Bekijk het origineel

Zuiderzeestoomtram heeft zijn sporen in Veluwse geschiedenis getrokken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Zuiderzeestoomtram heeft zijn sporen in Veluwse geschiedenis getrokken

5 minuten leestijd

APELDOORN - De voorbereiding van het Zuiderzeestoomtramproject heeft langer geduurd dan de tram gereden heeft. De tegenwerking van de plaatselijke bevolking was een van de dingen die de komst van de tram heeft opgehouden. De Veluwse bevolking was niet zo blij met de komst van de tram omdat men vreesde voor zondagsontheiliging. De belangstelling voor tramreizen op zondag bleek later echter zo gering dat na een aantal jaren de zondagsdiensten zelfs werden opgeheven.

Het noorden van Nederland was aan het eind van de negentiende eeuw slechts bereikbaar via zanden grindpaden en over water. Door de komst van de spoorwegen ontstond ook hier belangstelling voor deze nieuwe manier van vervoer. Deze belangstelling kreeg yorm in het plan voor een spoorverbinding van Utrecht naar Zwolle.

De realisatie van dit plan leverde nogal wat problemen op. Elke zichzelf respecterende plaats op de Veluwe voerde redenen aan waarom de trein ook hun station aan zou moeten doen. EIburg is hiervan een treffend voorljeeld. Deze plaats probeerde op alle mogelijke manieren de trein naar zich toe te lokken. Ze konden echter maar twee bijzonderheden aanvoeren die 'het bezit van een station zouden kunnen rechtvaardigen: de ligging aan de Zuiderzee en het bezit van een haven. EIburg kreeg dus geen station.

Vanaf het moment dat de spoorlijn Utrecht-Zwolle in 1863 werd gerealiseerd, groeide er in de plaatsen die deze lijn 'links liet liggen' plannen voor oen tramverbinding. In 1880 namen deze plannen concrete vormen aan. Een aantal invloedrijke burgers in Elburg maakte zich sterk voor „verbetering van de middelen van vervoer". Zij wilden een tramverbinding van Nunspeet, via EIburg, naar Kampen realiseren. Doordat een aantal gemeenten geen medewerking wilde verlenen, ging dit plan niet door.

Centrale positie

Uiteindelijk resulteerden de activiteiten van de burgemeesters van Doornspijk en EIburg, respectievelijk N. S. Rambohnet en A. Bas Backer, in de verwerkelijking van het tramplan. Op 25 juli 1907 keurde de minister van Waterstaat het exploitatieverdrag van het Zuiderzeestoomtramproject goed. Het werk kon beginnen.

Voor een stad als Kampen betekende do ontwikkeling van de spoorwegen een gevoelige klap. De handel van Amsterdam met

De Zuiderzeestoomtram volgde grotendeels de Zuiderzeestraatweg. In Oldebroek wordt deze straatweg de Dorpsstraat genoemd. Voor voetgangers was het vaak rennen geblazen, want de tram liet aan de rechterzijde van de weg geen plaats over om Ie blijven staan. het oosten van Nederland verliep voornamelijk via deze stad. Door het ontstaan van een spoorverbinding nam Zwolle deze centrale positie over. Kampen heeft de nadelige gevolgen die dit voor de bedrijvigheid in de stad opleverde, zoveel mogelijk proberen te ondervangen. Zo reed in de begintijd elke doorgaande trein van Utrecht naar Zwolle ook naar Kampen, waardoor men de indruk wilde wekken dat dit het echte eindstation was.

Bij de aanleg van de tramverbinding over de Veluwe werden met hetzelfde doel twee lijnen naar Kampen gelegd, een vanuit Wezep en een vanuit Hattem. Voor de economische ontwikkeling van Kampen heeft het allemaal weinig geholpen.

Schuilhut

De NS waren zeer zuinig met het plaatsen van wachthuisjes. Notaris Hoffman vroeg namens do VVV-Nunspeet om een abri aan de Groote Weg. Het antwoord: „De kosten voor een abri komen nu niet gelegen. Als u er zelf een wilt maken, gebruik dan het Friese model zonder ramen". Deze zuinigheid gold niet alleen voor reizigers. Toen de protestant-christelijke bond voor spoor- en trampersoneel om een schuilhuisje voor het wegpersoneel verzocht was het antwoord ook afwijzend: „Want zulk een schuilhut leidt tot meerdere".

Als de tram stilstond, kwam er uit de locomotief stoom die laag boven de grond bleef hangen, soms wel over een lengte van 250 meter. Paarden waren erg bang voor deze stoomwolk. In Doornspijk woonde een oude man, Jannus Krooneman, die er met zijn paard rustig langs reed. Iemand vroeg eens aan hem: „Janrius, is-ie nie bange veur de reuk?" Waarop Jannus zei: „As ie 'e moer zag!". Want dat paard was blind...

Verdringing

De ontwikkeling van de tramlijn over de Veluwe maakte Elburg minder afhankelijk van de beurtschippers. EIburg onderhield voor het ontstaan van de stoomtram met Amsterdam voornamelijk contact via de beurtscheepvaart. De beurtschippers waren dan ook bepaald niet blij met de komst van een concurrent.

Op haar beurt werd' ook de stoomtram door een andere vorm van vervoer van haar plaats verdrongen. Na de Eerste Wereldoorlog was de automobielindustrie sterk in opkomst. Dit was een van de hoofdoorzaken van het spoedige einde van de spoorlijn. Bovendien maakten burgers steeds meer gebruik van autobussen. Op 1 september 1931 werd de Zuiderzeestoomtram officieel opgeheven.

Uitgeverij Pirola heeft een boek uitgebracht over de geschiedenis van de Zuiderzeestoomtram. In het voorwoord geelt men aan dat het hoog tijd werd dat het wel en wee van deze tramlijn werd vastgelegd. Het aantal mensen dat het rijden van de tram. nog bewust heeft meegemaakt wordt namelijk steeds kleiner. Ook de zichtbare herinneringen aan de tram verdwijnen steeds meer. Zo hier en daar tref je nu op de Veluwe nog een verdwaalde remise of loods aan.

"De Zuiderzeestoomtram" is geschreven door Fokkc Bakker en Tom Bcrgstra. De uitgave is tot standgckomcn door samenwerking tussen uitgeverij Pirola uit Schoorl en de oudheidkundige vereniging "Arent thoe Boccop" te EIburg. Het bock telt 144 bladzijden en is verkrijgbaar voor gulden. 29,80

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 16 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Zuiderzeestoomtram heeft zijn sporen in Veluwse geschiedenis getrokken

Bekijk de hele uitgave van woensdag 16 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken