Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bach, beeld van kamergeleerde...

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Bach, beeld van kamergeleerde...

Muzikale wandeling door Bach- en Luther-stadje Eisenach

4 minuten leestijd Arcering uitzetten

Eisenach in het zuiden van de (binnenkort voormalige) Duitse Democratische Republiek: je moet door de grauwsluiers heenkijken om er toch te kunnen genieten. Van de rijke (kerk)historie. Van de oude kunst en cultuur. Van overjarige auto's op straat en in een —gezien het straatbeeld overbodig...— oldtimer-museum van het merk Wartburg. Van de muziek ook, in kerk en museum, met 'levend' orgelspel en goedkope Ip's, die hier nog niet uit de markt zijn gedrukt door de oprukkende compact disc.

Eisenach in Thüringen is een van de centra in Duitsland, waar zowel Luther als Joh. Seb. Bach wordt geëerd. Even buiten Eisenach vinden we de Wartburg,  waar Luther als Jonker Jörg in het geheim aan zijn bijbelvertaling werkte. In het stadscentrum aan de Lutherplatz staat een mooi gerestaureerd Lutherhaus. Lang heeft hij mer niet vertoefd, maar voldoende om er zelfs in de toen nog marxistische DDR een klein Luther-bedevaartoord van te maken. De reformator, die ook veel voor het kerklied heeft betekend, werd immers door Honecker, met enige zin voor geschiedvervalsing, gezien als een voorloper van de communistische proletariërs en hun strijd tegen het kapitaal.

Maar men mag Eisenach ook met recht Bach-muziekstad noemen. Niet alleen om de zomerse orgelbespelingen in de lutherse stadskerk Sankt Georgen. Daar concerteerden vorig jaar organisten als dr. Hartmut Clemens uit Neuruppin (DDR), prof. Immo Schneider uit de VS en M. Blindow uit het Westfaalse Munster. Het is betaalbare muziekcultuur; de entree bedroeg 3 (Oost-)Marken. Maar Bach vinden we in Eisenach vooral in 'zijn' huis nabij het Frauenplan. Een gróót standbeeld van de ThomasKantor uit Leipzig, die ook in Lübeck in het verre Noorden van Duitsland faam genoot als kerkorganist, siert dat plein. Waarom dat niet Bachplatz heet in plaats van Vrouwenplein, is rrie niet duidelijk. Op de sokkel staat simpel "IOH. SEB. BACH." Hij werd op 21 maart 1685 in Eisenach geboren, maar dat wordt op zijn gedenkteken niet vermeld. Het werk van beeldhouwer Adolf Donndorf werd hier in 1884 opgericht; een jaar te vroeg voor de tweede eeuwfeestherdenking van Bachs geboorte.

Bach staat er in vol ornaat op, leunend tegen een zuiltje, dat op zichzelf wel een grafmonumentje kon zijn: een vierkant sokkeltje met een kruis, daarboven een putto (zo'n engelachtig knaapje) dat kennelijk een dik boek met Bachcomposities schraagt. Bach leunt tegen die zuil aan en bladert met zijn linkerhand, in die partituren, terwijl hij met afgewende blik over het plein staart, niét in de richting van het huis dat nu Bachmuseum is.

Versteende Bach

Echt indrukwekkend en typerend voor de musicus vind ik het beeld niet. Zittend achter een al of niet getemperd klavier of de speeltafel van het orgel in de Thomaskerk: dat zou meer voor de hand gelegen hebben. Zoals hij er nu bijstaat, kan hij ook een geleerde zijn uit de verlichte Pruikentijd, zo'n Diderot met een deel van zijn "Encyclopedie".

Het Bachhuis is overigens niet Bachs geboorte- of woonhuis. Pas in 1906 heeft het Nieuwe Bach Genootschap dit 16e-eeuwse pand aangekocht en ingericht als gedenkplek en museum voor de grote zoon van het stadje. Het begrip "Bach-museum" is vrij ruim opgevat. Op de bovenetage van het oker ('Habsburgs geel') geschilderde pand vindt men de stijlkamers van een gegoede Thüringse burgerfamilie omstreeks 1700. Zo zóu huize Bach er kunnen hebben uitgezien.

In de aangrenzende ruimten kan men terecht voor foto's, teksten, documenten over en uit Bachs leven en werken; de musici die hem beïnvloedden, de nationale en internationale muzikale ontwikkelingen van zijn dagen. Ér zijn portretten van Bachs kunstbroeders. Handschriften van Bach liggen er ook. Zoals het oudste overgeleverde muziekschrift van het koraalvoorspel "Wie schön leuchtet der Morgenstern". Blijkens een stempel op een notenblad is het blad afkomstig uit de Koninklijke Bibliotheek in Berlijn. Vroege gedrukte muziek en boeken liggen er naast historische muziekinstrumenten en huisraad uit de 18e eeuw. Ook de familie Bach komt bescheiden aan bod. Bij voorbeeld met een pastel van Carl Philipp Emanuel en silhouetten van Philipp Christian en zijn gade.

Hammerklavier

De collectie Oude Muziekinstrumenten bevat onder meer een klavecimbel van J. G. Wagner uit 1788, spinetten en violen, fluiten en hobo's, een Zwitsers orgelpositief en trompetten, alle uit de 18e eeuw. Het is allemaal niet echt indrukwekkend, maar wel aardig om even te kijken. De museum-rondleKiingen van 20 minuten worden afgewisseld met net zo lang durende Bach-concerten.

Natuurlijk is er in de bescheiden museumstand van alles over Bach en de Barokmuziek te koop: losse foto's, boekjes, stereo-cassettes en Ip's die —Bach is Handel!— opmerkelijk genoeg in Oost-Marken staan geprijsd, maar die ik wel in Westduitse Marken moet betalen. Dat betekent dat ik ongeveer de vier-of vijfvoudige waarde neertel van wat de DDR-planeconomie er voor vaststelde... Maar Bachs bijdrage aan de muziekcultuur is onbetaalbaar en onvergetelijk. En wat mediterend rondlopen in de prachtige, door gebouwen omsloten, grote tuin van het Bach-Haus terwijl de muziek van binnen tot me doordringt: ook dat is een niet in geldswaarden uit te drukken genoegen. Ik voel me even middeleeuwse monnik in een kloosterhof, wanneer uit de kapel 'hemelse' muziek weerklinkt.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Bach, beeld van kamergeleerde...

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's