Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een kooi met gouden tralies

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Een kooi met gouden tralies

Cellen in nieuwe strafgevangenis De Grittenborgh doen niet onder voor luxe hotelkamers

12 minuten leestijd Arcering uitzetten

De inrichting verraadt de hand van een binnenhuisarchitect. In de hoek staat een modern toilet. Daar pal naast bevindt zich een wastafel met spiegel. De warm-blauwe schrijftafel en boekenkast maken een huiselijke indruk. Eén kleuren-tv, koffiezetapparaat en audio-installatie completeren het geheel. Is een vergelijking met een kamer in het Amsterdamse Hilton terecht? De gasten van de nieuwe strafgevangenis De Grittenborgh in Hoogeveen krijgen echter niet zelf de sleutel van hun appartement.

-----------------------------------------------------------------------------

De cellen van De Grittenborgh zijn vrijwel even ruim maar zeker zo gezellig ingericht als een kamer van een meersterrenhotel. Twee niet onbelangrijke aspecten nemen het vakantiegevoel echter onmiddellijk weg: de stalen celdeur en de getraliede ramen. Van donderdag 29 tot en met zondag 1 april mag een aantal geselecteerde bewoners uit Hoogeveen zelf het gevangenisgevoel op zich in laten werken. De kersverse penitentiaire inrichting wil met behulp van ongevaarlijke "delinquenten" een zogenaamde generale repetitie voor de organisatie houden. Als niet onbelangrijke bijkomstigheid heeft de proef de confrontatie burger-gevangenis. Het plan is niet nieuw. De eveneens jonge Rotterdamse gevangenis De Schie heeft een soortgelijk experiment gehouden, met dit verschil dat de vrijwilligers bestonden uit eigen personeel, ambtenaren van Justitie en rechtenstudenten. Maar ook de Maasstad kon niet bogen op een originele inval...

Amerikaans experiment

Een aantal jaren geleden was het de Amerikaanse psycholoog Philip Zimbardo van de universiteit van Stanford die op een realistische wijze probeerde een gevangerfissituatie na te bootsen. Hij liet een aantal vrijwillige proefpersonen —meest studenten— door de politie arresteren en naar een namaakgevangenis brengen. Zimbardo wilde met zijn experiment een aantal tekortkomingen in de Amerikaanse gevangenissen aantonen. De vrijwilligers werden behandeld zoals dat in die tijd gebruikelijk was, compleet met gevangeniskleding en een lichte ketting rond de enkels. De bewakers behoorden eveneens tot de groep vrijwilligers. Zij werden uitgerust met uniform, knuppel en zonnebril. De sfeer in de pseudo-inrichting werd echter in korte tijd zo agressief, dat het experiment na zes dagen —in plaats van de geplande veertien— afgebroken moest worden.

Na een dag was een van de proefpersonen zo overstuur, dat hij vrijgelaten werd. Na twee dagen brak er een opstand uit en ook de volgende dagen moesten mensen die een zenuwinzinking nabij waren vrijgelaten worden. De cipiers gingen zich na verloop van tijd steeds sadistischer gedragen, terwijl de gevangenen een steeds onderdaniger gedrag vertoonden. Het experiment van Zimbardo zorgde voor een .grondige bezinning op het Amerikaanse gevangeniswezen. Geconcludeerd werd dat ook gevangenen als mensen behandeld dienen te worden en recht hebben op privacy en leefruimte.

Ledigheid en verveling

Over die laatste twee aspecten hebben de toekomstige klanten van De Grittenborgh in ieder geval niet te klagen. Integendeel. Het floogeveense 'Oranjehotel' heeft op het eerste gezicht meer weg van een verplicht vakantieoord. Staffunctionaris drs. B. Lanting ontkent dat overigens met nadruk. „Wat wij de gevangenen bieden, lijkt heel wat, maar na twee dagen zijn ze eraan gewend. Het belangrijkste is dat ze hun vrijheid kwijt zijn. Bovendien heerst er een vrij harde discipline. Wie bij voorbeeld weigert te werken, blijft de volgende 24 uur in zijn cel". De luxe inrichting heeft volgens Lanting als voornaamste doel ledigheid en verveling van de gestraften tegen te gaan. „Op deze wijze proberen we te verhinderen dat ze andere —criminele— dingen uitbroeden. Maar een gevangenis zorgt niet voor betere mensen, hoewel geer natuurlijk uitzonderingen zijn. Een groot deel van de mensen raakt door opsluiting verbitterd. Wij proberen daarom de detentie zo humaan mogelijk uit té voeren".

Dagindeling

Het dagregime van een gedetineerde is afhankelijk van zijn soort straf. De diverse categorieën gestraften mogen niet met elkaar in aanraking komen. Daardoor wisselen recreatie en arbeid elkaar af. Een gevangene die 's morgens naar zijn werk moet, staat rond acht uur op. Tot tien over half negen heeft hij de tijd voor wassen, scheren en ontbijt. Zijn collega's die zich recreatief mogen vermaken, kunnen uitslapen tot half tien. Zij missen dan wel een uurtje buitenlucht. De activiteiten waaruit deze laatste groep een keuze kan maken, zijn onder andere sport, onderwijs, creatieve handvaardigheid, geestelijke verzorging en een kijkje in de bibliotheek.

Na het middagmaal, dat eveneens als ontbijt en avondnap in de cel zelf wordt genuttigd, volgt de arbeidstherapie die de anderen 's morgen hebben gevolgd. Ook uit het werkaanbod kan een keuze gemaakt worden. Zo is er een vorm van metaalarbeid, de particuliere opdrachten (waaronder de beruchte wasknijpers), een lascursus en een schoonmaakopleiding. Wie wil studeren, wordt vrijgesteld van werk.

Drie soorten voedsel

Per week verdient een gevangene 27 gulden. Van dat geld kan hij een tv en/of audio-set huren en wat extra's kopen in de gevangeniswinkel. De koffie voor zijn koffiezetapparaat wordt gratis verstrekt. Verder kan hij een keuze maken tussen drie soorten warm voedsel: normaal, vegetarisch of "allochtoons". Dit laatste pakket is met name bestemd voor de buitenlandse gasten die om godsdienstige redenen de Hollandse pot niet mogen nuttigen.

Tussen zeven en kwart over negen 's avonds kunnen liefhebbers van een hartige hap hun gekochte spullen bereiden in de recreatieruimte annex huiskamer. Fornuis en frituurpan zijn aanwezig. In dat tijdsbestek nebben de bewoners eveneens de gelegenheid zich met elkaar te vermaken. Biljarten, tafeltennis, schaken en andere vrijetijdsbestedeningen zijn mogelijk. Om kwart over negen gaan de celdeuren op slot. Tot 's morgens vroeg dienen de gasten van het rijkspension zichzelf te vermaken. Maar ook dat hoeft geenprobleem te zijn. Tv, audioset, lectuur en koffie zijn aanwezig. Bovendien presenteert de organisatie via de antenne-inrichting iedere dag een nieuwe videofilm.'



De werkgroep van het Oud Strijders Legioen (OSL) in Hoogeveen heeft inmiddels kritische geluiden laten horen over de luxe uitvoering van de strafgevangenis. In een persbericht zegt het dat het uiteindelijk de belastingbetaler is die voor deze extra kosten opdraait. Het OSL is van mening dat Nederland leefbaar moet blijven, „ook voor niet-criminelen".

Inwoners van Hoogeveen en omgeving hebben een paar dagen de gelegenheid in de huid van een gedetineerde te kruipen. Eind maart krijgen de Drenten de kans van hun leven. Over het algemeen is een gevangenis immers een gesloten fort, waar een gewone burger niet binnen komt. Volgens Lanting overtreft het aantal aanmeldingen inmiddels fors de beschikbare cellen. Die grote belangstelling wijt hij aan de mysterieuze aantrekkingskracht die een gevangenis heeft. „Hoe een inrichting er aan de buitenkant uitziet, is bekend, maar men wil ook graag weten wat er aan de binnenkant gebeurt". De kosten van het experiment worden begroot op 8000 gulden.

„In principe dient iedereen alle dagen te blijven en het volledige programma te doorlopen. Wij kunnen dan testen of alles loopt zoals het hoort en of alles aanwezig is. Bovendien hopen we dat de proefpersonen aan het eind van hun detentie tot de conlusie komeft dat de inrichting, ondanks de luxe, toch geen hotel is. Mensen die in paniek raken houden we natuurlijk niet vast, maar we gaan het niet extra gezellig maken".

Cellentekort

Als De Grittenborgh haar deuren opent —eigenlijk is het juister om van sluiten te spreken— telt Nederland 252 cellen méér. Ter vergelijking: eind december 1989 waren er 6253. De regering besloot een aantal jaren geleden tot de bouwvan een aantal nieuwe gevangenissen, met de bedoeling in totaal 1200 extra "eenheden" te creëren. De nieuwbouw in Leeuwarden, Rotterdam en Sittard is een onderdeel van hetzelfde plan. Of er nog meer cellen nodig zijn en of er eventueefnog meer gevangenissen gebouwd zullen gaan worden, wordt volgens een woordvoerster van het ministerie van justitie in het tweede kwartaal van dit jaar beslist.

„Het is heel moeilijk te berekenen wat het cellentekort is. Daar kom je eigenlijk niet uit. Het tekort in de toekomst is bovendien alleen vanuit "nu" te benaderen. Altijd geldt: als, als, als. Het is heel moeilijk te bepalen in hoeverre het gedrag van rechters en officieren wordt bepaald door het bestaande tekort. Bovendien wordt er ook wel gezegd dat er door het open gaan vaii de Europese grenzen in 1992 extra cellen nodig zijn. We weten het gewoon niet".

Lanting: „Het is heel goed mogelijk dat het openbaar ministerie zijn beleid aanpast. Als bekend is dat het aantal cellen toeneemt, kunnen ze besluiten om de zogenaamde B-categorie ook in te sluiten. Dan worden de wachtlijsten niet korter, maar eerder langer".

"Carroussel-systeem "

Nederlands nieuwste penitentiaire inrichting (zoals de officiële benaming is) gaat vogels van een zeer verscheiden pluimage herbergen. De mann'en die hier terechtkomen, zitten straffen variërend van enkele dagen tot levenslang uit. De huizen van bewaring —onderdeel van De Grittenborgh—herbergen de meeste mannen (in totaal 144). Daarnaast zal er een grote groep langgestraften —dat betekent: langer dan een halfjaar— worden ondergebracht.

Bovendien zijn er twee extra beveiligde afdelingen, waar in totaal twaalf extreem vluchtgevaarlijke, opstandige of anderszins minder gewenste individuen kunnen worden ondergebracht. Deze groep wordt met grotere argwaan behandeld dan de rest van de gedetineerden: ze mogen niet in aanraking komen met mensen van een andere afdeling. Bovendien zitten zij in een zogenaamd "caroussel-systeem": elk halfjaar verhuizen ze naar een andere gevangenis, om te voorkomen dat de gedetineerden te bekend worden met de organisatie. Uitbraak moet worden voorkomen; dat zal duidelijk zijn. De andere gevangenissen met een extra beveiligde afdeling zijn gevestigd in Leeuwarden, Arnhem, Sittard en Rotterdam.

Van beveiligingen was tot voor kort overigens nog niet veel te merken. Bezoekers worden zonder enige vorm van legitimatie in het complex toegelaten. Sterker nog: Tijdens de rondleiding door het gebouw wordt uitvoerig uit de doeken gedaan welke gangen en delen van het gebouw door een "elektrisch oog" in de gaten worden gehouden. Uiteraard zal dat, als het bedrijf eenmaal in functie is, wel anders worden.

Werkgelegenheid

De bouw van De Grittenborgh heeft in totaal 64 miljoen gulden gekost. Voor personeelskosten, eten en onderhoud wordt jaarlijks 13 miljoen gulden uitgetrokken. In totaal heeft de inrichting 230 mensen aan het werk. Ruim 130 personeelsleden houden zich rechtstreeks bezig met de gevangenen, hetzij als maatschappelijk werker, hetzij als beveiligingsbeambte. Het grootste deel van de werknemers is overigens uit de directe omgeving van Hoogeveen afkomstig. Dat is zelfs een van de redenen dat de gevangenis in deze groeikern in Drenthe is terechtgekomen.

De woordvoerster van het ministerie van justitie: „Bij het kiezen van een locatie spelen heel veel factoren mee. Hoogeveen werd als een van de mogelijkheden genoemd maar er waren meer gemeenten die belangstelling hadden. Omdat er in het noordoosten weinig werkgelegenheid is, werd voor die regio gekozen. Andere aspecten die meespeelden waren de kosten van grond en bouw en de situering. Het is heel belangrijk dat een gevangenis goed bereikbaar is met het openbaar vervoer, niet alleen voor bezoek maar ook bij voorbeeld voor de reclassering. Er spelen veel zaken mee, er moeten veel schijven gepasseerd worden voor er een beslissing genomen kan worden. Maar uiteindelijk is toch voor Hoogeveen gekomen". bouwondernemingen hebben samen de gevangenis gebouwd. Het personeel van De Grittenborgh gaat bovendien in Hoogeveen op zoek naar een woning. Voor de gemeente is dat alleen maar positief".

Positief-kritisch

Het lijkt voor de hand liggend dat de bevolking van Hoogeveen niet bijzonder in haar sas is met de komst van een gevangenis naar haar woonplaats. De plaats waar De Grittenborgh verrees —op een steenworp afstand de nieuwbouwwijk De Weide, aan de voet van een der muren het bungalowdorp Kinholt— doet ook de nodige bezwaarschriften vermoeden. Die witte muren wekken weliswaar de indruk van hermetische afsluiting, maar je weet maar nooit.

Van protesten is echter geen sprake geweest, zo doet een woordvoerder van de gemeente uit de doeken. „De houding van de bevolking kan het best omschreven worden als positief-kritisch. Dat bleek vooral uit de grote opkomst tijdens de inspraakavonden. Men wilde precies weten wat er gaat gebeuren. Er is maar één bezwaar naar voren gebracht, en dat kwam niet eens van een inwoner van Hoogeveen maar van een in de buurt wonende boer, die bang was dat er weg over zijn terrein zou worden aangelegd. Dat bezwaar is overigens later weer ingetrokken". Lanting heeft ook die ervaring: „We zijn ontzettend goed ontvangen door de bevolking. Dat is ook wel te begrijpen. Heel veel mensen profiteren van de komst van de penitentiaire inrichting. Er komen hier 60 computers, ter waarde van 2,5 ton. Die worden geleverd door een Hoogeyeens bedrijf. Enkele plaatselijke bouwondernemingen hebben samen de gevangenis gebouwd. Het personeel van De Grittenborgh gaat bovendien in Hoogeveen op zoek naar een woning. Voor de gemeente is dat alleen maar positief".

Drents accent

Dat er een nieuwe gevangenis zou komen, is van hogerhand beslist. Waar hij zou komen, was een tweede. Het behoud van werkgelegenheid voor het Noorden heeft daarbij de grootste rol gespeeld. En in die doelstelling is men geslaagd. De Grittenborgh heeft straks 230 personeelsleden, van wie 70 procent nog niet eerder in dienst van Justitie is geweest. Van deze nieuwkomers is 95 procent afkomstig uit de regio. Ook zonder nadere toelichting was dat trouwens wel te horen aan het accent waarmee de rondleiding werd toegelicht!



Zo'n 40 procent van het personeel bestaat uit —al dan niet herintredende— vrouwen. En ze bemannen zeker niet uitsluitend de administratieve functies. De leiding van De Grittenborgh heeft er bewust voor gekozen ook vrouwen in de bewaardersteams op te nemen. „Vrouwen zijn verbaal wat vriendelijker. Het management verwacht dat gedetineerden daar gevoelig voor zullen zijn. We verwachten daarmee geen problemen. Bepaalde opmerkingen pikken we niet. Wat in de maatschappij niet geaccepteerd is, kan hier ook niet. Het is natuurlijkwei zo dat je niet moet schrikken als je, bij het openen van een cel, een naakte man aantreft of met vieze woorden wordt verwelkomd. Daar hebben we uiteraard bij de sollicitatieprocedure wel op gelet".

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Een kooi met gouden tralies

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's