Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

„Nee toch, ik krijg de koude rillingen"

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

„Nee toch, ik krijg de koude rillingen"

Proef met vrijwilligers brengt in de Grittenborgh veel fouten aan het licht

11 minuten leestijd Arcering uitzetten

HOOGEVEEN - „Als je eens wist hoeveel fouten we nu ontdekken", verzucht een piw'er. „Deze proef heeft duidelijk zijn nut". Van donderdagavond tot en met zondagmiddag verbleven 176 mannen en 72 vrouwen vrijwillig in de nieuwste gevangenis van Nederland. Hun verblijf moest aantonen of personeel en organisatie klaar zijn voor de ontvangst van de eerste zes gedetineerden op aanvankelijk 9 april. Maar die ontvangst wordt een week uitgesteld. Een verslag van 46,5 uur in de Grittenborgh.

Donderdag 19.30 uur. Voor de Grittenborgh staat een lange rij proefgedetineerden, al dan niet vergezeld van man, vrouw, partner of kinderen. Zelden zullen gevangenen zo geduldig en brandend van nieuwsgierigheid —„een weekeindje kamperen" noemden velen als reden om aan de proef deel te nemen, anderen werden er door collega's of vrienden toe uitgedaagdhebben gewacht op de toelating tot een penitentiaire inrichting.

Met uitzondering van vijftig belangstellenden uit de kring van Justitie (onder wie rechters en officieren van Justitie) en tien journalisten, komen de proefgedetineerden uit Hoogeveen en omgeving. Ze vormen een doorsnee van de bevolking, van huisvrouwen tot basisschooldirecteuren. Nadat ze zich gelegitimeerd hebben, worden, de proefkonijnen naar de sportzaal gedirigeerd, alwaar een kop koffie wacht.

De stemming heeft iets van de sfeer onder schoolkinderen die voor het eerst op schoolreisje gaan, een wat zenuwachtige opgewondenheid. Tal van gevangenen onderdrukken hun gevoelens door stevig te roken. Een aantal mannen verzekert elkaar dat het nu „menens is. Je kunt niet meer terug".

20.15 uur. Het hoofd begeleiding, Ben Lanting, verwelkomt zijn gasten en bedankt ze alvast. „U komt hier uit nieuwsgierigheid. U wilt weten hoe het hier toegaat. Ik hoop dat u in die paar dagen ziet wat een gevangenis is, wat mensen doen als ze hun vrijheid kwijt zijn. Bovendien bent u geen gewone gevangene. Wij hebben uw tassen niet gecontroleerd, u bent niet gevisiteerd en als u het echt niet meer kunt uithouden, mag u eerder dan zondagmiddag vijf uur weg".

De zaal luistert beleefd. Als Lantinfes collega, Jacques de Jong, velH telt dat er in de cel voor iedereen 20 gram koffie is, genoeg voor twee kopjes koffie per dag —„dat krijgen de gevangenen ook"—, volgt er een luid applaus.

21.15 uur. De deur van cel 05020 in het huis van bewaring voor arrestanten (ontsnapte gevangenen) gaat achter mij dicht tot de volgende morgen. In de cel, van twee bij vier, staat een bed dat nog opgemaakt moet worden en werkt de verwarming niet. In de hoek een toilet —alleen door te spoelen als de knop met de steel van de toiletborstel wordt ingedrukt— en een wastafel met enkel koud water. Een kast en plank met stoel langs de wand completeren het geheel. Twee getraliede ramen bieden uitzicht op de grote luchtplaats annex sportveld. Ook het brood voor het ontbijt en de lunch morgen, plus boter en pindakaas, zijn al aanwezig. Verder de beloofde koffie, drie theezakjes en een hoeveelheid melkpoeder.

Penitentiair inrichtingswerkster (piw-ster) —ofwel bewaarster— Wil heeft de huisregels gegeven en gezegd dat het kijken naar de aanwezige tv voor de proef 2,50 zal kosten. Uit de huisregels blijkt dat gedetineerden 6,50 gulden per week moeten betalen. Alles moeten ze aanvragen (verlof, bezoek aan hulpverleners, dominee, pastoor etc). Een keer per week en na het sporten mag er gedoucht worden.

Alleen in een cel- zitten geeft een ietwat beklemmend gevoel. Je kunt er niet uit als je wilt. Je moet je zien te vermaken met wat je aan leesvoer ("Achter de muur" van Colin Thubron) of zo hebt meegenomen. Bovendien kan ieder moment een piw'er door het luikje kijken of binnenkomen voor inspectievan de cel.

Vrijdag 8.00 uur. Piw-ster Hillie wekt de dames in de 24 cellen tellende ring met „Goedemorgen, u wordt om tien over half negen gehaald voor de arbeid". En dicht is de celdeur.

De heren, die aan de andere kant van de luchtplaats opgesloten zitten, zwaaien en roepen naar de dames aan de overzijde. Een ritueel dat zich iedere keer als iedereen achter de deur zit, herhaalt.

9.00 uur. Aanvang van het werk in werkzaal 2. Tien vrouwen en acht mannen moeten fittingen in elkaar zetten. Weinig inspirerende arbeid. Werkmeester Klaas let erop dat iedereen zijn taak wel goed uitoefent. Klaas is een van de vele Drenten die in de Grittenborgh aan een nieuwe carrière beginnen.

Mogen de proefgedetineerden in hun eigen tempo werken en even stoppen om te kletsen, van de toekomstige bewoners van de Grittenborgh wordt verwacht dat zij een bepaalde hoeveelheid werk per dag en week verzetten. Daar verdienen ze per week 27,25 gulden mee, waarmee ze de huur van de tv, de telefoonkaarten en aankopen uit het winkeltje moeten betalen.

In werkzaal 1 wordt mevrouw Bakker betrapt op het bezit van een vijltje. Onmiddellijk gaat ze op rapport §n wordt ze naar haar cel ^br§tó|*De» ^geteijtjiffijjcp procediïre vobr gevangenen die zich niet aan de regels houden. Alleen hoeft re, tot haar grote geruststelling, niet in de isoleercel.

De mededeling dat mevrouw Bakker voorwaardelijk 'isoleer' heeft gekregen, doet een oudere dame uitroepen; „Nee toch! Ik krijg de koude rillingen".

12.30 uur. De arbeid zit erop. Terug naar de cel. De metaaldetector blijkt niet goed afgesteld te zijn. Bij iedereen slaat het apparaat naar alle kanten uit. Terug op de ring deelt Wil mee dat we tot half twee achter de deur gaan, waarna we een uur gelucht zullen worden. „Dus jassen aan en mutsen op".

De celdeuren zijn door de piwers en -sters bijna niet open te krijgen, omdat ze scheef hangen. Die scheefhangende deuren... slechts een van de vele dingen die niet kloppen in de 61 miljoen gulden kostende gevangenis. Ook de celramen moeten opnieuw onder handen worden genomen. Nu kunnen zij op zo'n manier open, dat de ene celbewoner gemakkelijk allerlei contrabande buitenom aan de andere kan doorgeven. De geschatte kosten van de nieuwe raamconstructies lopen in de miljoenen.

Onder de piw'ers is er veel ongenoegen over de reiingen langs de ringen op de eerste en tweede verdieping. Gevangenen kunnen zichzelf of het personeel zonder veel problemen daarover naar beneden gooien.

Een. proefgedetineerde op de eerste verdieping heeft hoogtevrees. Na de lunch zal ze met mij van cel ruilen.

Buiten schijnt de zon.

13.45 uur. De lunchpauze (boterhammen met pindakaas en voor wie nog heeft kaas of salami, die in
hoeveelheden van twee respectievelijk drie plakjes voor zowel ontbijt als lunch zijn verstrekt) is voorbij, de celdeur gaat weer open. Voor de deur naar de luchtplaats verzamelen zich 28 dames. De deur moet door een centrale post opengedaan worden, menen de piw'ers. Even later blijkt dat ze toch een sleutel moeten hebben. Als na een half uur de zoekgeraakte sleutel er eindelijk is, mogen de dames niet luchten. Er zijn heren op de luchtplaats. Piw-er Martin probeert de verontwaardigde dames —„We hebben recht op een uur lucht"— te sussen met de belofte dat hij later op de dag een uur luchten zal regelen. De dames worden opgesloten in de cel.

14.45 uur. De celdeur gaat weer open, er is 'bezoek' voor mij. Geen echt bezoek, maar een oefening voor het personeel om te kijken of alles klopt. De gedetineerden in de Grittenborgh mogen met een briefje in de hand via allerlei doorlaatposten zelf naar de bezoekruimte gaan. Onderweg worden ze ook nog eens door tv-camera's, die in allerlei hoeken van het gebouw gemonteerd zijn, in de gaten gehouden.

In de bezoekruimte onderhoudt piw-er Mulder zijn gehoor. Vorige week was hij proefkonijn. „Ik heb toen een uur zitten wachten in mijn cel om gehaald te worden voor bezoek. Het bezoek wachtte hier op mij en is na een uur weggegaan. Als dat in het echt was gebeurd, was de gedetineerde over de rooie gegaan. Die mensen hebben recht op een uur bezoek per week en als het niet doorgaat, zijn ze niet in de hand te houden".

15.45 uur. Terug in de cel.

16.15 uur. Naar een gespreksgroep met twee ex-gedetineerden van het voorlichtingsproject Delinquentie en Samenleving. De ex-bajesklanten die aan dit project meedoen, geven op middelbare scholen voorlichting over hoe het is om in de cel gezeten te hebben en waarom je er. maar beter voor kunt zorgen dat je er niet terechtkomt.

Als David en Piet hun kritiek spuien op de Hoogeveense proef —„Het geld kan beter besteed worden aan buurthuiswerk"—, vindt een tweetal oudere dames het genoeg. „Jullie hebben zeker nog nooit een gezin opgevoed, dan gaat er ook wel iets mis. Dat gebeurt hier nu ook. Mag dat een keer, moet je dan meteen zo negatief reageren". De heren binden wat in. De dames gaan een uur later terug naar de cel. „Dit gesprek had totaal geen zin", is de gemeenschappelijke mening.

17.55 uur. Het eten wordt de cel binnengebracht. Tomatensoep uit blik waaraan wat prei is toegevoegd, een stukje varkensvlees, gekookte witte kool (is hier de zoutpot in gevallen?) en dito aardappelen en jus. Een toetje kan er niet af. De inrichting krijgt van Justitie 5,40 gulden per gedetineerde per dag om aan eten te besteden. Van dat bedrag moet ook de koffie en thee worden betaald. De voedselvoorziening van 's Rijks wege houdt niet over.

18.30 uur. Eindelijk verse lucht. Hoewel de meeste proefkonijnen het allemaal wel mee vinden vallen, moeten ze er niet aan denken om hier maanden, laat staan jaren, te zitten. De één mist zijn melk, de ander Hilversum 4. „Die radio hier geeft alleen maar herrie", aldus een 73-jarige mevrouw.

19.30 uur. De dames van de begane grond dreigen in opstand te komen. De beloofde celrecreatie, waarbij een andere gedetineerde op bezoek mag komen, gaat niet door. Ook mag er niet gedoucht of naar huis getelefoneerd worden. De deur gaat gewoon dicht en blijft dat tot de volgende morgen acht uur. „Voelt u ook eens hoe dat is voor de gedetineerden gedurende de weekeinden", zegt een piw-er. Zaterdag en zondag zitten de gedetineerden in alle gevangenissen en huizen van bewaring tot 1 uur op hun cel. 's Zondags mogen ze er 's morgens even uit om naar de kerkdienst te gaan. „Dat doen ze allemaal, of ze nou geloven of niet, of ze hervormd zijn of moslim".

20.00 uur. Ik verhuis naar cel 2153 op de eerste verdieping, maar ook daar ga ik, in tegenstelling tot de andere bewoonsters van die etage, achter slot en grendel. Omdat de spullen uit het winkeltje (dubbeldrank en pinda's) er nog niet zijn, moeten dorst en honger gestild worden met koffie, water en boterhammen, die eigenlijk voor de volgende dag zijn.

Zaterdag 8.00 uur. Twee tikken op de deur, een rinkelende sleutelbos en de deur gaat,na twaalf uur weer open. „Opstaan, om half negen wordt u gehaald voor de arbeid" en dicht is de deur. Opnieuw ontbijten van het papieren bordje dat gistermorgen voor de broodmaaltijden is verstrekt. De porseleinen borden die normaal daarvoor gebruikt worden, zijn er nog niet.

8.30 uur. Arbeid betekent dit keer het reinigen, met mijn buurvrouw, van de woonkamer, douche, wc's : en de galerij van onze etage. Mijn buurvrouw, die dit gisteren ook al heeft gedaan, was vandaag liever ' naar de werkplaats gegaan. ..Dan kan ik die ook eens zien. Soppen doe ik thuis al genoeg". Een groot deel van de tijd wordt gestopt inf, het wachten op de mop. die we met de tweede etage moeten delen.

"Reiniger", zoals dit baantje heet, schijnt in het gevangenisleven van "alledag een bevoorrechte positie te zijn. Piw'er Chris somt de voordelen op. ..Hij is veel langer buiten de cel dan de anderen. Hij mag zich elke dag douchen en is er tijdens de recreatie in de huiskamer verantwoordelijk voor dat het er geen zooitje wordt".

10.00 uur. Brandalarm. Alle aanwezige gevangenen worden voor een half uur opgesloten in de cel.

10.30 uur. De sleutel van de luchtplaats blijkt opnieuw zoek. De piwers spuien onderling hun ongenoegen over dit deel van de organisatie. „Die sleutel moet niet bij de centrale post liggen, maar aan de luchtbos zitten", moppert een van hen.

12.15 uur. De vier reinigers van de eerste en tweede verdieping mogen met Chris hun spullen ophalen bij het winkeltje. Op de terugweg worden de dames van de werkzaal meegenomen. Ondanks alle voorzorgsmaatregelen —„Voor jullie eigen veiligheid"— ontmoeten we toch de zware jongens van de extra beveiligde afdeling op de trap.

12.30 uur. Voor de lunch weer een uur achter de deur.

14.00 uur. Na een half uur wachten mogen de dames eindelijk de zonovergoten luchtplaats op. Daar zijn ook de heren van de overkant. Met hen wordt afgesproken om zes uur met het bestek tegen de tralies lawaai te gaan maken. Het merendeel van de dames baalt er onderhand wel van om al twee dagen niet onder de douche te zijn geweest.

Een belastingambtenaar denkt dat ontsnappen uit de Grittenborgh niet zo een twee drie gaat. Justitievoorlichtster Gerda Platteeuw helpt hem snel uit de droom. „Uit de Bijlmerbajes zijn ze per hoogwerker ontsnapt. Als ze echt willen, lukt het hun toch wel".

15.15 uur. Opnieuw gespreksgroep. Ditmaal nemen Rens en Marjan de honneurs namens Delinquentie en Samenleving waar. Dé directeur van een van de torens van de Bijlmerbajes, die ook proefgedetineerde is, grijpt in als Marjan het doet voorkomen alsof de vrouwen in de gevangenis daar alleen zitten omdat ze steunfraude hebben gepleegd. „In de vrouwentoren van de Bijl merbajes zitten vrouwen die ernstige delicten, zoals drugssmokkel, hebben gepleegd. Dat zijn geen moeders die de sociale dienst hebben opgelicht om de Adidasschoenen voor hun zoontje te kunnen kopen".

16.15 uur. Nogmaals moet bezoek geoefend worden. 

17.45 uur. Het menu voor vandaag bestaat uit een flinterdun karbonaatje, sperziebonen en rijst. Als toetje een appel. Geen soep.

18.05 uur. Voor het laatst wordt voor mij celdeur 2153 opengemaakt. Met een ontslagbewijs sta ik vijf minuten later buiten. Mijn proefdetentie zit er gelukkig op.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 3 april 1990

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

„Nee toch, ik krijg de koude rillingen

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 3 april 1990

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's