Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Sowjetjoden en antisemitisme: Nu is het tijd om weg te gaan

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Sowjetjoden en antisemitisme: Nu is het tijd om weg te gaan

Immigratie naar Israël gaat onverminderd door

11 minuten leestijd Arcering uitzetten

Het is half drie in de nacht. In de aankomsthal van de luchthaven van Tel Aviv schuiven de koffers over de lopende band. Het eerste toestel is al gearriveerd. De passagiers wachten op hun bagage. Het zijn toeristen uit de Oostbloklanden.De schrik van de perestrojka- periode zit er bij sommigen nog goed in. Ze willen absoluut niet op de foto. Met deze vlucht zijn ook immigranten aangekomen.Even later vinden we hen in een zaal die voor de helft is gevuld met kadetten van de zeevaartschool en voor de andere helft met Sowjetjoden.

De immigranten vormen een gemêleerd gezelschap. Ze komen uit alle delen van de Sowjet-Unie, uit alle lagen van de maatschappij. Van de meeste gezichten is de vermoeidheid af te lezen. Enkele staren voor zich uit, alsof nog niet ten volle tot hen doordringt wat er gebeurt en waar ze zijn. Dit is een van de belangrijkste gebeurtenissen in hun leven. Ze hebben generaties lang in de Sowjet-Unie gewoond. Nu maken ze deel uit van de uittocht. Sommigen dragen kleding die al lang uit de mode is. Anderen zijn modern gekleed. Sommigen zien er arm uit, anderen rijk. Er zijn bejaarden onder hen, maar ook baby's. De tongen komen makkelijk los. Verhalen over een urenlange of dagenlange reis, over de lange bureaucratische weg voordat ze de Sowjet-Unie uit mochten en over de winkels die leeg zijn. Verhalen over het antisemitisme. En-vooral ook over de sterke opkomst van het nationalisme in de Sowjetrepublieken. Een nationalisme waarvan de minderheden de dupe dreigen te worden.  Eerst dacht mevrouw Emma Tseikhin er niet over om naar Israël te gaan. Maar nu is het onmogelijk te blijven. Het antisemitisme komt te sterk op. Haar zoon bij voorbeeld is afgestudeerd als arts. Maar omdat hij jood is kan hij geen werk krijgen.  Ze zegt na een diepe zucht: „De hele maand februari was een moeilijke maand in Rusland. Joodse families kregen anonieme bedreigingen over de telefoon. Misschien was het vanwege de verkiezingen die plaatshadden. Maar het was verschrikkelijk. Toen we op 25 februari bij de douane moesten zijn, waren de douaniers bang dat er wat zou gebeuren. Daarom waren er overal om óns heen gewapende politieagenten'.

Pamjat

Hoe gevaarlijk is de nationalistische en antisemitische Pamjat-beweging in Leningrad? Mevrouw Tseikhin na een langgerekt „Oo, oooo": „De Pamjat is in Leningrad heel sterk. Zij is in Leningrad sterker dan in Moskou, omdat de leider van Pamjat in Leningrad woont". Er is angst onder de joden, zeggen zij en haar man Josef, die zich inmiddels ook in het gesprek mengt. Vooral onder hen die in de Oekraïne wonen en in WitRusland. De enige manier om je te verzetten is het land te verlaten. Ja, er heerst zelfs een gevoel van paniek onder de joden. Een gevoel van zo snel mogelijk weg te moeten voordat het IJzeren Gordijn weer wordt gesloten. Er zijn in Leningrad tal van joden die weg willen, zeggen ze. Maar het duurt lang voordat ze eindelijk toestemming  krijgen. En bij sommigen worden uitreisvisa nog steeds geweigerd. Deze refuseniks zouden toegang moeten hebben gehad tot staatsgeheimen.

De hele bureaucratische procedure om het land uit te komen heeft de Tseikhins zes maanden gekost. Een weg van het ene kantoor naar het andere. Het was moeilijk. Als de functionarissen kans zien de zaken ingewikkelder te maken, dan zullen ze het zeker niet nalaten. Voor alle stappen betaal je geld want ze denken dat de joden rijk zijn — ze gaan immers naar Israël. En als je wilt dat de zaak sneller gaat, betaal je steekpenningen. Het grootste probleem vonden ze het verzenden van hun huisraad naar Israël.

Etalage






Even later spreken we met Meron en Adel Bèlfermann uit Moskou. Hij is ingenieur, zij arts. In Moskou is het beter dan elders in de Sowjet-Unie, zo horen we. Moskou fungeert als een etalage voor de rest van de wereld. De Pamjatbeweging en het antisemitisme zijn in Moskou minder sterk. Antisemitische gevoelens zijn niet zo sterk verspreid onder de gewone mensen, zeggen de Belfermanns. Ook niet in de regeringskantoren of onder hun voormalige collega's. Het probleem met de Pamjat is juist dat de regering er niets tegen doet. Niemand legt de activiteiten van de Pamjat aan banden.

De Sowjetjoden zitten in stoelen en wachten tot hun naam uit de luidspreker klinkt. Daarna verdwijnen ze in een van de hokjes aan de zijkant van de hal waarin een ambtenaar van het ministerie van absorptie (immigratie) zit. Meestal regelt de echtgenoot de zaken. Vrouw en kinderen wachten. Op de hokjes hangen fraaie foto's van het nieuwe land en borden' met leuzen als: "Welkom in Israël". In een van de hoeken staat een bak met Israëlische vlaggen. De zaal heeft een feestelijk aanzien. Op een tafel liggen in cellofaan verpakte broodjes met een bijschrift in het Russisch van wat er tussen zit. Verder liggen er verschillende soorten koek op de tafel. In potten zit mierzoete zwarte koffie. Ook zijn er verschillende soorten frisdrank. De autoriteiten hebben hun best gedaan het bureaucratisch oponthoud op het vliegveld zo prettig mogelijk te maken.

Gedreven

Tijdens het praten met de mensen wordt duidelijk dat het antisemitisme in bepaalde gebieden van de Sowjet-Unie sterker is dan in andere gebieden. In Leningrad is het erger dan in Moskou. Sommigen van de Sowjetjoden lijken naar Israël gedreven door dit antisemitisme. Maar bij anderen speelde het economische of politieke klimaat een doorslaggevende rol. Weer anderen voelden dat het de tijd is de Sowjet-Unie te verlaten. Ze kunnen eigenlijk niet duidelijk aangeven wat het is dat hen naar Israël brengt.

Maar allemaal maken ze deel uit van de uittocht van Sowjetjoden naar Israël. De golf begon eind vorig jaar en hij lijkt nog steeds aan te zwellen. Nagenoeg elke nacht landden er vliegtuigen op de nationale luchthaven met immigranten uit de Sowjet-Unie. We tellen hen niet, maar ik schat ze deze nacht op enkele honderden.

Lowa Galperin kan heel duidelijk vertellen wat haar naar Israël brengt. Ze komt uit de stad Lwov in de Oekraïne. In deze stad bestaan erg sterke nationalistische gevoelens. De joden en de Russen worden er gehaat. „Voor de joden is het nu tijd om weg te gaan. We kunnen echt niet langer blijven. Er zijn demonstraties met leuzen als: "Joden, maak dat je wegkomt" en "We zullen de Moskovieten verdrinken in joods bloed". We lieten heel ons leven daar achter. Het antisemitisme is zo sterk, dat bijna alle joden er weg willen. Er worden pamfletten verspreid in de stad. 's Avonds laten we de kinderen niet naar buiten gaan. Ook kranten schreven dat er in Lwov meer dreigingen van pogroms waren dan waar dan ook. De Pamjat in Lwov is sterker dan in Leningrad. In de Oekraïne bestond het antisemitisme altijd al. Mijn bui;en wilden en durfden niet meer met ons te praten. Op mijn werk had ik problemen. Ik ontwierp hoeden in een fabriek. Niemand bestelde iets bij mij. Aan iedereen werd werk uitgedeeld, maar mij sloegen ze over. Het leven was heel erg moeilijk". Lowa Galperin, haar man en kinderen, zijn moe. Het invullen van de papieren is klaar en ze mogen weg. Hun vrienden wachten buiten de aankomsthal. Zij zullen hen meenemen naar Haifa. Daar gaan ze wonen.

Kadetten

Er ontstaat deining in de zaal. Er zijn weer vliegtuigen gearriveerd. Dan wordt duidelijk wat de taak van de kadetten van de zeevaartschool is in deze nacht. Deze stellen zich op op de trap die van de aankomsthal naar de zaal van het ministerie van absorptie leidt. Bij de douanecontrole kijkt een groep mensen dwaas om zich heen. Ze zwijgen. Even later spreekt een door een megafoon hen in het Russisch toe. De stoet zet zich in beweging. Als ze naar de afdeling voor de immigratie lopen, beginnen de kadetten uit de havenstad Ashdod vrolijk in de handen te klappen en luidkeels te zingen: "Hevenoe Sjaloom aleichem": "Wij brengen jullie vrede". Een accordeonist zorgt voor de muzikale begeleiding. Een van de in het wit geklede adolescenten overhandigt de kinderen de blauw-witte Israëlische vlaggetjes. Het enige meisje van de zeevaartschool biedt de volwassenen roze rozen aan. „We zijn hier deze nacht om de immigranten te verwelkomen", vertelt ze ons. „De mensen zijn erg geëmotioneerd. Sommigen huilen. Ze zeggen „dank je wel" tegen me in het Hebreeuws of in hun eigen taal. Het is goed dat ze in ons land komen. We ontvangen hen graag".

De Sowjetjoden nemen plaats. Alle kinderen krijgen zakjes met snoep en speelgoed. Ze kijken er blij en verrast naar. Ze laten het aan hun ouders zien. Net alsof ze in jaren geen snoep meer hebben gezien. De kadetten houden niet op met hun "Wij brengen jullie vrede", ook al is de laatste immigrant al lang gepasseerd. De man met de megafoon roept hun gebiedend toe: „Stilte daar!" Dan geeft hij nog wat instructies aan de immigranten.

Braindrain

Onze tolk, een dame van 65 die zelf een halfjaar geleden geleden arriveerde, weet met haar glimlach en vloeiend Russisch makkelijk het vertrouwen te winnen van de nieuwkomers. Tegen iedereen die we willen interviewen, zegt zè eerst kordaat: „Dit is een vrij land. Je kunt hier zeggen wat je wilt". Een mevrouw van 69 reageert wat verbaasd op onze vraag waarom ze naar Israël kwam: „Maar dit is toch mijn vaderland? Ik huil nu van vreugde, ik kan niet praten. Nu zal ik onder mijn eigen mensen wonen, in mijn eigen land. Ik wilde al zo lang komen, maar het was altijd onmogelijk. We kregen hier zo'n prachtig welkom. Er is hier zo veel aandacht voor ons. Ik ben helemaal ontroerd door dit welkom. Ik wist al over Israël. Ik heb hier een zuster. We hebben elkaar lang niet meer geschreven, maar nu zie ik er enorm naar uit haar weer te zien. Maar ik weet niet waar zij woont, ik zal haar moeten zoeken".  Onder de immigranten zijn opvallend veel hoog opgeleiden: technici, ingenieurs, artsen, leraren of kunstenaars. De meerderheid heeft een universitaire opleiding of hoge beroepsopleiding gehad. Het lijkt alsof er sprake is van een braindrain in de Sowjet-Unie. Na een cursus van zes maanden op een oelpan (talenschool voor Hebreeuws) hopen ze in hun beroep een baan te vinden. Dat zal niet iedereen lukken. Sommigen zullen -althans tijdelijk— genoegen moeten nemen met ander werk. Zoals uit de statistieken blijkt, is de kustvlakte het meest in trek bij de immigranten. Bijna iedereen hier zegt te kiezen voor een van de steden aan de Middellandse Zee, zoals Tel Aviv, Nethanya of Holon. We vinden niemand die op de westelijke Jordaanoever of in de Gazasïrook wil wonen. Minder dan 1 procent kiest voor de omstreden gebieden, aldus de statistieken. De Arabische bewering dat „de Sowjetjoden naar de bezette gebieden worden geleid" is dan ook ronduit onjuist.

Negatief beeld

Volgens Alexandr Zelafski wordt Israël in de Sowjetmedia negatief afgebeeld. Heeft hij dan geen negatief beeld gekregen van dit land? „Natuurlijk niet, ik ben jood". Hij zegt dat de Sowjets beweren dat Israël niet alleen in 1967, maar zelfs al in 1948 de grenzen schonden. Is hij weggegaan vanwege zijn joodse identiteit? „Dat ik joods ben is de tweede reden. Ik ben in de eerste plaats weggegaan omdat ik het niet langer volhield in de Sowjet-Unie. Ik hield niet van het regiem. Ik ben Israël dankbaar voor dit welkom en dat ze ons de kans gaven hier te komen".  Zijn vrouw: „Mijn man wilde hiernaartoe — ik dus ook. De schappen in de winkels in Moskou zijn leeg. Zelden is er fruit. En als je drie uur in de rij moet staan voor sinaasappelen, is het .rnaar beter niets mee te nemen".  „Ik ben erg ontroerd door het welkom hier", zegt ze. „Ik ben Russisch (en nietjoods, AM) Voor het eerst in mijn leven vind ik dat jammer. Ik ben zo ontroerd door het welkom dat de joden hier krijgen. Het lied kende ik al. „Dat werd altijd uitgezonden op de Israëlische radio waar wij altijd naar luisteren".  Chaja Flickstein arriveerde uit Moldavië. Ze vertelt: „In elke republiek bestaan voortdurend conflicten vanwege het nationalisme. In Moldavië is het nationalisme sterker gekant tegen de Russen dan tegen de joden. Elke republiek wil dat alleen mensen van de eigen nationaliteit in de republiek wonen. Moldavië is een gebied waar eeuwenlang joden gewoond hebben. Maar we gingen weg omdat we erg onzeker zijn over de toekomst. Het is onvoorspelbaar. Nu is het nog tegen de Russen — straks tegen de joden".

Hoop

Galina Botler is architect. Over haar kinderen die ze bij zich heeft: „Natuurlijk ben ik vol hoop. Hier zullen ze studeren, werken, alles zal goed komen".  In de zaal staat een groepje Litouwers te praten. Ze zijn nog onder de indruk van de onafhankelijkheid die de Litouwers hebben uitgeroepen. Maar Gorbatsjov is het daar niet mee eens, vertellen ze ons opgewonden. Hij wil dat de schuld wordt terugbetaald -„en wel in (dan volgt het magische woord) dollars". Ze weten niet hoe het zal aflopen. Litouwen is wat grondstoffen betreft afhankelijk van de rest van de SowjetUnie. De produktie is verbonden met de federale republiek. 

De nationalistische beweging in Litouwen gaat -anders dan in andere republieken- niet ten koste van de joden. Er is in Litouwen eigenlijk geen antisemitisme. De joden hebben er een heel veilig leven. „Maar we wilden naar huis. Dat is alles. Litouwen is niet ons vaderland".  Het loopt tegen vijven. In de aankomsthal draaien de lopende banden nog steeds. Op het tv-scherm staat het vluchtnummer.. De immigranten die klaar zijn met de paperassenprocedure zoeken hun koffers. Buiten wachten familieleden of vrienden. De horizon kleurt oranje. Dan galmen weer de stemmen van de kadetten door de aankomsthal. Weer is een vliegtuig met immigranten geland. Het vierde deze nacht.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Sowjetjoden en antisemitisme: Nu is het tijd om weg te gaan

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 maart 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's