Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Hoe krijgt Moskou zelfbewuste Letse nationalisten weer in het partijgareel?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Hoe krijgt Moskou zelfbewuste Letse nationalisten weer in het partijgareel?

7 minuten leestijd

RIGA - Moskou heeft de Baltische landen deze weekwisseling tot de orde geroepen. In een strenge verklaring, die over de halve voorpagina van de Prawda stond afgedrukt, waarschuwde de partijleiding Estland, Letland en Litouwen dat het afgelopen moet zijn met de „nationalistische hysterie" en de pogingen zich los te maken van de Sowjet-Unie. Gezien de bijna revolutionaire stemming die in de Baltische landen heerst, is het echter nog maar de vraag of Moskou erin zal slagen de Balten weer in het gareel te krijgen zonder het leger in te zetten.

Zelfs in Letland, waar de nietLetten ruim de helft van de bevolking uitmaken, lijken de nationalisten haast niet meer te stuiten. „Wij moeten zelf beslissen of wij onafhankelijkheid willen of niet", reageerde de leider van het Letse Volksfront, Dainis Ivans, op de verklaring van het Centraal Comité in Moskou.
De soevereine toon van Ivans is kenmerkend voor de zelfbewuste stemming onder de Letse nationalisten. Het vorig jaar opgerichte "Letse Volksfront voor de ondersteuning van de perestrojka" heeft een ware revolutie ontketend in de Oostzee-republiek, die altijd veel nauwere banden met Moskou heeft gehad dan Estland en Litouwen, ook al door de grotere stroom immigranten uit de Sowjet-Unie.

Duizelingwekkend

Nu wordt er nauwelijks aandacht besteed aan wat Moskou zegt. Soms lijkt het wel of de Letten vergeten zijn dat er nog een supermacht aan hun landje vastzit.
Het tempo van de veranderingen is duizelingwekkend. Wat gisteren nog taboe was, mag vandaag en staat morgen in de partijkrant. De ontwikkelingen zijn zó stormachtig, dat zelfs het Volksfront soms moeite heeft ze bij te houden. Aanvankelijk streefde het Volksfront slechts naar zelfstandigheid voor Letland binnen een federatie met de Sowjet-Unie. Maar in mei besloot het zijn eisen aan te scherpen om te voorkomen dat het achterop zou raken bij de radicale Letse Nationale Onafhankelijkheidsbeweging (LNNK), die veel populariteit kreeg door haar oproepen tot afscheiding van de Sowjet-Unie. Ook het Volksfront eist nu volledige onafhankelijkheid voor Letland.
Terwijl de invloed van het Volksfront met de dag toeneemt -de organisatie heeft alleen al 230.000 geregistreerde leden, een hele prestatie in een land waar de mensen geleerd hebben eerst de kat uit de boom te kijken-, brokkelt de macht van de communistische partij steeds verder af. „Op papier hebben we nog een een-partijstelsel, maar in feite bestaat er al een meerpartijenstelsel", zegt Ivans. 
Behalve het Volksfront en het LNNK is er nog een aantal kleine groeperingen actief, zoals de Letse Groenen en het "Helsinki-86 Comité". Verder is een groep activisten bezig de oude Letse Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (LSDAP), die na de Sowjet-annexatie van Letland verboden werd, nieuw leven in te blazen. „Wij worden de eerste echte oppositiepartij in Letland", aldus Valdis Steins, een van de initiatiefnemers.

Indringers

Zoals het een pluralistisch stelsel betaamt, botert het niet erg tussen de verschillende groeperingen. Het "Helsinki-86 Comité" is uiteengevallen in drie rivaliserende mensenrechtenclubjes. Ook tussen het Volksfront en het LNNK bestaan spanningen. Het LNNK is veel ongeduldiger dan het Volksfront. „Het Volksfront durft niets te doen dat tegen de lijn van Gorbatsjov en de zijnen ingaat", zegt Einars Repse, een van de leiders van het LNNK.
Een van de belangrijkste verschillen tussen de twee organisaties is dat het LNNK de vooroorlogse onafhankelijke Letse republiek in ere wil herstellen, terwijl het Volksfront naar een nieuwe onafhankelijke Letse staat streeft.
Achter deze op het oog wat academische kwestie gaat een meningsverschil schuil over de vraag wie er thuis hoort in Letland en wie niet. Het LNNK beschouwt iedereen die na de Sowjet-annexatie in het land is komen wonen als een indringer, vpor wie geen plaats is m het toekomstige onafhankelijke Letland. Het Volksfront vindt dat een onafhankelijke Letse staat wèl plaats moet bieden aan iedereen die er nu woont, of hij nu een Let, Rus, Oekraïener of jood is.
Hoewel de aanhangers van het LNNK en het Volksfront elkaar over en weer voor „communisten" en „heethoofden" uitmaken, werken de twee organisaties nauw samen. Er zitten zelfs verschillende LNNK-leiders in het bestuur van het Volksfront. „Als wij ruzie maken, helpt dat de conservatieven", zegt Volksfrontleider Ivans. „Eerst moeten we samen, als grote beweging, de meerderheid in de Opperste Sowjet van Letland veroveren".

Gespleten partij 

De communistische partij lijkt de greep op de gebeurtenissen volledig te hebben verloren. De nationalistische opleving heeft de partij doen uiteen splijten in twee kampen. Het conservatieve kamp wordt geleid door de tweede partijsecretaris. 
Vital! Sobelev (een Rus, die pas twee jaar in Letland woont), en de partijchef van Riga, Alfred Klaucens. Aan de andere kant staan de progressieven zoals de ideologie-chef Ivars Kezbers, die net als de Estische en Litouwse communisten met de nationalistische bewegingen willen samenwerken, ook al halen ze zich daarmee de woede van Moskou op de hals.
In deze vleugel van de partij gaan zelfs stemmen op de band met de moederpartij in Moskou te verbreken en-op eigen benen verder te gaan. Nu zijn de partijafdelingen in de republieken ondergeschikt aan de hogere partijorganen in Moskou. Het idee voor een onafhankelijke communistische partij is afkomstig van de Litouwse communisten, die binnenkort een speciaal partijcongres willen beleggen over het al dan niet handhaven van de banden met Moskou.
De Letse partij, die geleid wordt door Janis Vagris -een voorzichtige hervormer, die ook voor.de conservatieven nog aanvaardbaar is- is nog lang niet zover. Maar onder druk van de nationalistische vleugel stelt de partij zich wel steeds militanter op. Zo verklaarde Letland zich vorige maand soeverein en kende zich het recht toe zijn veto uit te spreken over wetten uit Moskou. Estland en Litouwen hadden deze stap al eerder genomen, maar de Letse partij durfde die lange tijd niet aan.

„Anti-communisten"

De partij heeft zich nu ook achter een plan voor economische zelfstandigheid voor Letland geschaard. Dat houdt in dat de Letse regering het economisch beleid zelf mag bepalen en volledige zeggenschap krijgt over de industrie, waarvan nu nog zo'n 80 procent in handen van Moskou is. Op den duur wil men ook een eigen munt  -de latz- invoeren. Het Interfront in Letland, een conservatieve, overwegend Russische actiegroep die fel gekant is tegen het onafhankelijkheidsstreven, ziet de ontwikkelingen met lede ogen aan. „Wij zijn communisten en erkennen natuurlijk de leidende rol van de partij. Maar niet altijd, Niet als de partijleiding toegeeft aan de druk van anti-communisten", zegt lgor Lopatin, de leider van het Interfront in Letland.
Het Interfront heeft met stakingen gedreigd, net als in Estland, als de regering haar plannen voor een kieswet die het stemrecht van immigranten die nog maar kort in Letland wonen beperkt, niet intrekt. Hoewel de organisatie maar weinig steun lijkt te hebben onder de bevolking van Letland -zelfs de meeste Russen moeten niets van  het Interfront hebben-, kan zij toch flinke druk uitoefenen door de strategische positie die haar achterban inneemt. De Interfronters zijn vrijwel allemaal verse 'import-Russen', die bij de grote ondernemingen in Letland werken.

Maar zelfs met de rugdekking van Moskou zal het het Interfront nog moeilijk vallen het nationalistische tij in Letland te keren. In december worden lokale verkiezingen gehouden, waaraan ook kandidaten van het Volksfront en het LNNK mogen meedoen. De verwachting is dat het Volksfront de partij dan een verpletterende nederlaag za toebrengen, net als bij de verkiezingen voor het Congres van Volks- afgevaardigden in maart van dit jaar.Toen won in 34 van de 40 kiesdistricten de door het Volksfront gesteunde kandidaat.
Dainis Ivans is ervan overtuigd dat het Volksfront versterkt uit de verkiezingen zal komen. Hij trekt zelfs al een vergelijking met de situatie in Polen, waar de communisten de macht uit handen hebben moeten geven. „Ik ben er zeker van dat ze dat bij ons ook zullen moeten doen", zegt Ivans.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Hoe krijgt Moskou zelfbewuste Letse nationalisten weer in het partijgareel?

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken