Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

De Roemeense revolutie: kinderen contra killers

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De Roemeense revolutie: kinderen contra killers

„Het verzet van de jeugd bracht tiran Ceausescu ten val"

11 minuten leestijd

Bij de Hongaars-Roemeense grens arriveert een arrogante dame. Zonder haar paspoort ook maar te tonen aan de grenswachten wil ze naar het land van de Held der Helden, het Gertie Nicolae Ceausescu, doorreizen. En ja, dat gaat zo maar niet. „Ik ben de echtgenote van de Roemeense Zon, Elena Ceausescu, doctor in de chemie". „Dat kunnen er wel meer zeggen!" „Belt u dan mijn man". „Ja, met de Vader van alle Roemenen, mijn vrouw bij de grens?! Wacht even, zij is onze meest begaafde wetenschapper. Vraagt u haar de formule van water. Weet ze die niet, dan is zij zeker mijn toeverlaat Elena".

Isabel Fabritius, 19 lentes jong en van heuse Saksische komaf, gnuift bij het vertellen van dit publieke geheim in Roemenië tot op die gedenkwaardige 22e december, toen in Boekarest en plein public Ceausescu massamoordenaar werd genoemd en in pure paniek op de vlucht sloeg. Elena heeft trouwens, zo is van de week openbaar gekomen, niet meer dan drie jaar lagere school genoten met weinig perspectiefvolle cijfers. „Weg met de analfabeten", lees je op heel wat Roemeense muren en winkelruiten.

Met genoegen noemt Isabel haar geboorteplaats Sibiu (van de week in deze krant bij vergissing met een p afgedrukt, met een krakende lijn heb je dat gauw) nu weer Hermannstadt. Van het chauvinistische verdreven regime mocht dat immers niet. Duitsers en Hongaren moesten van Ceausescu allemaal echte Roemenen worden. En zoals je in de geschiedenis wel vaker ziet. bij racistische dictators (Hitler en Stalin zijn natuurlijk de schoolvoorbeelden) verachtte en vertrapte ook de Roemeense Conducator (Führer) het door hem zogenaamd zo hoog geprezen staatsvolk.

'Kroonprins' Nicu

Sibiu, „nee Hermannstadt, verbetert Isabel onmiddellijk", was de residentie van Ceausescu's zoon en 'troonopvolger' Nicu. Een man met geen bijster goede reputatie: spilziek en vrouwgek. Isabel houdt Nicu evenwel nog enigszins de handen boven het gevangen hoofd: „Toen hij hier een paar jaar geleden partijsecretaris werd, verbeterde de situatie wat voor de bevolking. Bovendien kon je een gesprek met hem aanvragen wanneer je in de problemen zat. Dat betekende natuurlijk wel urenlang wachten, maar hij schijnt toch heel wat mensen echt geholpen te hebben. Ik heb hem verschillende keren in het openbaar gezien en moet eerlijk bekennen dat ik van zijn knappe verschijning onder de indruk raakte. Overigens twijfel ik er geen moment aan dat hij het bevel heeft gegeven aan de veiligheidspolitie in onze stad om op het leger en de demonstranten te schieten. Hij zal minstens levenslang krijgen".

Het is maar goed dat Isabels milde oordeel over Ceausescu's 'kroonprins' niet de oren bereikt van de receptionist van Hotel Continental in Boekarest. Valt de naam van 's lands verjaagde communistische dynastie, dan is de man letterlijk niet meer te stoppen en wordt zijn balie een soort volkstribunaal: „Als iemands gezicht Nicu niet aanstond, dan werd zo'n man op staande voet ontslagen. Ik ben ook door hem te grazen genomen. Hij was een onmens die er niet voor terugdeinsde de vrouwen van andere mannen voor zich op te eisen. Ik heb eenvoudigweg geen woorden voor die ellendige Ceausescu-kliek!"

Even later horen we bij de bezichtiging van het slagveld in het hartje van de hoofdstad dat Nicolae's zoon nog wel degelijk menselijke trekken vertoonde. Zo zou hij een vrachtwagen vol met voor export bestemde landbouwprodukten bij de Sowjetgrens rechtsomkeert hebben laten maken naar 'zijn' territoir. Hoe dit'zij, Wahrheit of Dichtung, het tijdperk Ceausescu zal de Roemenen ongetwijfeld nog heel lang in zijn ban houden.

Verboden vriend

„Onze revolutie was de revolutie van de jeugd", oordeelt een taxi-chauffeur in Boekarest trots. „Dank zij haar ongelofelijke moed is Roemenië nu werkelijk een vrij land!" We stoppen. „400 lei, meneer. U kunt ook in marken of dollars betalen". Een duur ritje. Oosteuropese patriotten achter het stuur -ik moet denken aan een eveneens zo inhalige Praagse taxi-chauffeur— laten je als westerling flink betalen voor hun spectaculaire politieke hervormingen.

We scharen ons bij een groep mensen die kaarsen aansteken op een plein waar tijdens de revolutiedagen veel doden zijn gevallen. Een jonge musicus en zijn vriendin spellen de op borden achtergelaten gedichten. Nog niet lang geleden had zij verkering met een Deen. Dat beviel de Securitate niet. Haar vader, directeur van het waterleidingsbedrijf van Boekarest, kon kiezen: zijn dochter verbrak onmiddellijk de relatie met die gevaarlijke kapitalist, en zo niet, dan verloor hij zijn hoge positie.

„Natuurlijk was mijn vader partijlid. Hoe had hij anders op zo'n belangrijke post kunnen zitten?! Maar zoals de meeste Roemeense partijleden geloofde hij niet echt in het communisme. Hij verdiende 6000 lei per maand en die domkoppen van de Securitate vingen wel 15.000 plus de nodige privileges". Zo te zien bevalt de nieuwe romance de directeursdochter uitstekend.

Bijbels voor Roemenië

Het partijlidmaatschap kan heel wat huiselijke en beroepsmatige narigheid veroorzaken. Op nieuwjaarsdag raken we aan de praat met een zeer zakelijk ingestelde elektronica-deskundige („'s Avonds verdien ik met een compagnon een aardig centje bij"). Van politiek moet hij niets hebben. „Mijn vrouw is onderwijzeres. Zij moest voor haar carrière wel tot de partij toetreden. Ze heeft haar schoolkinderen altijd die partijleugens moeten vertellen en nu moet ze hen gaan zeggen dat het allemaal verzinsels waren. Reken maar dat dat niet meevalt. Vanzelfsprekend is ze even blij als ik dat die Ceausescu-waanzin voorbij is. Als de schoolinspecteur bij haar in de klas kwam, was die man slechts in één studievaardigheid geïnteresseerd: „Kennen jullie de Grote Man op deze foto?" Hoe bedenken ze zo'n cultus hè!"  Voor Roemeense christenen is de val van de Conducator een verhoring van hun gebeden. „Mijn broer was ouderling in onze gemeente. De Securitate heeft er echter voor gezorgd dat zijn plaats werd ingenomen door een van haar mannetjes. De geheime politie was telkens bij onze diensten aanwezig. Elke politieke of maatschappelijke zinspeling kon nare gevolgen hebben. De Securitate bedreigde diverse gemeenteleden ook telefonisch of, wat nog geniepiger was, intimideerde hun familieleden. Van de week hebben we een gemeenteavond belegd en alle Securisti uit ons kerkbestuur verwijderd".

Onze zegsman, vader van zeven kinderen die collega Verboom en mij bij aankomst en vertrek heel beleefd de hand komen geven, pakt een Bijbel uit zijn boekenkast: „Als jullie iets voor Roemenië willen doen, geef ons dan alsjeblieft zo veel mogelijk Bijbels. Er bestaat een prima Roemeense editie die in Engeland wordt gedrukt. Vorige week nog moest ik als christen zwijgen over mijn kerkgang, mijn geloof op het bedrijf waar ik werk. Anders vloog ik er gelijk uit. Wij mochten als christenen niet in het openbaar getuigen van de Waarheid. Nu is dat heerlijke moment wel aangebroken. Help ons alsjeblieft! De geestelijke nood is hier na 40 jaar communistische leugens zo immens groot". Zijn vrouw knikt instemmend na dit bewogen pleidooi voor bijbelverspreiding op nationale schaal.

Paleismaniak

Of we soms blijven slapen? Eten jullie mee? Ook hier weer die hartverwarmende gastvrijheid waar een Nederlandse chauffeur met jarenlange Roemenië-ervaring bij de Hongaarse grens al over sprak. „Daar kunnen wij als Nederlanders nog wat van leren! Wat dat betreft zijn wij harken. Maar gelukkig staan we op het gebied van de hulpverlening wel ons mannetje". En zo is de vaderlandse morele weegschaal weer in balans gebracht.

Slechts een vluchtig autoritje door Boekarest volstaat om te doen beseffen hoe zwaar het stadscentrum door Ceausescu's grootheidswaan is mishandeld. Enorme, luxueuze flatgebouwen („sommigen staan al vier jaar leeg") staan gegroepeerd rond Ceausescu's laatste cultusproject, zijn zoveelste paleis. „Zijn bouwwoede was die van een krankzinnige", zegt onze Roemeense gids Cristian. „Hij bezat al elf paleizen". De miljardenkosten van Ceausescu's architectonische wansmaak moet zijn uitgemergelde volk bijzonder hebben geprikkeld èn gegriefd. „Lijst van tirannen: 1. Ceausescu; 2. Stalin; 3. Hitler". Mao, waar kameraad Nicolae juist zo veel mee ophad, ontbreekt opvallend genoeg op dit Roemeense toplijstje van onderdrukkers.

Het leger is voor ons

Moesten de moedige Chinese studenten het zomer '89 (tijdelijk?) afleggen tegen een bloeddorstige partijelite omdat het Volksleger zijn naam verloochende, zo verging het de jonge Roemeense demonstranten op het eind van het jaar niet. Ooggetuige en activiste Isabel Fabritius: „De jeugd van Hermannstadt heeft de 21e december gedemonstreerd. We waren zo ontzet en woedend over het bloedbad van Timisoara dat we geen angst meer kenden. Via Radio Free Europe waren ons de details van de gruweldaden van de Securitate bekend geworden. De volgende dag kwamen ook de fabrieken stil te liggen. Directeuren die arbeiders tegen wilden houden, kregen een fikse aframmeling. Zij werkten ook voor de Securitate".

„De arbeiders sloten zich spontaan bij ons aan. Toen had een massademonstratie van minstens 10.000 burgers plaats. Het was een zeer koude dag, die 22e. „Weg met de dictator", „Weg met de voedselbonnen", riepen we. Je moet weten dat brood, melk, suiker en noem maar op, gerantsoeneerd waren. Stel je voor: één gram boter per persoon per dag! Ook nu nog zijn er hier kinderen van vijf, zes jaar die nog nooit een sinaasappel hebben gegeten".

„Tijdens de Roemeense revolutie zijn vrijwel uitsluitend jonge mensen omgekomen. In Hermannstadt was het jongste slachtoffer twee jaar. Het kindje werd in het hoofd geraakt. De 23e december demonstreerden wij weer. De Securitate zond het leger op ons af, hoewel wij voortdurend de leus „Geen geweld" hadden aangeheven. De demonstranten riepen daarop: „Het leger is voor ons, want het leger is het volk en is vobr het volk". De soldaten 'kregen brood, koeken en sigaretten aangeboden. Het leger gebruikte traangas tegen ons. Toch bleef iedereen huilend op straat. Sterker nog, veel inwoners van omliggende kleine industriesteden stroomden vaak te voet naar Hermannstadt toe. Bussen en treinen reden niet meer. Vanaf de daken van de huizen zijn de Securisti vervolgens op de demonstranten èn de soldaten op het plein gaan schieten".

Ceausescu's tactiek

„Ik heb gerend voor mijn leven. Ik verwachtte elk moment door een kogel te worden getroffen. Ten slotte vond ik achter een boom beschutting". En toen snel op huis aan? „Nee! We hebben met z'n allen een tijdje gewacht en zijn toen teruggekeerd. Op dat moment heeft het leger zich tegen de Securitate gekeerd. De soldaten beschikten echter over totaal verouderde wapens. De veiligheidsagenten waren daarentegen van het modernste wapentuig voorzien, afkomstig uit Iran en Libië. Bovendien maakten speciale moordcommando's deel uit van het geheime politieapparaat. Zij hebben louter op de hoofden van burgers en soldaten geschoten".

Isabel en haar mededemonstranten hadden dit zinloze, wrede bloedvergieten totaal niet meer verwacht. „Natuurlijk hadden wij bij het begin van onze protestactie gerekend op een gewelddadige reactie van het regime. Die bleef evenwel op de eerste dag uit. Wat had het dan nog voor zin om na dagen van vreedzame demonstraties opeens zo te gaan moorden? Iedereen was verward. Wie schoot op wie? Het was een chaos. Wij als jongeren begonnen te roepen: „De Securitate schiet op het leger en het volk". De oorlog tussen leger en geheime politie was definitief uitgebroken. Achttien-, negentienjarige dienstplichtigen, eigenlijk nog kinderen, tegen beroepsmoordenaars. Dat was Ceausescu's tactiek. Het leger moest zwak blijven, de Securitate sterk"

Schoenprofiel

Toch heeft het leger gewonnen. „Ja, zij het na een langdurige strijd. De bewoners van het Hippodrome, de wijk waar de veldslag zich voornamelijk afspeelde, wisten niet waar ze het zoeken moesten. De kogels vlogen door hun ramen en deuren. Zij hebben onder hun bedden geslapen. De bloedsporen op straat na de vuurgevechten wezen op een groot aantal slachtoffers".

Isabel was, zoals alle andere demonstrerende jongeren, zeer tegen de zin van haar ouders naar het stadscentrum getrokken. „Als wij naar hen hadden geluisterd, dan was dictator Ceausescu nu, nog aan de macht geweest!"

De enige gewelddadige actie die Sibiu's protesterende jongeren tegen heg verderfelijke Ceausescu-regime begingen, was het vernietigen van de portretjj ten en boeken van de gehate tiran. Overheidsgebouwen werden gezuiverd" van zijn belachelijk sterk verjongd weerl! gegeven facie, de speciale Ceausescuvitrines van boekwinkels geplunderd? Isabel Fabritius bewaart aan dat moment van de Roemeense revolutie eerfl treffende herinnering: „Onder luid ge-' juich van de omstanders smeten we de boeken van Ceausescu op straat. Ik had een aansteker bij me en stak ze in brand. Als aandenken scheurde ik één bladzijde uit een boek. Iemand rukte die pagina echter uit mijn hand en begon er op te trappen. Deze bladzijde met het schoenprofiel erop symboliseert voor mij de overwipning van onze revolutie op de barbaar Nicolae Ceausescu".

Met dank aan de Stichting Hulp Oost-Europa voor haar reisadviezen.


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 6 januari 1990

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

De Roemeense revolutie: kinderen contra killers

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 6 januari 1990

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken