Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Het graatje in de keel van de SU

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Het graatje in de keel van de SU

Blokkade vanVifet-Berlijn bracht Russen nederlaag en deelde stad definitief

7 minuten leestijd

De NAVO-landen verplichtten zich elkaar bij een aanval op een lidstaat te zullen bijstaan. De NAVO kreeg bovendien de bescherming van de Amerikaanse "atoomparaplu" (alleen Engeland en Frankrijk ontwikkelden een eigen kernmacht).

Sedert 1945 hadden de westelijke geallieerden ongehinderd gebruik kunnen maken van de vervoersverbindingen van en naar Berlijn. De Russen deden daar niet moeilijk over en handelden welwillend. Maar toen de Westduitse staat met een eigen, Westduitse munt in zicht kwam, nam die welwillendheid spoedig af. Al in de eerste maanden van 1948 probeerden de Russen militaire treinen van westelijke geallieerden te controleren : treinen werden op een zijspoor gerangeerd en urenlang vastgehouden. Met andere transportmiddelen werd ook op een dergelijke manier gehandeld.

Luchtbrug

Het was duidelijk: de Russen konden elk ogenblik het verkeer van en naar Berlijn lamleggen. Wat stond de westerse geallieerden dan te doen als een dergelijke situatie werkelijkheid zou worden ? Allereerst kon meh de situatie accepteren zoals ze was, dus terugtrekken. In de tweede plaats kon een gewapend konvooi van Helmstedt naar Berlijn worden gestuurd, waarmee een gewapend conflict en wellicht een derde wereldoorlog geriskeerd werd. Ten slotte was er ook de mogelijkheid een luchtbrug te openen. De keus viel uiteindelijk op de laatste mogelijkheid.

De dreiging werd werkelijkheid. Na de geldhervorming in de westelijke zones probeerden de Russen hun zone op hun wijze te beschermen tegen een economische chaos. Toen op 23 juni 1948 de westelijke militaire bevelhebbers de invoering afkondigden van de westelijke D-Mark naast de inmiddels in omloop gebrachte oostelijke Reichsmark, grepen ze hard in: de blokkade werd totaal.

Tegenblokkade

In november 1945 waren er, in tegenstelling tot de toegangswegen te land, duidelijke en schriftelijke afspraken gemaakt over de luchtweg. Deze bestond uit drie corridors die elk 32 km breed waren. Maar het was de vraag of het mogelijk zou zijn de Berlijnse burgers uit de westelijke zones en de daar gelegerde geallieerden (in totaal 2,5 miljoen) via die corridors te verzorgen. Per dag zou 8000 ton aan goederen moeten worden aangevoerd op de te kleine vliegvelden Tempelhof en Gatow. Watervliegtuigen zouden kunnen landen op de Wannsee en de Havel. Of de hele luchtbrug zou slagen was maar zeer de vraag. Toch aarzelde de militaire gouverneur van de Amerikaanse zone. Clay, niet lang. Toen de Russen op 24 juni 1948 West-Berlijn van de buitenwereld afgrendelden, organiseerde hij op eigen initiatief een luchtbrug tussen West-Berlijn en de westelijke bezettingszones. Het plan daarvoor lag in grote lijnen al in zijn bureaula. Al begin 1948 had kolonel

.yföridunf der

West-Berlijn bleef bereikbaar als voorpost van de westerse vrijheid. Foto RD Howley, de Amerikaanse stadscommandant in Berlijn, namelijk een kleine luchtbrug uitgetest.

Dit plan trad nu direct in werking. President Truman besloot dit initiatief van Clay door te zetten, onder meer doordat bleek dat de Berlijnse bevolking volledig achter de westerse geallieerden stond. Op 25 juni stelden de Amerikanen een tegenblokkade in: aan de Sowjetzone mochten geen goederen uit westelijke zones meer worden geleverd. De Russen zagen dat de westelijke geallieerden vastbesloten waren in Berlijn te blijven.

West-Berlijn houdt stand

De 8000 ton goederen die Berlijn dagelijks nodig zou hebben om vol te kunnen houden, werd in het begin van de operatie lang niet gehaald. Pas na de aanleg van het nieuwe vliegveld Tegel, in de Franse sector, en door de verbeterde organisatie zou de gewenste hoeveelheid bereikt worden. De Berlijnse bevolking moest de rantsoenering die ze vanaf de oorlog al gewend geweest waren voor lief nemen.

Ingrijpender was dat door gebrek aan brandstof en daardoor aan elektriciteit veel bedrijven moesten sluiten, waardoor de werkloosheid enorm steeg. Tijdelijk werk werd gevonden bij de aanleg van het vliegveld Tegel, een klus die in 92 dagen geklaard werd. Door de blokkade was de verhouding tussen Oost en West scherper geworden. De communisten saboteerden de orders van het in meerderheid niet-communistische stadsbestuur. Door intimidatie en lichamelijk geweld gedwongen, belegde het stadsbestuur de vergaderingen in een westelijke zone. De communisten zagen dit als illegaal. Daarna werd in de oostelijke zone een eigen (communistische) gemeenteraad ingesteld en werden in de westelijke sectoren verkiezingen gehouden voor een eigen gemeenteraad. De stad was nu definitief gesplitst. De bevolking van de westerse sectoren wilde in geen geval de stad prijsgeven aan de communisten. Ondanks de rantsoenering hielden ze de psychische veerkracht om vol te houden. Dat hadden de Russen niet verwacht. Naarmate de blokkade langer duurde, dreigde dit juist een psychologische en politieke nederlaag voor hen te worden.

Opheffing

Op 30 januari 1949 verscheen er een interview met Stalin in de Amerikaanse pers. Stalin zweeg hierin over de munthervorming, wat opvallend was, want voor de Russen was dit feit het officiële motief geweest voor de blokkade. Dit bleek het signaal dat Stalin bereid was tot onderhandelen. Vanaf maart werden er geheime besprekingen gevoerd. Deze leidden tot een overeenkomst op 4 mei 1949 op een viermogendhedenconferentie in New York. Besloten werd de beide blokkades op te heffen.

Wat waren nu de redenen voor de Russen om toe te geven?

Allereerst beseften ze heel goed dat ze de geallieerden op deze wijze niet konden verdrijven uit Berlijn en dat hun gezichtsverlies des te groter zou worden naarmate de blokkade langer zou duren. Verder was het ontstaan van de Duitse Bondsrepubliek, waarvan op 23 mei de grondwet werd afgekondigd, niet meer tegen te houden. Doorslaggevend is wellicht het gegeven dat de tegenblokkade van de Amerikanen zo succesvol was geweest. De oostelijke zone was voor de levering van de zo onontbeerlijke grondstoffen als steenkool en staal afhankelijk van de westelijke zones.

Zo reden in de nacht van 11 op 12 mei de eerste vrachtauto's en treinen van Helmstedt naar Berlijn, verwelkomd door een juichende menigte. Voorlopig was het gevaar geweken en bleef West-Berlijn een voorpost van de westerse vrijheid. In het crisisjaar 1948 werd de Koude Oorlog volop realiteit. De Russische blokkade van Berlijn en de communistische staatsgreep in Praag veroorzaakten in het Westen een schokeffect. De opvatting overheerste dat dit de eerste stappen waren op weg naar een verdere Russische expansie in West-Europa. Het waren doelbewuste stappen van het Kremlin om het westers weerstandsvermogen op de proef te stellen. Voor West-Europa leek het de hoogste tijd de gelederen te sluiten en een afweersysteem op te bouwen. Alleen door een vastberaden houding zou men de Sowjet-Unie duidelijk kunnen maken dat vooroorlogse politiek van "appeasement" (Engeland) en isolationisme (VS) voorgoed verleden tijd was.

Europa werd rijp voor een politiek van herbewapening. Dat West-Europa militair weinig voorstelde tegenover de vier miljoen soldaten van het Rode Leger, was duidelijk. De enige oplossing was dat de VS als leider zouden optreden. Zonder de leiding van deze supermacht zou het zwakke WestEuropa een hulpeloze prooi worden voor de Russische tanks.

Definitieve deling

In 1948 verenigden Engeland, Frankrijk en de Benelux-staten zich militair in de Westerse Unie. In het voorjaar van 1949, het jaar waarin de Russische atoombom gereed kwam, stichtten de landen van de Westerse Unie met de VS, Canada, Denemarken, Noorwegen, IJsland, Portugal en Italië een collectieve verdedigingsorganisatie, de Noordatlantische VerDe dreiging van militair geweld hing in 1949 boven Europa. Foto RD dragsorganisatie (NAVO). Na de politieke en economische deling van Europa werd hiermee de militaire verdeling een feit.

In de herfst van 1949 werd de Westduitse Bondsrepubliek geproclameerd, waarmee de deling van Duitsland definitief werd geaccepteerd. De sfeer in West-Europa had in dit jaar veel weg van de stemming aan de vooravond van een grote oorlog. Een gewapend conflict kon elk moment uitbreken.

Dat deze houding het wantrouwen en de vijandigheid van de SowjetUnie alleen maar bevorderde, werd nog niet doorzien. De publieke opinie richtte zich meer naar de plaats en het moment waar de bom zou barsten.

De artikelen op deze pagina sluiten aan bij de onderwerpen voor de eindexamens geschiedenis aardrijkskunde, maatschappijleer, economie en biologie voor het voortgezet onderwijs. Ze worden enerzijds geschreven op het^ niveau van de leerlingen, terwijl de auteur anderzijds het gehele/ lezersplubliek y als doelgroep voor/ ogen heeft gehad./

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 1 november 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Het graatje in de keel van de SU

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 1 november 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken