Bekijk het origineel

Kerst op achterste bank in kerk van Noordeloos

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Kerst op achterste bank in kerk van Noordeloos

Schakels situeringen leggen in elk geval geen beperkingen op

4 minuten leestijd

„Vier sjofeltjes geklede mannen. En tussen hen, de kleine knuistjes in hun moegestreden soldatenhanden, een kind. Het vredebrengende Kind van Bethlehem". Wanneer "de laatste der mannenbroeders", Maarten W. Schakel, aan het vertellen slaat, is de kans groot dat zijn verhalen zich in Noordeloos of directe omgeving afspelen.

Schakel droeg tenslotte veertig jaar de ambtsketen als "burgervader" van de dorpen Noordeloos, Hoornaar en Hoogblokland. Hij genoot niet alleen als bestuurder een grote bekendheid —zijn aanwezigheid bepaalde van '64 tot '81 mee het beeld van de ARP-, later CDA-fractie in de Tweede Kamer— maar veel mensen in zijn omgeving hebben hem in een andere kwaliteit leren kennen, namelijk als verteller van (kerst)verhalen. Bij talrijke kerstvieringen in de Alblasserwaardse dorpjes was hij aanwezig met een verhaal.
Een deel van die eerder vertelde verhalen verscheen onlangs op papier, gebundeld in "De kerstnacht van Groen de Bas", een uitgave van De Groot Goudriaan - Kampen. Een bundel die als geheel de moeite waard is, hoewel een enkele al te profane uitdrukking het overigens gave beeld verstoort. Storend is het ook wanneer bij voorbeeld "als maar" wordt gebruikt waar "almaar" wordt bedoeld (blz. 85).
Dat de verhalen steeds opnieuw in Noordeloos en omgeving spelen, zou een beperking kunnen inhouden. Want de bewoners van de Alblasserwaard mogen er dan allerlei herkenningspunten in kunnen vinden, voor de eerste de beste Veluwnaar zou het natuurlijk wel eens veel minder herkenbaar kunnen zijn. Op dat punt kunnen we gerust zijn. De beschrijvingen en sfeertekeningen van de dorpen en landschappen zijn van zodanige kwaliteit dat ook de lezers van buiten de Waard volop kunnen meegenieten van Schakels vertelkunst. Toch zullen de inwoners en allen die er bekend zijn de meeste vreugde beleven in de herkenning van plaatsen als Langerak, Ameide, Brandwijk en Meerkerk, het geboortedorp van Schakel.

Ingrediënten
Bijna alle schrijvers van kerstverhalen hanteren de vaste ingrediënten. Ik weet natuurlijk ook best dat in iedere cake wéér eieren, boter en meel horen te zitten, wil hij aan z'n doel beantwoorden.

Maar dat verhalen voor de tijd rond het kerstfeest geen echte verhalen zouden kunnen zijn zonder dat daarin de terugkeer van verloren gewaande zonen of dochters in zacht of harder neerdwarrelende sneeuw wordt beschreven, wil er bij mij niet in. Ook Schakel heeft zich in zijn bundel bediend van een aantal van deze bestanddelen. Een vrijbuiter die voor het eerst in lange jaren op kerstavond de kerk weer van binnen ziet. Een rijke boer die uitkomst brengt in de nijpende nood in een armelijke woning. Arme sloebers die mee mogen aanschuiven aan een doorbuigende kerstdis. Ze zijn er allemaal.

Al Schakels verhalen hebben een historische inslag. Dat is niet verwonderlijk, gezien de voorkeur die hij voor die richting altijd aan de dag heeft gelegd. Dat hij veel heeft gegrasduind in de historie van de streek waar hij als burgemeester werkte, kwam hem goed van pas bij het vertellen en vastleggen van zijn kerstverhalen. Of het verhaal nu in de veertiende eeuw speelt of in het laatste oorlogsjaar, deskundige geschiedschrijving in ruime zin is steeds aanwezig in zijn vertellingen.

Hannekemaaiers
De bundel bevat negen verhalen waarvan er voor mij een paar boven het gemiddelde, heel aardige, niveau uitsteken. Daar hoort het titelverhaal niet bij. Wèl "De terugkeer uit ballingschap van Jochem de stierloper" en "Het kerstfeest van hannekemaaier Joachim Kaiser". Het laatste verhaal eindigt weliswaar ook weer in barre sneeuw, maar Schakel beschrijft eerst hoe de honderden Duitse maaiers na Pinksteren vanuit het Munsterland naar Holland komen lopen, om daar mee te helpen met het oogsten van het hooi in de Alblasserwaard. Een van de oudere hannekemaaiers raakt tijdens het maaiseizoen gewond en moet achterblijven wanneer de anderen allemaal naar hun land teruggaan om vrouw en kinderen weer te zien. Joachim blijft achter, maareen speciaal belegde collecte in de kerk brengt het geld bijeen dat nodig is om vrouw Gertrud en zoontje Heinz naar Noordeloos te doen reizen. En al moeten ze dan nog wel wat sneeuwjacht overwinnen, „toen de kerktorens van Noordeloos, Hoornaar en Hoogblokland hun klokkeklanken uitstrooiden over de besneeuwde velden rondom de Heuvel —een zacht deinende boot op een zee van witte wol— lagen Joachim, Gertrud en Heinz in het grote ledikant. Voor de 1871e keer ging de kerstnacht in. Heilige Nacht, selige Nacht...".
Het laatste verhaal, kerstmorgen 1944, ook een die boven het gemiddelde uitsteekt, is voor een deel autobiografisch. Schakels verzetsachtergrond is erin verwerkt. Het eindigt op de achterste bank van de Noordelose dorpskerk, waarin twee Duitsers, „—een hele en een halve— " een Ierse tommy en een Hollandse 'partizaan' broederlijk naast elkaar terechtkomen. En van hen zijn dus die moegestreden handen...

"De kerstnacht van Groen de Bas", door Maarten W. Schakel, illustr. Reint de Jonge, uitg. De Groot Goudriaan, Kampen, prijs 15,90 gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 34 Pagina's

Kerst op achterste bank in kerk van Noordeloos

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 34 Pagina's

PDF Bekijken