Roemeens dagboek (III)

„Azi la Timisoara, müne-n toata tara". Vandaag Timisoara, morgen het hele land. Massa's vooral jeugdige demonstranten scandeerden onophoudelijk juist deze leus op die onvergetelijke 21e december 1989 in het centrum van Boekarest. „Wij blijven! We zullen niet wijken! Wij zijn het volk". De vonk van de recente omwentelingen in het Oostblok was bij de studentenbevolking van de Roemeense hoofdstad zicht- en hoorbaar overgeslagen, alle isolatietrucs van Ceausescu's terreurregime ten spijt.

Vrijdag 22 december schrijft kinderarts Felicia Opris uit Timisoara in haar dagboek: „250.000 demonstranten zijn samengestroomd op het Operaplein. Iedereen negeert Ceausescu's uitgaansverbod. Een spoorwegman zorgt voor paniek. Volgens zijn informatie heeft Ceausescu 14.000 bewapende leden van de arbeidersmilities uit Craiovo, Slatina en Turnu-Severin op Timisoara afgestuurd. „Samen met het leger moeten zij de opstand van de Hongaren en andere vreemdelingen die Roemenië zijn binnengevallen neerslaan". Is het een wanhoopsdaad? Wordt de dictator soms helemaal onwetend gehouden over de werkelijke situatie hier?"

„De arbeidersmilities worden door de demonstranten op het station opgevangen en naar het Operaplein gebracht. Als ze over de ware gang van zaken in Timisoara zijn ingelicht en zelf hebben gezien dat er slechts sprake is van een vreedzame demonstratie van Roemenen, Hongaren, Duitsers en Serven geven ze hun wapens af, snijden de socialistische tekens van hun uniformen en mengen zich onder de menigte".

Politieke blunder

„Op stormachtige wijze eisen wij het aftreden van Ceausescu. Hij moet naar Timisoara worden gebracht. Dan zullen we hem hier berechten! Het vleesconcern Comtim, dat tot op heden bijna uitsluitend voor de export produceerde, deelt gratis brood, worst en vlees uit. Kerkklokken luiden alsof het al Kerst is. Boeren komen op tractors uit hun dorpen naar de stad gereden. Ook zij sluiten zich bij het volksprotest aan".

Later op de dag ziet Felicia een samenvatting op de televisie van de deerlijk mislukte pro-Ceausescu-demonstratie van donderdagmorgen 21 december. In een eerste kritische analyse van de Roemeense revolutie (Report on Eastern Europe van 26 januari) hecht Michael Shafir grote betekenis aan dit moment. Volkomen ten onrechte waande de zojuist uit Iran teruggekeerde dictator zich nog meester van 's lands situatie en regisseerde hij een gebruikelijke huldigingsmanifestatie. Het pakte evenwel totaal anders uit. Al snel werd Ceausescu's rede onderbroken door boegeroep en leuzen als „Wij zijn geen vandalen". Met dit honende optreden na het bloedbad van Timisoara beging de moordenaar van de Roemeense natie, zoals Michael Shafir het zegt, „een kapitale politieke blunder".

Rol leger

Felicia Opris: „Ceausescu heeft zich met deze massa-meeting op het Plein van de Republiek in Boekarest compleet vergist in de stemming onder de bevolking. Wat trok de dictator een verbijsterd gezicht toen de mensen in plaats van te applaudisseren hem begonnen uit te jouwen. De tv-camera's lieten direct beelden van de lucht zien en de uitzending werd zonder nadere uitleg voor enkele minuten onderbroken. Ceausescu kondigt de noodtoestand af voor het gehele land. Van dit dreigement schrikken we niet meer. In Boekarest staat het leger vanaf het begin aan de kant van het volk".'

Een al te snelle conclusie van de arts uit Timisoara, die stellig voortkomt uit de verwarde situatie van die enerverende dagen voor Kerst. Over de precieze rol van leger en Securitate tijdens de omverwerping van het Ceausescuregime wachten immers nogal wat belangwekkende vragen op een bevredigend antwoord. Na de revolutie vielen de Roemeense media voortdurend terug op de leus die de demonstranten in Boekarest hadden aangeheven na Ceausescu's desperate vlucht per helikopter; „Het leger is met ons!" Michael Shafir: „Maar stond het leger vanaf het begin achter het volk? Er zijn redenen om dat in twijfel te trekken".

Hij vervolgt: „Volgens de eerst gepubliceerde verslagen van de revolutie is een aantal demonstranten verpletterd onder tanks en pantservoertuigen van het leger onmiddellijk na het uitbreken van de betogingen in Boekarest op 21 december. Om 8.00 uur de volgende dag controleerde het leger weliswaar de sleutelposities in de hoofdstad, maar schoot het niet meer. Naar de mededeling van een ooggetuige ontving de militaire commandant van Brasov die vrijdag de 22e december een telex van minister van defensie Milea waarin hem verboden werd op de burgers te vuren. Het lijkt er derhalve veel op dat deze beslissing 's  morgens vroeg genomen is en de aanleiding werd tot Milea's dood. In zijn nieuwsbulletin van 9.55 uur meldde Radio Boekarest Milea's zelfmoord nadat de bewindsman als een „verrader van zijn land" was ontmaskerd. Of zijn dood inderdaad zelfmoord was, is tot op heden onduidelijk".

Maar ook na Milea's bevel koos het leger niet direct de zijde van het volksverzet. Samen met andere revolutionairen nam 's lands befaamde dichter en dissident Mircea Dinescu na Ceausescu's 'luchtvlucht' de televisiestudio over. Hij zag hoe ook nog op dat cruciale moment „het leger aarzelde" hun zijde te kiezen. „De generaals zeiden: Revolutie? Prima! Maar hoe moeten we die doorvoeren met een paar onnozele dichters en intellectuelen? Pas nadat Ion Iliescu razend snel naar de studio was gehaald (hij kwam bijna in z'n pyama), gingen enkele generaals overstag. Was Iliescu een uur later gearriveerd, dan zou de revolutie zijn mislukt".

Uit het beschikbare bronnenmateriaal over het verloop van de bloedige Roemeense revolutie valt, aldus Shafir, momenteel de voorlopige, voorzichtige conclusie te trekken dat lang niet alle legergeneraals loyaal waren aan het Front van Nationale Redding èn dat niet alle officieren van de Securitate voor de verloren zaak van de Ceausescu-kliek streden! Voer voor nog meer politieke speculaties in Oost-Europa's geruchtenland nummer één een interessante puzzle voor analystenen historici.

Op de knieën

Het onuitputtelijke geruchtenreservoir Roemenië brengt ons weer terug bij de dagboeknotities van Felicia Opris: „Vrijdag 22 december: De geruchten volgen elkaar snel op Timisoara. Ceausescu zou hebben bevolen de stad met de grond gelijk te maken. Zijn vrouw Elena zou beweerd hebben dat Roemenië het gezien zijn goede geboortecijfers best kan stellen zonder de inwoners van onze stad. Eindelijk horen we uit de luidsprekers van het leger het verlossende nieuws: de hoofdstad Boekarest strijdt zij aan zij met Timisoara. Spontaan knielen 300.000 demonstranten neer en bidden gezamenlijk het Onze Vader. Aansluitend zingen we het kerstlied "Welk een wonderbare boodschap!". Onbekenden vallen elkaar om de hals, kussen elkaar, 's Avonds is de hele stad op de been. Jongeren lopen zingend en met vlaggen zwaaiend door de straten. Klokken luiden. Iedereen maakt het V-teken. En net zoals in Berlijn het woordje „Wahnsinn" het onzegbare moest uitdrukken, raken wij onze emoties kwijt door elkaar almaar „Ongelooflijk! Ongelooflijk!" toe te roepen".

Een zorgzame zuster

Die nacht nog slaat de vreugde in Timisoara compleet om: terreurcommando's van de Securitate hebben een offensief tegen de dappere stad ingezet. In Felicia's dagboek lezen we over die verschrikkelijke zaterdag 23 december: „Een gruwelijke, zinloze terreur breekt los. Vanaf daken, vanuit hinderlagen en huizen wordt op de mensen geschoten. Een zuster van hef ziekenhuis, werkzaam op de kinderafdeling, wordt door het raam neergeschoten juist op het moment dat zij patientjes naar een veiliger plaats wil overbrengen. De redactie van de Neue Banater Zeitung brengt de nacht door in de drukkerij. De journalisten liggen plat op de buik en corrigeren zo bij het spaarzame licht van zaklantaarns hun berichten en artikelen".

Tot nieuwjaarsdag houdt de Securitate de burgers van Timisoara in haar dodelijke angstgreep. Felicia Opris: „Maar nu weten wij zeker dat we niet meer alleen staan in Timisoara: Ook in Boekarest en Brasov wordt gevochten. De' eerste vrije kranten verschijnen met Kerst. Radio Timisoara is sinds 1985 voor het eerst weer in de lucht met viertalige programma's. Ik bel op en vraag of ze kerstliederen voor de kinderen willen uitzenden. En dat gebeurt ook weer na zovele jaren..."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen