Bekijk het origineel

Al lang voor het piëtisme was er in Duitsland een bevindelijke stroming

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Al lang voor het piëtisme was er in Duitsland een bevindelijke stroming

Jubilerende ds. J. van der Haar richt zich nu op Duitse bibliotheken:

6 minuten leestijd

HOUTEN - Op de trap staat een jongetje. Hij rijkt foliant na foliant aan. Oudvader na oudvader wordt grondig bekeken. Af en toe schrijft ds. Van der Haar nauwkeurig een titel, noteert het boekformaat, de uitgever, de druk en tal van andere bibliografische bijzonderheden. Een volgende privébibliotheek wacht op inventarisatie en daarna weer een en daarna... Ordenen, rubriceren, typen en corrigeren. Een van de bekendste privé-bibllotheken die ds. Van der Haar onder handen nam, was die van nu wijlen dr. C. Steenblok te Gouda.

Hel was zaterdag een halve eeuw geleden dat ds. J. van der Haar, hervormd emeritus predikant te Houten, in het ambt bevestigd werd. Hij is nog gezond en actief: „Als je 74 bent, kun je toch niet stil gaan zitten. En nu ik al drie jaar lang niet meer rook, voel ik me prima". Jan van der Haar werd 18 juni 1917 in Genemuiden geboren. Hij studeerde aan de Rijksuniversiteit te Utrecht en deed 26 oktober 1941 intrede in de hervormde gemeente te Poederoyen en Loevestein. Vandaar vertrok hij in 1945 naar Kamperveen. Hij verbond zich in 1948 aan Nederlangbroek, vanwaar hij in 1951 naar Waddinxveen ging. In 1958 werd hij bevestigd te St. Maartensdijk, in 1966 te Achterberg (Rhenen). Van 22 mei 1972 tot aan zijn emeritaat in 1982, diende hij de gemeente van Houten.

Ds. Van der Haar was onder andere lid van het hoofdbestuur van de Staatkundig Gereformeerde Partij en bestuurslid van de Gereformeerde Bijbelstichting. Van zijn hand verschenen onder andere preken in "Genade voor genade" en meditaties in het Gereformeerd Weekblad. Voorts publiceerde hij boeken als "Het Geestelijke leven bij Calvijn" (1959) en "Schatkamer, een bibliografie der gereformeerde theologie" (1987), dat door kenners omschreven is als een mijlpaal en een monument, „een werk dat onbarmhartig de tekorten en lacunes van alle tevoren verschenen uitgaven aan het licht bracht". Eerder publiceerde ds. Van der Haar "From Abadie to Young", een bibliografie van uit het Engels vertaalde godsdienstige werken. „Sinds dat boek werd het onwetenschappelijk om de belangrijkheid van het puriteinse boek te kleineren en geldt het dus met de "Schatkamer", als een onmisbaar boek bij het samenstellen van bibliografieën in proefschriften", zo zei men.

Zijn eigen bibliografie van geschriften, herschrijvingen, vertalingen, meditaties en artikelen —die 34 pagina's A4-formaal beslaat— is nog niet afgesloten. Ds. Van der Haar verheugt zich erover dat de door hem beschreven en ingekorte levensbeschrijving van C. H. Spurgeon "De prins der predikers" een zevende druk beleeft. Hij werkt momenteel hard aan twee boeken waarvoor hij Duitse bibliotheken bezoekt Hij inventariseert onder andere de puriteinse invloed in Duitsland.

_______________________________________________________________

"From Abadie to Young" toonde aan dat de Nadere Reformatie voor een belangrijk deel bepaald werd door het Engelse puritanisme. Jarenlang werd dit gebagatelliseerd, maar ds. Van der Haar schoot midden in de roos. 1250 Nederlandse theologen tussen 1600 en 1800 met ongeveer 8000 werken zijn in de "Schatkamer" terug te vinden. Lang werd deze 'gewone dominee' door de wetenschap genegeerd. Maar nog bij zijn leven heeft hij gelijk gekregen. Alle universiteitsbibliotheken voeren deze titels en de Leidse kerkhistoricus prof. dr. J. van den Berg eist altijd -ook als co-promotor- dat deze standaardwerken bestudeerd worden.

Kenners beweren dat er „verbreding plaatsvond van het stichtelijk fundament van het tegenwoordige reformatorische lezersvolk en nu hoeft de liefhebber van de praktisch-religieuze scribenten het niet alleen te doen met de enkele bekende oudvader. maar kan men nu ook Oomius, Udemans. Perkins, Teellinck en vele anderen lezen".

Ds. Van der Haar relativeert zijn wetenschappelijk bezig zijn. „Wetenschap en orthodoxie zullen ooit tegen ons getuigen als er geen persoonlijke toepassing is".

Wat poogt u momenteel in het Duitse taalgebied te onderzoeken?
„Ik kwam er achter, bij onderzoek in Duitse bibliotheken, dat er daar al lang voor het zogenaamde piëtisme van Spener en Francke -reeds in de zeventiende eeuw- een sterk piëtistische puriteinse traditie aanwezig was. Ik ben nu bezig om de vrachten puriteinse boeken die in het Duits vertaald zijn te inventariseren.

Kijk. hier heb ik een zeer zeldzame foliant uit 1553: Ook in de bibliotheek van Marburg is deze te vinden. Bevindelijke preken van Georg von Anhalt. Ik heb er de laatste tijd veel in gelezen. Het bewijst dat de hervorming van meet af aan een bevindelijk karakter had.

Behalve de boekerijen van Marburg en Oldenburg, Embden, Göttingen. Jena en Halle zocht ik ook titels op in Zürich. Tubingen, Heidelberg -die bibliotheek viel tegen hoor! en de hertogelijke (August)bibliotheek van Wolfenbüttel; die heeft mijn hart gestolen, hoewel, je mag er bij de oude boeken alleen met potlood aantekeningen maken en een pepermuntje eten mag daar niet eens".

Dr. W. J. op 't Hof noemde u, tijdens zijn promotie in Utrecht, met name als een man die hem bij zijn onderzoek stimuleerde en adviseerde. Maar ook een theoloog als G. van den End, die promoveerde op Saldenus, zou de weg naar Houten gevonden hebben?
Ach, heel wat theologen kwamen hier voor hun doctoraalscriptie. Inderdaad, ook drs. Van den End kwam bij me, want ik heb heel wat boeken van Saldenus. Voor het Voetius- congres enkele jaren geleden, leende ik boeken uit aan een van de sprekers; van Voetius heb ik ook een en ander.

Uw werk over het geestelijk leven bij Calvijn werd door sommige wetenschappers als ie bevindelijk afgedaan?
„Hoewel het niet ieders instemming en bijval had, is het inhoudelijk nooit weerlegd. Wie schetst mijn verbazing toen ik het boek "Onderweg aangesproken" in handen kreeg. Niemand minder dan de vrijgemaakte prof. Kamphuis senior sneed juist dit onderwerp aan. Hij kritiseerde toen prof. Veenhof, omdat die had laten liggen wat ik juist over Calvijn beweerd had en toonde er mee aan dat ik nog nooit weersproken was op dit punt.

Nu ben ik in allerlei opzichten gesterkt door mijn onderzoek in Duitsland dat de Reformatie van meet af aan een bevindelijke inslag had. Ik hoop het te verwerken in twee boeken. Het eerste zal een opsomming bevatten van Franse en Duitse theologische werken die in het Nederlands vertaald zijn. terwijl het tweede boek —waarvoor ik nog een Duitse uitgever zoek- titels zal inventariseren die vanuit het Nederlands, Engels en het Frans in het Duits vertaald zijn. Het kan toch ook eigenlijk niet anders: Calvijn was theoloog, maar kende de zaken van de woorden.

Nu ben ik ouder en milder geworden. Met mijn vrouw mag ik zeggen dat we steeds hebben mogen vasthouden aan het Woord. Ook voor ons geldt dat we hier een geestelijke strijd moeten strijden. Ik heb altijd sterk gepleit dat ook het bevindelijke gekend en gepreekt moet worden, alhoewel de mate van bevindelijkheid niet door ons bepaald mag worden".

Sommigen rekenen u tot het "Gekrookte Riet"?
(Glimlachend)„Ik schrijf echt niet iedereen af die daar niet direct toe behoort, hoor.

Waar ik wel moeite mee heb, is als mensen al te goedkoop zeggen dat Gods geest niet meer werkt. De Heere gaat door met Zijn werk en ik hoor gelukkig ook vandaag nog dat er mensen tot ruimte komen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 oktober 1991

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Al lang voor het piëtisme was er in Duitsland een bevindelijke stroming

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 29 oktober 1991

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken