Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Kantoorziekte slaat toe

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Kantoorziekte slaat toe

Ziekteverzuim door Sick Building Syndrome kost ruim anderhalf miljard gulden per jaar

12 minuten leestijd Arcering uitzetten

Er schijnt iets in de lucht te hangen. Steeds meer collega's van Maarten R. gaan met tegenzin naar hun werk. Halverwege de middag lopen ze met branderige ogen en hoofdpijn rond. Dan meldt de eerste zich ziek met voorhoofdsholteontsteking. Korte tijd later volgt nummer twee. „Het gebouw is ziek", wordt er gefluisterd.


Het klinkt allemaal wat geheimzinnig, jmaar de harde feiten liegen er niet om. 'Ongeveer een miljoen mensen die in een j kantoorgebouw werken hebben op de een of andere manier last van het binnenklimaat. Ongeveer 400.000 van hen komen met deze klachten bij de huisarts terecht. Door dit ziekteverzuim wordt per jaar een schade geleden van maar liefst anderhalf tot twee miljard gulden. Dit blijkt uit een onderzoek van de Rijksuniversiteit Utrecht. De oorzaken jvan het zogenoemde Sick Building Synjdrome zijn talloos, maar als boosdoener 'staan de ventilatiesystemen als nummer een genoteerd. Door verwaarloosd onIderhoud mengen bacteriën en schimmels zich met de buitenlucht en wordt alleen vieze lucht als 'verversing' het gebouw binnengeblazen.

De werknemers van het Instituut voor toetsontwikkeling (Cito) in Arnhem we|ten er van mee te praten. Door ruimtegebrek zit de instelling over verschillende gebouwen verspreid. Een ervan is het modem ogende Delta Lloyd-gebouw aan de Nieuwe Oeverstraat. Het Cito huurt drie verdiepingen van het verzekeringsconcern. Vorig jaar kwam aan het licht dat meerdere mensen last hadden van bijholte-ontstekingen, koorts. hoofdpijn, branderige ogen en een apatisch gevoel. Project-assistente Annet te Lindert heeft het aan den lijve ondervonden, „'s Middags om een uur of drie was de fut eruit. Als ik na een vakantie op het werk kwam, was het net of ik griep kreeg. Je voelde je dan een paar dagen beroerd. Je schijnt er dan toch aan te wennen, want na een paar dagen werden de klachten minder".

Onderzoek

Toen echter verschillende mensen vorig jaar in het Delta Lloyd-gebouw thuis moest blijven door voorhoofdsholteontsteking, liet het Cito een onderzoek instellen door arbeidshygiënist H. van Vugt uit Amsterdam. Tijdens een voorlichtingsmiddag somde hij verschillende oorzaken van het Sick Building Syndrome op en illustreerde dit met dia's. Veel personeelsleden herkenden opeens de vage klachten bij zichzelf.

Bij het onderzoek dat Van Vugt instelde, bleek dat "kantoorziekte" in de meeste gevallen werd veroorzaakt door het luchtbehandelingssysteem. In het bewuste gebouw kan nergens een raam open; de luchtverversing wordt centraal geregeld. Velen krijgen al de kriebels dat er nergens een raam open kan. De lucht die het gebouw werd ingeblazen, bleek echter ook nog eens vervuild te zijn omdat het via smerige filters naar binnen kwam. Volgens de arbeidshygiënist is de kans groot dat dit tot lichamelijke klachten moet leiden.

De Cito-werknemers die in het Delta Lloyd-gebouw werken, doen dit veelal met weinig plezier. Het licht op veel kamers aan de noordwestkant moet altijd branden, omdat er onvoldoende licht van buiten naar binnen valt. Als het licht uitgaat, is het direct schemerig in deze kantoorruimten. De ramen zijn klein en hebben getint glas.

Klachten verdwijnen

Medewerkster administratieve organisatie Henny Roseboom is door het nijpende ruimtegebrek met Annet naar een ander gebouw verhuisd. Dit had niets met de klachtenstróom te maken, maar één ding is zeker. Sinds ze uit het Sick-Building-gebouw zijn, verdwenen de klachten als sneeuw voor de zon. Henny noemt het verschrikkelijk als je door het getinte glas niet eens kunt zien wat voor weer het buiten is. „Dat werkt heel deprimerend. Bovendien helpt het donkere glas helemaal niet tegen de zon en zit het getinte glas ook op plaatsen waar de zon geen eens komt. Daar is het dan extra donker".

Verwarming en air-conditioning worden centraal geregeld. Koukleumen en mensen die snel een zweetdruppel weg moeten vegen, hebben pech. Iedereen moet berekend zijn op een vaste temperatuur; er kan niet aan een thermostaatknop worden gedraaid. Henny vindt de air-conditioning overigens ook geen onverdeeld genoegen. „Als het zomers warm was, zat je binnen met een trui aan. Na het werk viel de warmte buiten gewoon bovenop je. De overgang in temperatuur was veel te groot. Wanneer de airconditioning aan is, wordt er koele lucht door roosters naar binnen geblazen. Je hebt dan het gevoel dat je constant op de tocht zit".

Mark Martino werkt nog steeds in het Delta Lloyd-gebouw. Hij heeft verschillende collega's die last hebben van het Sick Building Syndrome. Zelf heeft hij er eigenlijk geen last van. „De een is ook meer gevoelig voor tocht, onzuivere lucht en weinig licht dan de ander".

Onderhoud

Na het onderzoek van Van Vugt volgde er een stevig onderhoud tussen de directie van het Cito en Delta Lloyd. De verzekeringsmaatschappij beloofde beterschap en zou het luchtbehandelingssysteem een grote schoonmaakbeurt laten geVen. Door de grote vervuiling werden ook bacteriën en schimmels in de kantoorruimte naar binnen geblazen. Het hoofd interne dienst Aad van der Hoeven van het Cito heeft de bewijzen van een fikse onderhoudsbeurt echter nog steeds niet gekregen. Hij heeft hier al verschillende keren om gevraagd. Er is volgens hem sinds augustus vorig jaar geen onderhoud meer uitgevoerd, terwijl de filter volgens hem toch minstens een keer in de twee maanden schoongemaakt moet worden om verse lucht te krijgen.

Van der Hoeven heeft overigens niet bij voorbaat problemen met een centraal geregeld luchtverversingssysteem, al moet er volgens hem wel altijd de mogelijkheid zijn om een raam open te doen. „Als je in een drukke straat zit, waar veel verkeer doorheen rijdt, is het soms beter om de ramen dicht te houden, anders word je vergeven van de uitlaatgassen. Bij een ventilatiesysteem is het echter wel voorwaarde dat filters die , de viezigheid uit de lucht moeten halen, goed worden schoongemaakt. De filters . moeten ook op de goede plaats komen, zodat ze geen lucht van een drukke verkeersweg aanzuigen".

Verlichting

Bij de lijst aanbevelingen van Van Vugt werd ook op de geringe verlichting gewezen. Dit zou vooral bij oudere werknemers op den duur problemen veroorzaken, voorspelde de arbeidshygiënist. Het Cito heeft verschillende verbeteringen uit laten voeren, maar is voor de belangrijkste veroorzaker van het probleem afhankelijk van Delta Lloyd. „De verzekeringsmaatschappij ziet dit gebouw echter alleen als een goed beleggingspand. Hoe wij erin moeten werken interesseert ze niet. Omdat we al krap zitten met de huisvesting kunnen we geen kant op", spuien de werknemers hun ongerief. Het Cito heeft overigens toekomstplannen voor een nieuw gebouw waar alle diensten kunnen worden ondergebracht, maar het is niet eenvoudig om een geschikte locatie in het centrum te vinden. Het huidige contract voor de huur van het Delta Lloyd-gebouw loopt tot halverwege 1992.

Het Cito heeft overigens verschillende aanbevelingen van Van Vugt in alle gebouwen toegepast. Kopieerapparaten en laserprinters verdwenen —vanwege eventuele schadelijke straling— naar de gang. Mensen die het op hun werkplek te donker vonden, konden bureaulampen bestellen en sommige kamers werden geïsoleerd om al te groot burengerucht terug te dringen.

Volgens Henny neemt de onrust onder de Cito-werknemers in het "sick building" steeds meer toe. „Als er telkens mensen ziek worden, is er wel wat aan de hand. Het is alleen heel moeilijk aan te tonen dat het door een verziekt binnenklimaat wordt veroorzaakt. Er zijn hier en daar voorzieningen getroffen voor mensen met klachten". Annet en Henny zijn in ieder geval blij dat ze in een ander gebouw zitten. „Ik kan nu zonder moeite tot 's avonds zeven uur doorwerken", knikt Annet, „eerder was ik het om vier uur al spuugzat".

Vaatje zout

P. Tolsma die de onderhandelingen met de Cito-directie heeft gevoerd óver het binnenklimaat, moet niets van Van Vugt hebben. „Je moet die man niet met een korrel, maar minstens met een vaatje zout nemen", is zijn geprikkelde reactie. Hij bevestigt dat de luchtfilters in augustus vorig jaar zijn vervangen, maar dit was volgens hem alleen maar om de zaak te sussen. Hij noemt de bewering dat de filters meer vervangen moeten worden „onzin". „Als ze een keer in de twee jaar worden vernieuwd is dat ruim voldoende. Een vervuilde filter houdt de vuile deeltjes zeker tegen. Het probleem is dat het Cito het vertikt om de ventilatie in verschillende ruimten aan te passen. Er zitten te veel mensen in een kleine ruimte zonder ventilatie. Het Cito kan beter naar de arbeidsomstandigheiden kijken om klachten te voorkomen. De zaken die door Van Vugt in zijn rapport -een paar velletjes voor 13.000 gulden- zijn aangekaart, zijn door ons verbeterd. Een andere oorzaak is volgens mij het slechte schoonmaakwerk in de ruimten, maar dat is een zaak van de verhuurder. Als het Cito daar geen werk van maakt, is dat niet ons probleem".

De problemen in het Cito-gebouw zijn niet de enige waar arbeidshygiënist Van Vugt dagelijks tegenaan loopt. Voor hem is er een groeiende markt ontstaan na de eerste symptonen van kantoorziekte. Steeds meer bedrijven winnen zijn advies in omdat het Sick Building Syndrome bij hun werknemers toeslaat. Onlangs presenteerde de Rijksgebouwendienst een rapport over gezondheidsklachten in kantoorgebouwen van de verschillende ministeries die veroorzaakt worden door het beruchte syndroom. Uit dit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de verschillende gebouwen in veel gevallen te wensen overlaat. De helft van de ondervraagde werknemers klaagde over het binnenklimaat van de kantoren.

Bouwmaterialen

Bij zijn speurtocht naar zieke gebouwen heeft de Amsterdamse arbeidshygiënist ontdekt dat het personeel zich niet alleen beroerd voelt door een slecht binnenklimaat. Veel klachten zijn ook terug te voeren op bouwmaterialen die irritaties -vooral bij mensen die er gevoelig voor zijn— kunnen veroorzaken. Hij noemt als voorbeeld kunststofbekleding, piepschuim en isolatiemateriaal. Van asbest is aangetoond dat dit na zo'n dertig jaar zeer schadelijk wordt voor de gezondheid en kanker kan veroorzaken. Verschillende keren is aangetoond dat door isolatie van luchtbehandelingskanalen met glaswol deeltjes van het isolatiemateriaal in de werkruimte terechtkwamen. De lucht ging irriteren en mensen kregen last van hun ogen en slijmvliezen. Volgens de arbeidshygiënist worden vrijwel alle sick-building-problemen veroorzaakt doordat mensen overgevoelig zijn voor bepaalde stoffen, zoals schimmels en eiwitten.

„Als je bedenkt dat een derde van de bevolking aanleg heeft voor allergische reacties is het geen wonder dat er mensen ziek worden als er op een gegeven moment een grote hoeveelheid van deze stoffen in het kantoorgebouw door de lucht zweeft. Je krijgt dan klachten als benauwdheid, bijholteontstekingen, chronische verkoudheid en hoofdpijn". Bij zulke verhalen wordt de. indruk gewekt dat iemand alleen zijn werk nog met goed fatsoen in een steriele ruimte kan doen. De Amsterdamse arbeidshygiënist ontkent dit. Hij is ervan overtuigd dat veel zieke kantoorgebouwen 'genezen' als ze beter worden schoongemaakt. Voor veel bedrijven is het schoonmaakwerk juist een sluitpost op de begroting. Als het aan Van Vugt ligt moet er juist veel meer aandacht geschonken worden aan een goede hygiëne. „Als er overal stof ronddwarrelt en bacteriën en schimmels alle kans krijgen om zich in werkruimten ophopen, is het geen wonder dat mensen ziek worden".

Dode muis

De airconditioning in een gebouw zorgt er in veel gevallen voor dat juist vuile licht naar binnen wordt gehaald, weet Van Vugt uit ervaring. „Er hoeft maar een dode muis voor de filter van de luchtverversingskanalen te liggen en alle schadelijke stoffen waaieren naar binnen. Het is dan net alsof je een slang aan de achterkant van een stofzuiger koppelt en deze lucht inademt. Er hangt veelal een muffe geur in kantoorgebouwen met airconditioning. Het is veel beter om zo'n installatie niet aan te schaffen. Ik noem het een overbodig mode-verschijnsel. Je kunt de temperatuur het beste regelen met thermostaatknoppen op de centrale verwarming en de mogelijkheid om een raam open te zetten.

De verlichting in veel bedrijfspanden is er niet best aan toe, heeft hij gemerkt. Van Vugt is bang dat in veel gevallen de gedachte „veel licht voor weinig geld" opgang doet. De goedkope TL-verlichting is verre van ideaal. „Je ziet altijd wat knipperen en trillen. Het is ook geen goede vervanging van daglicht. Wat dat betreft kun je het beste halogeen-verlichting hebben. Nu is dat natuulijk behoorlijk aan de prijs, maar directeuren zouden hier toch eens over na moeten denken. Een halogeen-lamp op je bureau kan een prima aanvulling zijn op TL-verlichting. Het is heerlijk rustig aan je ogen".

Van Vugt vindt het heel belangrijk dat er voldoende daglicht in een werkruimte naar binnen kan vallen. Hij is dan ook fel gekant tegen het veel toegepaste zonwerende glas in moderne 'glazen' gebouwen. Het is een rage geworden en heeft in veel gevallen geen enkele zin, is zijn commentaar. „Zodoende heb je altijd gefilterd licht en kun je soms niet eens zien of de zon schijnt; daar word je toch niet goed van? Het is overigens wetenschappelijk aangetoond dat mensen die te weinig daglicht opvangen, last kunnen krijgen van "winterdepressie". Als het even kan moet er niet met kunstlicht worden gewerkt. Het is een lapmiddel. Natuurlijk licht is gewoon verreweg het beste".

Uit de onderzoeken van de arbeidshygiënist blijkt dat het Sick Building Syndrome vooral voorkomt in moderne kantoorgebouwen met luchtcirculatie, getint glas en veel kunstmatig licht. Veel personeelsleden die niet direct ziek worden hebben wel last van lethargie, aldus Van Vugt. „Dat is een lichte vorm van depressie die 's middags over je heen duikt. Je hebt dan weinig interesse in je werk en je raakt snel aangebrand als een collega iets tegen je zegt".

Architecten

Omdat kantoorziekte zo veel verschillende oorzaken kan hebben, duurt het volgens de arbeidshygiënist een hele tijd voordat de oorzaken zijn opgespoord en verbeterd. Hij voorspelt dat bedrijven veel meer aandacht aan het Sick Building Syndrome zouden besteden als ze wisten hoeveel schade ze er jaarlijks door lijden doordat werknemers ziek zijn of op kantoor minder presteren.

Ondanks de vele slachtoffers van kantoorziekte ontwerpen architecten nog steeds glazen kantoorgebouwen met getint glas die voorzien zijn van airconditioning. Van Vugt vindt dat het hoog tijd wordt dat architecten gebouwen ontwerpen die gezonder zijn voor de werknemer. Hij schuift overigens niet alle schuld in hun schoenen. „Opdrachtgevers laten nogal eens een kantoor bouwen dat als statussymbool moet dienen. Pas vroeg een architect nog of het nou nodig was dat er blauw getinte ramen aan de noordkant van het gebouw zouden komen. Die hadden geen enkele functie. Er moesten toch blauwe ramen in komen. De reden? Het kantoor ernaast had groene ramen".

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Kantoorziekte slaat toe

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's