Bekijk het origineel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

"De Lauwerssé" twintig jaar „ticht"

Lauwersmeergebied voor landbouw, recreatie, natuur en militaire oefeningen

7 minuten leestijd

LAUWERSOOG - Met het neerlaten van alle 150 kleppen In de 25 doorlaatcaissons die "het sluitgat" in de 13,5 kilometer lange afsluitdijk dichtten, was de definitieve afsluiting van de Lauwerszee van de Waddenzee een feit. Dit was op 25 mei 1969 — vandaag twintig jaar geleden. Op de 23e mei waren de laatste twee caissons gekoppeld ingevaren en tijdens de laagwaterkentering ingezonken. Met het neerlaten van de kleppen kwam een einde aan een periode van ongeveer duizend jaar waarin de Lauwerszee. deel uitmaakte van de Waddenzee. Abrupt stopte de beweging van eb en vloed. Een stuk Waddengebied verdween, maar een ander fraai natuurgebied ontstond. Er kwam volop ruimte voor boeren, recreanten en oefenende militairen.

Zo'n 2500 jaar geleden was de Lauwerszee niet veel meer dan een geul. De rivieren de Hunze en de Lauwers stroomden daar doorheen naar zee. Andere waterstromen mondden in deze rivieren uit. Zo vond de afwatering van het achterland plaats. De eerste bewoners vestigden zich op de natuurlijk hoogten in het kwelderlandschap. De verdergaande stijging van de zeespiegel dwong hen deze plaatsen te verhogen: de terpen en wierden ontstonden.

Door de hoger wordende waterstand moesten veel van deze kunstmatige verhogingen worden verlaten. Omstreeks het jaar 1000 bereikte de Lauwerszee de grootste omvang. Ter bescherming van de oude woonkernen en landbouwgronden werden de eerste dijken aangelegd. De door de zee opge-slibde gronden werden ingepolderd. Tussen 1725 en 1729 werd de zeegeul het Dokkumerdiep afgesloten. Een monument bij Dokkumer Nieuwe Zijlen herinnert daar aan.

In 1877 onderging een andere zeegeul van de Lauwerszee, het Reitdiep, hetzelfde lot. In een periode van negen eeuwen was de Lauwerszee door 36 inpolderingen tot ruim de helft van haar oorspronkelijke omvang teruggedrongen. De landaanwinning werd eind negentiende en in deze eeuw krachtig voortgezet.

Actiecomité

Vanaf 1849 zijn er verscheidene plannen gemaakt voor een volledige indijking van de Lauwerszee. Wat hierbij opvalt is dat daaraan de verbetering van de waterhuishouding van het achterland ten grondslag lag en niet zozeer de verhoging van de veiligheid, of landaanwinst. Technische, geldelijke oog met 1 miljoen kubieke meter zand opgespoten.

Grote invloed op de verdere aanpak hadden de watersnoodramp in 1953 en de Kerstvloed van 22 december 1954. De regering voelde uit kostenoverwegingen voor verhoging van de bestaande dijken rond de Lauwerszee. Dit was tegen de zin van de Friezen. Een actiecomité werd opgericht. „De Lauwerssé moat ticht" was de leus. Er werden 135.000 handtekeningen ingezameld vóór afsluiting om veiligheidsredenen. In Leeuwarden werd een massale bijeenkomst gehouden. Onder de (in)druk van het Noorden besloot het kabinet op 10 juni 1960 —onder voorwaarden van bijdragen van de provincies Friesland en Groningen— tot algehele afsluiting.

Landbouw

Rijkswaterstaat begon in 1961 met de aanleg van een werkhaven in Oostmahorn. In het volgende jaar werd het werkeiland Lauwers

Door de aanleg van de afsluitdijk werd de kustlijn verkort van 32 tot 13,5 kilometer. 7100 hectaren land kwam droog te liggen en er ontstond een boezemmeer met een omvang van 2000 hectaren.

De waterbeheersing geschiedt door het stelsel van uitwateringssluizen in de afsluitdijk. Het overtollige water in het' Lauwersmeer kan bij voldoende lage waterstand op de Waddenzee worden gespuid. Er is ook een schutsluis. In de buurt daarvan is de veerhaven voor afvaart van de boten naar het eiland Schiermonnikoog. Ook de reddingsboot ligt daar afgemeerd.

In de visserijhaven is het een drukte van belang. Zij is de thuishaven van de Waddenzeevissers uit Zoutkamp en Dokkumer Nieuwe Zijlen. Ook Noordzeevissers uit Urk, Wieringen en ook uit Duitsland en Denemarken meren er af. Er is een visafslag. Het merendeel van de beschikW A DDE V'>' K ou LUI»EJI\WA«H o ' rMiSSa baar gekomen gronden was ongeschikt voor landbouw. Dit omdat ze uit puur zand bestaan. Een strook kleigrond langs de vroegere zeedijken is voor landbouwdoeleinden ingericht.

De directie Flevoland van Rijkswaterstaat is belast met het bijzonder domeinbeheer en richt het gebied in en brengt het in cultuur. De ontzilting langs natuurlijke weg werd door menselijke ingrijpen versneld. Na de ontginning werd eerst 'veel koolzaad verbouwd. Later volgden gerst, tarwe, haver, veldbonen en erwten. In 1987 was er de uitgifte van de eerste twee akkerbouwbedrijven.

Natuur en recreatie

De natuur onderging door de geleidelijke overgang van zout naar zoet water een geweldige verandering. Er is een enorme rijkdom aan planten en dieren ontstaan. Er komen zeldzame planten voor als duizendguldenkruid, moeraswespenen rietorchis, addertong en parnassia. Het is een belangrijk fourageergebied voor grote aantallen smienten, wintertalingen, kol-, grauwe- en brandganzen, zwanen, eenden en steltlopers. Er broeden onder meer kemphanen, kwartels, bruine en grauwe kiekendieven en dwergmeeuwen. Het gebied werd mede in bezit genomen door reeën, vossen, bunzingen, konijnen, hazen, ratten, muizen en andere zoogdieren.

Grote delen hebben natuurwaarden van landelijke en internationale betekenis. Een bijzonder stuk vormt het zoute kwelgebied in hét noorden van de Marnewaard. Het zoute water uit de Waddenzee komt onder de dijk door in het gebied, waar zoutminnende planten opschieten en onder meer kluten, visdieven en plevieren voorkomen.

Oefenterreinen

Verscheidene delen van de natuurgebieden zijn te bezoeken. Er zijn natuurpaden en observatiehutten. De recreatie heeft in het Lauwersmeergebied een hoge vlucht genomen. Fiets- en wandelpaden doorkruisen de bossen die werden aangeplant. Er is watersport en sport visserij. In Lauwersoog zijn drie stranden in de buurt van vakantiewoningen en een kampeerterrein. Oostmahorn en Zoutkamp zijn toeristische trekpleisters.

De recreanten zullen moeten leren leven met de aanwezigheid van oefenende militairen. In de Marnewaard kwam het 1550 hectaren grote compagniesoefenterrein. Daar is Europa's modernste militaire schietbaan. Er zijn oefeningen op kleine schaal. Het kampement is nog in opbouw. Verder is in de Kollumerwaard een gebied ter grootte van 900 hectaren ingericht als schietkamp.

Er zijn veel protestacties geweest tegen de komst van deze militaire oefenterreinen. De Vereniging tot Behoud van de Waddenzee wees op de geluidshinder, de rustverstoring van mens en dier, de vervuiling met zware metalen uit munitieresten en aantasting van de vegetatie. Het ministerie van Defensie had echter na de afsluiting van de Lauwerszee grote belangstelling voor de droogvallende gronden. Er was een tekort aan terreinen voor oefeningen met militaire voertuigen binnen onze landsgrenzen.

Expositie en Open Dag

Morgen is er de officiële viering van twintig jaar afsluiting van de Lauwerszee. De afdeling Lauwerszee van de directie Flevoland van Rijkswaterstaat organiseert op zaterdag 27 mei van 10.00 tot 17.00 uur een open dag. Bedroevend is het dat men ertoe overging ook de zondag, de dag des Heeren, tot een open dag voor het beter leren kennen van het "nieuwe land" te maken.

Te Lauwersoog is het informatie en documentatiecentrum over Waddenzee "ExpoZee" (uitgaan van Rijkswaterstaat) gevestigd. Het is ontstaan uit de voormalige we expositie, die er was tijdens de  sluiting van de Lauwerszee. De komende maanden is daar de tentoonstelling "Van Lauwerszee tot Lauwersmeer" te bezichtigen. Er is een nieuwe film te zien: Lauwersmee 20 jaar later" (met veel aandacht voor flora en fauna). In het ce trum is onder meer een grote maquette van het Lauwersmeergebied.  Op zaterdag zijn er boot/bustochten door het gebied. De nieuwe schietbaan van de Koninklijke Landmacht in de Marnewaard is ook te bezoeken. De VVV's hebben een 45 km lange fietsroute uitgezet. Er zijn natuurwandeling bij Lauwersoog en in het Balla plaatbos. In de landbouwschuur aan de Kwelderweg in de Kollemerwaard is van alles te weten komen over het ontginningslandbouwbedrijf.

Beheerder H. Nauta van Exp Zee wijst op de dreiging van zeespiegelstijging ook voor Waddengebied. Wat zal de rijzi van het water in combinatie met bodemdaling voor gevolgen he ben? "Rijzend water, dalend land is daarom de titel van een tentoonstelling hieraan gewijd in het informatiecentrum.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 25 mei 1989

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Bekijk de hele uitgave van donderdag 25 mei 1989

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken