Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Ook in buitennlaatsen regeert het Binnenhof

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Ook in buitennlaatsen regeert het Binnenhof

Plaatselijke 'grootheden' smelten weg in de zon van de landelijke politieke leiders

9 minuten leestijd Arcering uitzetten

„Het gaat om Wassenaar". Door middel van deze tekst op de tradioneie oranje-wit-blauw-affiches van de VVD, willen de liberalen in deze gemeente van stand hun mede-inwoners erop wijzen dat ze er zijn voor het Wassenaars belang. Maar die lokroep kan ook een waarschuwing zijn aan het adres van de kiezer. „Laat je niet (ver)leiden door de capriolen die onze landelijke politici in de afgelopen maanden hebben uitgehaald". De invloed van de landelijke politiek op de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen is groot. Ook in buitenplaatsen regeert het Binnenhof.

Ze zijn overal geweest: van Hoogeveen tot Heerlen, van Den Haag tot Hengelo en van Marum tot Mokum. De kopstukken van de landelijke politieke partijen hebben zich nadrukkelijk gepresenteerd in de afgelopen campagne. Hoewel het misschien ook niet zo was bedoeld, werden ze door de aanwezigen veelal beschouwd als de belangrijkste spreker. Was dat niet het geval, dan zorgden de lokale bestuurders zelf wel voor zo'n uitsmijter, die in vele gevallen niets met de zaken die op gemeentelijk niveau speelden te maken had.

Niemand neemt het de landelijke politici echt kwalijk. Ook de gemeentelijke politici weten dat de stemmers hun keuze veelal laten afhangen van hetgeen zich op het Binnenhof afspeelt. Bovendien zijn kiezers eerder uit hun huis te krijgen als er bekende landelijke politici op hun bijeenkomsten spreken.

Wederzijds

Omgekeerd hebben de landelijke politici ook belang bij contact met de kiezers, want hoewel ze allemaal stug volhouden dat het volgende week woensdag gaat om beoordeling van de gemeentelijke politiek, beschouwen met name de vier grote partijen de uitslagen toch als indicatie voor de kijk van de kiezer op het Haagse spel. En inderdaad, veel kiezers geven ook via de gemeenteraadsverkiezingen blijk van hun waardering en ongenoegen over de politiek op landelijk niveau. Dat hebben onderzoekers van het Documentatiecentrum Nederlandse politieke partijen aangetoöïid. Overigens blijkt uit het onderzoek ook dat de kiezers in de jaren zeventig hun stemgedrag minder lieten afhangen van de landelijke politiek die een partij voerde.

In 1982 verloor de PvdA zeer drastisch. Dat was onmiskenbaar een oordeel van de kiezers over het beleid dat het kabinet-Van Agt/Den Uyl had gevoerd. De huidige minister van binnenlandse zaken, mevrouw Dales, was destijds staatssecretaris van sociale zaken en werkgelegenheid. Ze werd door haar eigen achterban uitgejouwd toen de regering met het voorstel kwam om het ziektegeld te verlagen: „Schandales".

Ten tijde van de gemeenteraadverkiezingen in 1986 waren de verhoudingen helemaal veranderd. Het waren de eerste verkiezingen na het aantreden van het kabinet-Lubbers-I in 1982. PvdAleider Den Uyl voerde felle oppostie tegen het bezuinigingsbeleid van dat kabinet. Met name de lagere inkomensgroepen hadden in de jaren daarvoor heel wat moeten inleveren. De PvdA won ten koste van CDA en VVD maar liefst 700 raadszetels.

Frisse wind

Ook nu is het tij weer gekeerd. De PvdA-kiezers, zo blijkt uit opiniepeilingen, hebbéii' in de afgelopen maanden nog niet zoveel kunnen merken van de frisse wind die er is gaan waaien nu de sociaal-democraten deelneemt in de regering. De lokale bestuurders van de PvdA zullen de eersten zijn die het oordeel van het kiezerspubliek over het CDA/PvdA-kabinet zullen merken.

Zelfs het thema „sociale vernieuwing" verandert —zo blijkt althans uit de peilingen— niet veel aan deze opvatting. Hoewel er vorige week concrete plannen over dit thema werden gepresenteerd, is dit begrip van het kabinet Lubbers/Kok voor het volk nog veel te abstract. Toch hebben zowel de landelijke als de plaatselijke politici er alles aan gedaan om het begrip vleugels te geven, want er ging geen verkiezingsbijeenkomst van de PvdA voorbij of de sociale vernieuwing kwam wel aan de orde.

Op zich is sociale vernieuwing een heel goed thema van de landelijke politiek voor de gemeenteraadverkiezingen. De landelijke overheid stelt geld en middelen ter beschikking om mensen in achterstandssituaties te bereiken en weer te betrekken bij het maatschappelijk gebeuren. Dit beleid moet op plaatselijk niveau worden uitgewerkt en vormgegeven. Maar het is allemaal nog te pril, nog te veel in de knop.

Verleid

Daarom hebben de PvdA-politici zich ook laten verleiden tot uitspraken die alles te maken hadden met de landelijke politiek. Fractievoorzitter Wöltgens ging in Hengelo uitgebreid in op de verhouding tussen PvdA en CDA. Vicepremier Kok riep vanuit Oud-Beijerland de akkerbouwers op hun blokkades in het land te beëindigen.

Dit alles ondanks het standpunt dat voor de verkiezingscampagne werd ingenomen dat het op 21 maart vooral moet gaan om de toetsing van het beleid van de plaatselijke PvdA. Dit uitgangspunt werd door Wöltgens zelf herhaald in Hengelo. Maar hij weet wel beter. Het zal volgende week woensdag immers ook gaan om een oordeel van de PvdAkiezers over het beleid van het kabinet Lubbers/Kok. Dat gaat de sociaal-democraten raadszetels kosten.

Ook de lokale politici van de VVD moeten rekenen met een terugval. De neerwaartse lijn in de peilingen heeft zich na de verkiezingen van september vorig jaar voortgezet. Bovendien heeft de VVD de nodige moeite om zich ten opzichte van het kabinet te profileren. Tijdens een „publieksmanifestatie" op 12 maart in het Groningse Marum moest fractievoorzitter Voorhoeve alles uit de kast halen om te bewijzen dat het huidige kabinet het platteland laat verpauperen. De VVD-fractie betreurt het in hoge mate dat de coalitie van CDA en PvdA een betrekkelijk gematigde koers volgt. Er is eigenlijk niets waar de WD eens de politieke tanden in kan zetten. Het is allemaal veel te genuanceerd om eens lekker te kunnen uitpakken op een verkiezingsmanifestatie.

De VVD-kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen hebben nauwelijks verholen kritiek op het gestuntel van hun partijgenoten in Den Haag. Het optreden van de VVD-fractie in de Kamer is voor Jan Publiek niet overtuigend. En iedere liberale kandidaat beseft dat Voorhoeve en consorte straks verantwoordelijk zijn als de partij één of meer raadszetels moet afstaan. „Ik was erbij toen de VVD winst maakte. Toen hebben wij onszelf geprezen. Ik ben erbij nu de VVD door een diep dal gaat. Uiteraard spelen we een ander de zwarte Piet toe. Maar dat is wel ten onrechte", aldus een verbitterd gemeenteraadslid in een van de noordelijke provincies.

Het CDA kwam op 5 maart bijeen ten behoeve van een „regionale manifestatie" in Cultureel Centrum De Tamboer in Hoogeveen. De sprekers op deze avond waren partijvoorzitter Wim van Velzen, fractievoorzitter Elco Brinkman en de minister-president. De lijsttrekker van het CDA in Hoogeveen, A. den Oever, mocht slechts figureren in een onbenullig forumgesprek met het CDAkamerlid mevrouw Mulder en Europarlementariër B. Beumer.  Deze avond ter voorbereiding van de gemeenteraadsverkiezingen is door premier Lubbers willens en wetens gebruikt om het conflict met de boeren over de graanprijzen bij te sturen. De boze akkerbouwers hebben deze verkiezingsavond niet bezocht om te horen wat de christen-democraten voor Hoogeveen en omgeving kunnen betekenen. Toch heeft de toespraak van de premier op deze avond wel het effect dat velen hun stem op 21 maart aan het CDA zullen geven. Dat de eenvoudige kiezer daarbij het vriendelijke gezicht van de ministerpresident in het achterhoofd heeft, zal zelfs de plaatselijke lijsttrekker Den Oever hen niet kwalijk nemen.  

Taktiek

Groen Links kiest voor een vergelijkbare taktiek. Tijdens een grote verkiezingsbijeenkomst vorige week zaterdag in Arnhem was het vooral de fractievoorzitter in de Tweede Kamer, mevrouw Beckers, die haar toehoorders animeerde met een krols verhaal over de tekortkomingen van haar collega Thijs Wöltgens van de PvdA-fractie. Elk logisch verband met de gemeenteraadsverkiezingen ontbrak.

De Groen Linkse fractie in de Tweede Kamer spoedt zich vandaag naar Vlaardingen om daar samen met de plaatselnlce kandidaten in het winkelcentrumiiiesveld een levend ganzebordspel te spelen. Dit zogenaamde „Vlaardingenspel" bevat volgens informatie „schuivende panelen". Het is weliswaar de bedoeling om via dit spel de aandacht van het publiek te vestigen op een aantal milieumisstanden in de gemeente, toch zijn kennelijk nationale elementen noodzakelijk om het gemeentelijke gebeuren kleur te geven. Aan het eind van de middag spoedt de fractie zich, geflankeerd door de plaatselijke kandidaten, naar het zandlichaam van Rijksweg 19 om daar door middel van het planten van primula's te protesteren tegen de uitbreiding van het rijkswegennet. Met deze attractie zou Groen Links in Vlaardingen best wel eens aardig kunnen scoren. Nu maar hopen dat de landelijke kopstukken met primula's en al in het huis-aan-huis-blad op de voorpagina staan. Want het blijft toch vreemd te moeten vaststellen dat burgers zich alleen echt voor gemeentelijke politiek willen interesseren als zij een persoonlijk belang hebben bij een Rijksweg die al of niet moet worden aangelegd. De inwoner van Vlaardingen die geen last heeft van de aanleg kijkt het verkiezingsprogram er niet op na. Heeft de kiezer zelf geen bijzondere wensen, dan gaat hij gewoon af op het sympathieke gezicht van de politici met een landelijke bekendheid. Dan zijn het bijna uitsluitend de idolen die het stemgedrag bepalen.


De positie van D66 is moeilijk in te schatten. Het succes politiek leider Van Mierlo straalt ook af op de plaatselijke prominenten. D66 heeft in Epe welgeteld achttien leden. Toch verwacht deze partij na 21 maart 2 van de 23 raadszetels te kunnen bezetten. Het gaat nog steeds erg goed met deze fractie in de Tweede Kamer. Epe pikt daar een graantje van mee.  Toch wil D66 graag de partij van de staatsrechtelijke zuiverheid zijn. „De aanwezigheid van de landelijke politici tijdens de campagnebijeenkomsten zijn louter bedoeld als ondersteuning en de onderwerpen die door de kamerleden aan de orde gesteld worden, hebben alleen betrekking op de gemeentelijke politiek", verklaarde een woordvoerder tegenover het ANP.  Niets is minder waar. Van ondersteuning kwam tijdens een vergadering in Zaltbommel —afgelopen dinsdag— helemaal niets terecht. Dan kwam niet omdat er naast twaalf D66-leden die op de lijst staan en leden van het afdelingsbestuur, behoudens twee persvertegenwoordigers niemand aanwezig was, maar omdat het kamerlid Kohnstamm wel een verhaal hield dat alles met de landelijke politiek te maken had, namelijk de reorganisatie van de politie. Uiteraard heeft dit onderwerp raakvlakken met de gemeentelijke politiek, maar bij een dergelijke maatstaf heeft bijna alles wat in Den Haag zich afspeelt te maken met de gemeentelijke politiek. 

Ook voor de kleine christelijke partijen op plaatselijk niveau geldt dat de grootste kern van kiezers dezelfde is als op landelijk niveau. Toch wordt bij deze beginselpartijen het plaatselijke stemgedrag niet zo sterk bepaald door het landelijke gebeuren als dat bij andere partijen het geval is. Veel hangt af van de samenstelling van de plaatselijke lijst.

EOmdat de fracties veelal klein zijn gaat het vaak om wel of geen zetel of juist twee in plaats van één. Dat zijn toch verschillen van tientallen procenten, is de samenstelling zo dat alle potentiële kiezers zich er in voldoende mate in herkennen of is de lijst in kerkelijk opzicht onevenwichtig? Dit laatste kan grote gevolgen hebben. 

Een ander probleem is dat in diverse plaatsen de kleine christelijke partijen geen lijst hebben. Zijn dat een aanzienlijk aantal kiezers, dan wil het CDA op de kandidatenlijst nog wel eens een behoudende CHU'er op een verkiesbare plaats stellen, maar die bereidheid wordt gaandeweg ook minder. Dat betekent dan een keuze tussen een andersdenkende CDA'er of helemaal niet stemmen, waarbij de laatste mogelijkheid zou kunnen betekenen dat ongewild en onbewust de positie van de PvdA of de VVD wordt versterkt. 

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 17 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Ook in buitennlaatsen regeert het Binnenhof

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 17 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's