bieten aangevoerd of schepen gelost. Wel hebben de fabrieken altijd op zondag gewerkt. Het produktieproces in een suikerfabriek kan nu eenmaal niet stil worden gezet. De suiker zou dan gaan kristalliseren en vast gaan zitten en alles zou moeten worden losgehakt om het bedrijf weer op gang te krijgen ".

Herenhuis
Het enige dat in Zevenbergen aan de glorietijd van de eerste suikerindustrie herinnert is een groot herenhuis in de Stationsstraat. Suikerfabrikant De Bruijn liet het in 1870 bouwen.

Het pand veranderde in de loop der jaren verscheidene malen van eigenaar. Achtereenvolgens deed het dienst als nonnenklooster, als gemeentehuis, als ruimte voor de dienst gemeentewerken en het Rode Kruis, als confectie-atelier en als verblijf voor gastarbeiders. Vorig jaar juni nam het streekarchief Nassau-Brabant, waartoe zeventien gemeenten in West-Brabant zijn toegetreden, zijn intrek in het statige gebouw.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen