Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Niet-geliefde Grote Russische Broer vredestichter in twistziek Sowjetgezin

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Niet-geliefde Grote Russische Broer vredestichter in twistziek Sowjetgezin

7 minuten leestijd

DEN HAAG - Moskou heeft eindelijk besloten de tanden te zetten in het taaiste probleem waarmee de Sowjet-Unie te kampen heeft: het nationaliteitenprobleem. Na lang aarzelen heeft het Kremlin het Centraal Comité van de partij bijeengeroepen om te praten over een oplossing voor de etnische tegenstellingen die het Sowjetrijk verscheuren.

Het nationaliteitenplenum, dat morgen begint, zal ongetwijfeld uitlopen op een krachtmeting tussen Sowjetleider Michail Gorbatsjov en de conservatieve vleugel van de partij, die vindt dat hij de teugels veel te ver heeft laten vieren. Maar of de bijeenkomst een oplossing voor de etnische conflicten zal bieden, mag worden betwijfeld.

Oude vetes

De speciale zitting van het partijparlement stond al lang op de agenda, maar werd steeds weer uitgesteld. AI begin vorig jaar, nog voordat het conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan rond de Armeense enclave Nagorny-Karabach uitbarstte, werd er over een nationaliteitenplenum gesproken. Maar de kwestie werd op de lange baan geschoven omdat de partij het intern niet eens kan worden over de aanpak van het nationalisme en de etnische tegenstellingen in het land.

Met het verstrijken van de tijd is het, steeds meer gaan gisten en borrelen in het „laboratorium voor de vriendschap der volkeren", zoals de Sowjet-Unie in het opgetogen communistische jargon uit de tijd van Stalin nog werd genoemd. Overal zijn oude vetes opgelaaid: tussen de christelijke Armeniërs en de islamitische Azerbeidzjanen, tussen de Georgiërs en de Abchazen, tussen de Oezbeken en de Turkse Mesj keten, en natuurlijk tussen bijna al deze volken en de. Russen, de „grote broer" in het Sowjetgezin, aan wie iedereen een hekel heeft.

Rassenscheiding

De etnische conflicten hebben al aan honderden mensen het leven gekost en in de Kaukasus een ware volksverhuizing teweeggebracht. Sinds het uitbreken van de strijd om Nagorny-Karabach zijn honderdduizenden Armeniërs uit Azerbeidzjan gevlucht en omgekeerd.
Bij de ruim 300.000 vluchtelingen in de Transkaukasische republieken komen nog eens zo'n 15.000 Turkse Mesjketen, die dit voorjaar ijlings uit de Fergana-vallei in Oezbekistan naar het Europese deel van de Sowjet-Unie moesten worden geëvacueerd, nadat gewapende Oezbeken een klopjacht op hen waren begonnen. „De Sowjet-Unie krijgt te maken met rassenscheiding", constateerde een journalist van het hervormingsgezinde blad Ogonjok onlangs ietwat beschaamd.
Moskou heeft al bijna 40.000 man speciale troepen van het ministerie van binnenlandse zaken (MVD) naar de verschillende brandhaarden gestuurd om de bevolkingsgroepen uit elkaar te houden. In Oezbekistan lijken de MVD-troepen de situatie onder controle te hebben, maar daarvan is in Nagorny-Karabach, dat nu onder rechtstreeks bestuur van Moskou staat, geen sprake.
Het economische leven in de Armeense enclave is volledig ontwricht door een reeks stakingen en de sfeer is zo gespannen, dat er volgens de door Moskou benoemde gouverneur, Arkadi Wolski, een „burgeroorlog" in het gebied dreigt.

Het paard van Troje

De etnische onlusten hebben de positie van Gorbatsjov danig ondermijnd. De conservatieve vleugel van de partij, onder leiding van Jegor Ligatsjov, vindt dat Gorbatsjov veel te ver is gegaan met zijn hervormingen en het voortbestaan van het Sowjetimperium op het spel heeft gezet. Vooral de nationalistische Volksfronten die in vrijwel alle republieken zijn opgekomen, zijn hun een doorn in het oog.

De orthodoxe vleugel beschouwt de Volksfronten, die officieel de perestrojka zeggen te ondersteunen, als een soort paard van Troje, waarmee Gorbatsjov een club „separatisten" in huis heeft gehaald. Helemaal onterecht is het verwijt niet: de Baltische Volksfronten maken er geen geheim van dat zij niet zozeer uit zijn op hervorming van het Sowjetstelsel alswel op afscheiding en onafhankelijkheid.

De maat is vol

Moskou heeft de nationalistische beweging in de Baltische republieken steeds hun gang laten gaan, maar onder druk van de donservatieven begint de partij zich nu wat harder op te stqllen tegen het nationalisme in de Oostzee-staten. De druppel die de emmer deed overlopen waren de massale betogingen voor onafhankelijkheid bij de vijftigste verjaardag van het MolotovRibbentrop Pact op 23 augustus. Enkele dagen later gaf het Centraal Comité een dreigende verklaring uit waarin de Baltische landen te verstaan werd gegeven dat het afgelopen moest zijn met de „nationalistische hysterie".

De, waarschuwing aan het adres van de opstandige Balten werd gevolgd door twee berispingen van de leiders van de conservatieven in het Kremlin: Ligatsjov en ex-KGB-chef Viktor Tsjebrikov. In een vraaggesprek voor de televisie waarschuwde Ligatsjov dat de maat vol is voor Moskou en dat het hoog tijd wordt de eenheid in de partij te herstelIn de Litouwse partij gaan zelfs stemmen op om de banden met de verbreken en op eimoederpartij tt, gen benen voort te gaan. Het vooruitzicht dat de partij-afdelingen in de republieken zich losmaken van Moskou, is een nachtmerrie voor iedere rechtgeaarde communist in de Sowjet-Unie, inclusief Gorbatsjov.

Vage voorstellen
Te oordelen naar het kanongebulder van de afgelopen weken, hebben de conservatieven het initiatief in het Kremlin. Maar of zij sterk genoeg zijn om Gorbatsjov te dwingen het roer om te gooien, moet nog blijken op de bijeenkomst van het Centraal Comité.

Het partij parlement gaat praten over een document dat de plechtige titel draagt "Het nationaliteitenbeleid van de partij in de huidige omstandigheden". Het stuk, dat vorige maand —veel later dan beloofddoor de partij werd gepubliceerd, draagt onmiskenbaar het glasnoststempel van Gorbatsjov, maar bevat zulke vage voorstellen, dat noch de conservatieven, noch de nationalisten er vrede mee kunnen hebben. In het stuk erkent de partij dat er in de praktijk maar weinig terecht is gekomen van de soevereiniteit die de vijftien Unie-republieken volgens de grondwet hebben. Daarin wil Gorbatsjov nu verandering brengen door de bevoegdheden tussen het centrum en de republieken anders te verdelen, onder het motto „Zonder een sterke unie geen sterke republieken en zonder sterke republieken geen sterke unie".

Allereerst moeten de republieken meer zeggenschap krijgen over het economische beleid, dat nu nog grotendeels in Moskou wordt bepaald. Verder wil Gorbatsjov de republieken het recht geven besluiten van Moskou op te schorten als die inbreuk maken op de soevereine rechten van de republiek. Om eventuele verschillen over de bevoegdheden van Moskou en de republieken op te lossen, moet er een Commissie voor Constitutioneel Toezicht komen, aldus het document.

Stappen terug

Het voorstel voor een constitutioneel hof dat als een soort scheidsrechter moet optreden tussen Moskou en de Unie-republieken, zal ongetwijfeld op verzet stuiten van de Baltische vertegenwoordigers. De drie Oostzee-republieken hebben zichzelf al het recht toegekend alle wetten uit Moskou die hun niet aanstaan, niet van toepassing te verklaren op hun grondgebied en beschouwen het voorstel dan ook als een stap terug.
Hetzelfde geldt voor de bepaling dat „iedere burger van een van de republieken tegelijk een burger van de Sowjet-Unie" is en dus overal in de Sowjet-Unie aanspraak kan maken op dezelfde rechten als de plaatselijke bevolking.
„Het bevoordelen van een persoon en het beperken van de rechten van een andere op grond van nationaliteit, religie, taal of de vraag hoe lang hij in een republiek woont, is ontoelaatbaar", aldus het document. Met deze bepaling komt maandag 18 september 1989 de partij de Russische minderheden in de niet-Russische republieken tegemoet, die bang zijn dat de nationalistische bewegingen hun rechten willen beknotten. Zoals in Estland, waar onlangs een nieuwe kieswet van kracht werd, die het stemrecht van de niet-Estische bevolking aanzienlijk beperkt.

Geen oplossingen

In het document worden de etnische onlusten voor een groot deel op het conto van Stalin geschreven, die tijdens de Tweede Wereldoorlog een hele reeks volken —zoals de Wolga-Duitsers, de Mesjketen en de Krimtataren— naar CentraalAzië liet deporteren. Maar concrete voorstellen om dit probleem op te lossen doet de partij voorzichtigheidshalve niet, om te voorkomen dat er nieuwe conflicten ontstaan. In de gebieden waar deze volkeren oorspronkelijk woonden bestaat namelijk veel verzet tegen hun terugkeer.
Het ziet er evenmin naar uit dat de partij een oplossing heeft voor de minderheden die in Georgië en Azerbeidzjan wonen. Volgens het ontwerp-programma van de partij moeten de rechten van de autonome gebieden en republieken meer inhoud krijgen. Maar wanneer de Abchazen, die een autonome republiek hebben in Georgië, meer zelfstandigheid krijgen, zal dat ongetwijfeld tot woedende reacties van de Georgiërs leiden. Omgekeerd zijn de Abchazen bang dat zij het slachtoffer zullen worden van de belofte van Moskou dat de Unie-republieken, waaronder Georgië, meer macht krijgen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Niet-geliefde Grote Russische Broer vredestichter in twistziek Sowjetgezin

Bekijk de hele uitgave van maandag 18 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken