Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Ongehoorzame kameradën hollen Sowjetimperium uit

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Ongehoorzame kameradën hollen Sowjetimperium uit

Is de CPSU nog wel de baas en de USSR haar knecht ?

16 minuten leestijd

LONDEN - „Wat we momenteel in feite zien in de Sowjetrepublieken zijn de laatste uiterlijke tekenen van nationale partijelites die zich openlijk verzetten tegen Moskous directe controle". Londense historicus prfessor Norman Davies (auteur onder andere van een imponerend tweedelig werk van de Poolse geschiedenis) plaatst een aantal kanttekeningen bij de nationalistische binnenbranden in Gorbatjovs Sowjetimperium.

Eigenlijk", zo vervolgt Davies, had de huidige vijandige impasse tegen de Sowjetrepublieken Armenie en Azerbeidzjan volgens de partijregels nooit mogen en kunnen ontstaan. Geen afdeling van de communistische Partij van de SowUnie (CPSU) heeft immers het recht een politiek besluit te nemen zonder voorafgaande toestemming van de 'hogere organen' in Moskou.

Commentaar van de Britse Oost-West kenner op de recente eis van de Armeense partijafdeling tot aansluiting van Nagorno-Karabach bij haarr republiek en de daaropvolgende furieuze Azerbeidzjaanse reactie „Indien het centrale partijsecreaat in Moskou duidelijke richtlijnen had verstrekt over de partijen inzake het omstreden autonome gebied Nagorno-Karabach, èn indien de republiekscomités in de Kaukasus hun instructies hadden opgevolgd, zou het niet mogelijk zijn geweest dat de kameraden in ??van tot een andere conclusie over Nagorno-Karabach waren gekomen dan de kameraden in Bakoe.

Centralisme

Toch heeft het onmogelijke plaatsgehad. Niet alleen hebben de partijorganisaties in Armenië en Azerbeidzjan tegengestelde posities ingenomen, maar ze hebben de wetgevende organen van hun republieken ook nog eens de opdracht gegeven deze innerlijke tegenspraak binnen de partij vast te leggen in resoluties. Deze formele breuk binnen de partijgelederen heeft verstrekkende gevolgen.

De sleutel tot een goed begrip van de Sowjetaanpak van nationale problemen ligt in de parallelle structuren van de partij (de CPSU) en de staat (de USSR). De Sowjetpraktijk eist dat de uitvoerende taken van de regering worden waargenomen door de controlerende partijorganen die naast alle overheidsinstellingen van de Sowjetstaat bestaan. De CPSU is de baas. De USSR is de knecht. De partijcomités -met aan het hoofd het Politburo- maken politiek de dienst uit. De staatsinstellingen —ministeries, Sowjets, de regeringen van de republieken- hebben slechts de bevelen van de partij te gehoorzamen. ,.„.,™,.

Gegeven deze'"situatie kon elke Sowjetrepubliek in {heorie in verregaande mate haar eigen gang gaan mits alle politieke macht maar voorbehouden bleef aan het centrale partijapparaat. In de praktijk controleerde echter het Politburo en het secretariaat van de Centrale Comité van de CPSU volgens het principe van het "democratisch centralisme" elke partijafdeling in de republieken die op hun beurt weer de regeringen van de Sowjetrepublieken aan de leiband hielden.

À la het oude tsarenrijk

Zo komt het dus dat de Sowjetstaat weliswaar oogt als een federatie van vrije en gelijke republieken, maar in de dagelijkse werkelijkheid onderworpen is aan de dictatuur van één partij, van de centrale partijorganen in Moskou. In het taaltje van de ingewijden heet elke Sowjet republiek nationaal naar vorm maar socialistisch naar inhoud.

Socialistisch' verwijst hier volgens het Sowjetspraakgebruik naar de controle van de CPSU.

Daarnaast is de suprematie van het Russische centrum over de nietRussische republieken een wezenlijk kenmerk van het systeem. Deze situatie vloeit voort uit twee feiten; etnische Russen domineren in de samenstelling van de centrale partijorganen in Moskou en de Russische republiek is verreweg de grootste binnen de USSR. Als je slechts af zou gaan op de Sowjetgrondwet, kom je er nooit achter dat de USSR weinig meer voorstelt dan het oude Russische tsarenrijk dat voor de gelegenheid in een nieuw communistisch mkat'pak'gestoken is. * ^ . i .. .'

VN-zetel voor Oekraïne

In wettelijke termen is de Oekraïense republiek bij voorbeeld een onafhankelijke soevereine staat. Zij bezit het grondwettelijk recht zich af te scheiden van de USSR, er is voor haar een aparte zetel gereserveerd in de Algemene Vergadering van de VN te New York. En toch wordt zij in werkelijkheid met de ijzeren hand van het Oekraïense republiekscomité van de CPSU geregeerd.

De plaatselijke partijchef, Wolodimir Sjtsjerbitsky, zit trouwens tegelijkertijd in het Politburo. De regering van de Oekraïene kan geen wet uitvaardigen, geen politiek beleid maken zonder de voorafgaande instemming van kameraad Sjtsjerbitsky's volgelingen en die ontvangen op hun beurt weer orders uit Moskou van het partijsecretariaat.

Litouwen

Op cultureel gebied genieten de Sowjetrepublieken indrukwekkende vrijheden, inclusief het gebruik van hun eigen nationale talen. Zo maakt de Litouwse overheid overwegend gebruik van de landstaal.

Ondertussen waken het plaatselijke censuurapparaat plus de culturele afdeling van het Litouwse republiekscomité van de CPSU ervoor dat deze culturele autonomie niet voor onofficiële doeleinden wordt benut. De burgers van Litouwen mogen zich dus wel in hun landstaal uiten, maar ze ontberen de vrijheid om te schrijven en te zeggen wat ze op hun hart hadden.

'Border barons'

Tot voor kort had het er alle schijn van dat er niets veranderde aan dit versteende en gecentraliserde systeem. Maar nu komt een van de wezenlijke, zij het niet direct zichtbare ontwikkelingen tijdens Brezjnevs langdurige bewmd boven water in Moskous verzwakte greep op de Sowjetrepublieken.

Met het wegebben van de stalinistische terreur maakte het directe imperialisme van het Russische centrum in de USSR plaats voor een soort regionaal feodalisme. Brezjnevs 'border barons' (markgraven/leenheren of minder deftig gezegd partijbonzen aan de grenzen van het Sowjetimperium) mochten hun leengoederen zonder alteveel inmenging van bovenaf zelf besturen.

Vanzelfsprekend moesten ze in ruil voor deze vergrote bewegingsvrijheid lippendienst, vleierijen, kniebuigingen en wat dies meer zij richting Moskou, dat wil zeggen Leonid lljitsj Brezjnev bewijzen.

Russische ergernis

In Centraal-Azië, de Baltische republieken en de Kaukasus verwierven de partijleiders zo een eigen machtsbasis. En onvermijdelijk stimuleerden zij een nieuw afscheidingsgevoel onder hun niet-Russische, ja ook nog vaak anti-Russische kameraden.

Hun opkomst weerspiegelde zich in de samenstelling van het centrale partijapparaat. In 1982 zaten ze zes man sterk in het Politburo, toch hét zenuwcentrum van alle politieke macht in het Sowjetimperium.

Deze niet-Russische machtsconcentratie in Moskou moet ook gevolgen hebben gehad op de verdeling van de economische hulpbronnen van het land. De doorsnee Rus zal zich stellig geërgerd hebben aan de parasitaire kameraden uit de binnenlanden die eventjes een onevenredig deel van de beschikbare Sowjetgoederen in de wacht sleepten.

Een slimme zet

Het lag derhalve voor de hand dat het Russische centrum van het rijk het hoog tijd vond om zich weer te doen gelden. Onder de erfenis die partijsecretaris Gorbatsjov van Joeri Andropov overnam bevond zich de anti-corruptiecampagne die opgevat mag worden als een strafmiddel om eigenzinnige republieken weer in het gareel te dwingen. ,

Zij die enigszins op de hoogte zijn met het reilen en zeilen van de Sowjetmaatschappij zullen ermee in stemmen dat politieke patronage en de financiële en juridische knoeierijen die daarmee gepaard gaan het onmisbare smeermiddel voor het systeem vormen. Geen enkele Sowjetleider kan meer hopen te bereiken dan het uitroeien van de meest buitensporige praktijken van machtsmisbruik van de alomtegenwoordige maffia's van lieden achter de schermen, tussenpersonen en baantjesjagers.

Gorbatsjov evenwel heeft de anti-corruptiecampagne op een buitengewoon slimme wijze uitgebuit in zijn streven de machtsbasis van zijn rivalen in het Politburo te ondermijnen of op zijn minst de 'weerhanen' onder hen schrik aan te jagen.

De KGB beschikt zo over een sluitend voorwendsel eens selectief te wroeten in 's lands gigantische beerput. „Oh, kameraad, je legt niet bijster veel enthousiasme aan de da^ voor glasnost en perestrojka. Moet de Controle Commissie van de partij jouw lokale partijorganisatie eens komen doorlichten?".

Moskou

De laatste maanden heeft Moskou een ware zuivering onder de partijbonzen in de republieken doorgevoerd. Sjtsjerbitsky in de Oekraïene is een van de weinigen die zijn positie wist te behouden. Onder Brezjnev heeft hij carrière 'gemaakt om... de nationalistische afwijkingen van zijn voorganger Sjelest in een van de meest gevoelige Sowjetrepublieken in te dammen.

 In de Kaukasus daarentegen is de partijdiscipline niet hersteld. Het Kremlin mocht dan wel de eerste partijsecretarissen van Armenië en Azerbeidzjan vervangen, maar deze maatregel sorteerde niet het gewenste effect. In februari nam de regionale Sowjet van Nagorno-Karabach een resolutie aan waarbij het autonome gebied om aansluiting bij de Sowjetrepubliek Armenië verzocht. En in juni heeft de Opperste Sowjet van Armenië dit voorbeeld gevolgd. Deze daden konden alleen plaatshebben met de instemming van de Armeense partijorganisaties. De Armeense kameraden negeren met dit optreden openlijk alle regels en gebruiken van de centrale partijcontrole

Leninistische ketters

Door zo Moskous leiderschap te tarten doen de Armeniërs wat de Joegoslaven in 1948 deden, de Polen en Hongaren in 1956 en de Tsjechoslowaken in 1968. Het Russische Centrum wordt niet slechts geconfronteerd met populaire nationalistische eisen of met een 'crisis over de grondwet', maar eveneens met een breuk in de communistische commandostructuur. In leninistische termen gesproken ligt hierin dé grote ketterij.

De kameraden in de Kaukasus en Baltische republieken gaan binnen de USSR voorop met de nationale eisen die hun tegenhangers in Oost-Europa 30 of 40 jaar geleden aan Moskou stelden.

Het is geen nieuws dat de federale structuur van de Sowjetstaat niets voorstelt. Wanneer er echter scheuren ontstaan in het granieten gebouw van de CPSU dan moet het bederf ook zijn weg vinden naar het hart van het systeem. Het is de eerste fase in het verval van het Sowjetimperium".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 11 juli 1988

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Ongehoorzame kameradën hollen Sowjetimperium uit

Bekijk de hele uitgave van maandag 11 juli 1988

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken