Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Akkoord over chemische wapens dichtbij

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Akkoord over chemische wapens dichtbij

7 minuten leestijd

WYOMING - De ministers van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten en de SowjetUnie, James Baker en Eduard Sjewardnadze, ontmoeten elkaar deze week in het Amerikaanse Wyoming. Hoog op de agenda staat hierbij een principeakkoord over de chemische wapens, een overeenkomst die mogelijk tijdens deze ontmoeting kan worden ondertekend. De vraag doet zich voor of het akkoord een voorbeeldfunctie heeft voor een wereldomvattend verdrag en welke mogelijkheden tot controle er zijn.

Het uitbannen van chemische wapens kent een lange geschiedenis. De Haagse vredesconferenties van 1899 en 1907 resulteerden in de belofte van de deelnemers geen gifgassen in oorlogen te gebruiken. Deze toezegging werd in de Eerste Wereldoorlog niet nagekomen. De Duitsers gebruikten bij voorbeeld in januari 1915 tegen de Russen en in april 1915 tegen de Engelsen mosterd- en chloorgas. Beslissingen die een afschuwelijke dood van vele soldaten in de loopgraven tot gevolg hadden.
Na de Eerste Wereldoorlog is van verschillende zijden opnieuw gepoogd te voorkomen dat dergelijke vreselijke wapens zouden worden gebruikt. Pogingen die in 1925 uiteindelijk resulteerden in het Protocol van Genève, waarin het verbod van gifgassen en strijdmiddelen die tot verstikking leiden en een verbod op het gebruik van bacteriologische methoden van oorlogvoering werden vastgelegd.

Tekortkomingen

Hoewel dit protocol een belangrijk instrument in het oorlogsrecht is, heeft het zijn tekortkomingen. Zo verbiedt het de produktie en de opslag van chemische wapens niet. Veel van de 125 ondertekenaars houden zich dan ook het recht voor dit soort wapens als vergeldingsmiddel in te zetten. Tevens houden deze landen de mogelijkheid open themische wapens tegen de niet-onpertekenaars van het Geneefse propeol te gebruiken.
De overeenkomst van 1925 verbiedt namelijk alleen het als eerste gebruiken (no first use) van de chemische wapens. Een tweede zwak punt van het protocol is dat het gebruik van deze wapens in oorlogen is verboden, waarbij een oorlog wordt uitgelegd als „een gewapend conflict tussen staten".
Interne conflicten (burgeroorlogen; opstanden) vallen derhalve niet onder het protocol.
Enige verbetering kwam er op dit punt tijdens de Conferentie van Parijs in januari van dit jaar. Toen bevestigden de deelnemende partijen nog eens de gewoonteregel in het oorlogsrecht dat onder geen enkele omstandigheid (dus ook niet tegen opstandige bewegingen) door een land (als eerste) chemische wapens mogen worden gebruikt.

Derde Wereld

Het gebruik verschoof na de Tweede Wereldoorlog namelijk steeds meer naar conflicten tussen partijen in de Derde-Wereldlanden, zodat men kan spreken van een horizontale escalatie. In het begin van de jaren zestig maakte Egypte tegen Jemen gebruik van gifgassen. Sedert 1980 nam de geruchtenstroom over mogelijke militaire toepassingen in ontwikkelingslanden verder toe.
Zo zouden Sowjettroepen tegen de Afghaanse opstandelingen zich van dit soort wapens hebben bediend, Libië zou hetzelfde in Tsjaad hebben gedaan. Hoewel het gebruik door de Sowjets omstreden is, leidt het geen twijfel dat Irak in de Golfoorlog en tegen de opstandige Koerden chemische wapens heeft ingezet. De Iraakse dreiging om met ballistische raketten dit soort wapens op Iraanse steden af te vuren, zal zeker mede hebben bijgedragen aan de bereidheid van Iran een staak-het-vuren af te kondigen. Een 'chemische afschrikking', die blijkbaar in deze oorlog werkte.
Toch is dit een zorgelijke ontwikkeling, omdat deze oorlog-voorkomende werking andere Derde-Wereldlanden er wel eens tóe zou kunnen bewegen ook grote voorraden chemische wapens aan te leggen. In dit verband was het opvallend dat de Arabische landen negatief reageerden op de oproep van de Israëlische regering tijdens de Parijse conferentie over het verbod van chemische wapens in januari 1989, om een zone in het Midden-Oosten te creëren waarin zich geen chemische wapens bevonden.
De Arabische landen legden op de conferentie een koppeling tussen nucleaire en chemische ontwapening, hiermee refererend aan het „ondeelbare" karakter van de veiligheid in het Midden-Oosten. Met andere woorden, zolang Israël kernwapens heeft, willen de Arabische staten als antwoord hierop over chemische wapens beschikken. Ook de afwijzende opstelling van een aantal ontwikkelingslanden biedt vooralsnog weinig perspectief voor een verdrag dat wereldwijd chemische wapens wil uitbannen.
In 1972 kwam het Biologisch Wapenverdrag tot stand. Een verdrag dat zich niet alleen tot biologische wapens beperkt. Artikel 1 spreekt namelijk over toxines die ook via chemische weg zijn te vervaardigen. Verder bevestigen de ondertekenaars de doelstelling van een doeltreffend verbod van chemische strijdmiddelen (artikel 9).

Binaire wapens

De recente overeenstemming tussen de Verenigde Staten en de Sowjet-Unie over de inspecties kan wat betreft de controle een voorbeeldfunctie voor een mondiaal te sluiten verdrag vervullen. Het duurde echter een lange tijd voordat de beide landen op één lijn kwamen.
De krant The Washington Post meldde medio januari nog dat president Reagan het Amerikaanse leger toestemming zou hebben gegeven de komende tien jaar een miljoen nieuwe binaire gifwapens met een Waarde van circa zes miljard gulden te produceren. Een binair wapen heeft twee componenten, waarin in elk relatief weinig gif zit. Worden zij samengevoegd, dan ontstaat zenuwgas.
Anderzijds bleef (en blijft) de bereidheid bij de Amerikanen bestaan om via onderhandelingen tot een belangrijke vermindering van de hoeveelheid chemische wapens te komen. Voor een totale afschaffing voelt Washington echter niets zolang andere landen nog in ruime mate over chemische wapens beschikken.

Twee jaar geleden kwam bij de Sowjets het keerpunt. De koersverlegging van de Russen bleek bij voorbeeld uit het feit dat zij op 17 februari 1987 akkoord gingen met bepalingen die erin voorzien dat dertig dagen na het sluiten van het verdrag de partijen de plaats(en) en omvang van hun voorraden chemische wapens bekend zullen maken. Eveneens stemde de Russische delegatie toen in met de mogelijkheid van verplichte en onverwachte inspectie van de voorraden ter plaatse zonder dat de tegenpartij dit kon weigeren. Ook kondigde Gorbatsjov in 1987 een stop af op de produktie van chemische wapens en beloofde hij de bestaande voorraden te vernietigen.

De contouren van een ontwerpakkoord tussen de Verenigde Staten en de Sowjet-Unie kwamen begin vorige maand in zicht. De Rus-, sen stemden namelijk in met de eis van de Verenigde Staten dat er inspecties moeten kunnen worden uitgevoerd voordat een verdrag over een verbod van chemische wapens wordt ondertekend.

Moskou en Washington waren het lange tijd oneens over de kwestie of een inspectie van eikaars voorraden chemische wapens voor of na de ondertekening van een dergelijk verbod moest geschieden. De Amerikaanse regering drong aan op een inspectie vooraf, omdat er onenigheid bestond over de hoeveelheid chemische wapens die de Sowjet-Unie in voorraad heeft. Volgens Moskou beschikt het Sowjetleger over 50.000 ton, terwijl Washington deze voorraad op 300.000 ton schat.

Procedure

Naar verluidt zou begin augustus een procedure ontworpen zijn waarin de gegevens in twee fasen worden uitgewisseld. Eerst zullen de landen die zich bij het verdrag aansluiten, informatie verstrekken over de opslagplaatsen van chemische wapens, de plaatsen waar ze worden geproduceerd en het soort wapens. In de tweede fase zouden deze landen per locatie gedetailleerde gegevens verstrekken. Na de inspectie van de opslag- en de produktieplaatsen zal het verdrag pas worden getekend. Verder zou in het principeakkoord volledige overeenstemming zijn bereikt over de manier waarop en het tempo waarin de chemische wapens en de produktiefaciliteiten zullen worden vernietigd.

Ook over de verrassingsinspecties, die voorkomen dat landen het verbod kunnen omzeilen, is men het volgens ingewijden eens. Bij deze 'uitdaginginspecties' bezoeken inspecteurs fabrieken of installaties in een land omdat andere partijen iets vermoeden. De beschuldigde moet de inspecteurs overal toelaten.

Praktische problemen

Het is de vraag of een eventueel akkoord tussen de VS en de Sowjet-Unie een wereldwijd verbod op chemische wapens aanzienlijk dichterbij brengt. Arabische staten, wijzen, zoals gezegd, een Midden-Oosten waar geen chemische wapens meer aanwezig zijn, af. Twijfel bestaat ook over de vraag of deze staten en andere Derde-Wereldlanden (verrassings)inspecties ter plekke zullen toestaan.
Een wereldwijd akkoord wordt ook ondermijnd door een aantal praktische controleproblemen. Zo is stikstofmosterdgas niet alleen te gebruiken als chemisch wapen, maar volgens deskundigen ook als geneesmiddel tegen kanker, en in een sterke verdunning tegen sommige huidziektes. Het onder strikte internationale controle plaatsen van het bezit en het gebruik van'dodelijke stoffen zoals mosterdgas kan verstrekkende gevolgen hebben.
Een patiënt met een huidziekte die als medicijn hiertegen enkele milligrammen sterk verdund mosterdgas in zijn bezit heeft, zou dan bezocht kunnen worden door een team van internationale inspecteurs! Aan een wereldwijd verdrag dat het bezit en het gebruik onder alle omstandigheden voor alle landen verbiedt, zitten dus nog vele haken en ogen. Het akkoord tussen de Verenigde Staten en de SowjetUnie is een stap die de Oost-Westtegenstelling, kan verkleinen, maar de tegenstelling Noord-Zuid op dit gebied nog eens onderstreept.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Akkoord over chemische wapens dichtbij

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken