Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Tsjechoslowakije: scheiden doet lijden

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Tsjechoslowakije: scheiden doet lijden

Kosten van een breuk staan in geen verhouding tot de baten

6 minuten leestijd

Vlak voor de verkiezingen waarschuwde president Vaclav Havel dat het uiteenvallen van de Federatieve Republiek Tsjechoslowakije in twee staten een „ernstige geopolitieke destabilisering van geheel Midden-Europa" zou betekenen. In de visie van de bezorgde president zou Slowakije in dat geval onmiddellijk als een deel van het „Oosten" worden beschouwd, terwijl de Tsjechische landen Bohemen en Moravië daarentegen met het „Westen" zouden worden vereenzelvigd. Zijn angst bleek de afgelopen dagen gegrond te zijn. De verkiezingsresultaten brachten een splitsing van de Republiek aan de Moldau en Donau wel erg dichtbij.

De verkiezingen hebben ertoe geleid dat de sterke man van Slowakije, Vladimir Meciar van de HZDS (de Beweging voor een Democratisch Slowakije), het min of meer voor het zeggen heeft gekregen. Hij is op dit moment de spelbepaler. Meciar kan straks de herverkiezing van president Havel in het parlement verhinderen en wel in beide ronden, waarna volgens de grondwet nieuwe kandidaten moeten worden voorgedragen. Hij kan de vorming van de federale Tsjechoslowaakse regering dwarsbomen zolang hij het opportuun acht en in Slowakije zelf kan hij volledig naar eigen dunk een regering samenstellen, al dan niet met een coalitiepartner. Zijn HZDS heeft daar 74 van de 150 parlementszetels in de wacht gesleept.

Referendum

Een ding is duidelijk. Meciar is in staat een splitsing te bewerkstelligen. Direct, door een referendum bij voorbeeld, waarvan de uitkomst echter allesbehalve vaststaat. De kwestie van een referendum is niet nieuw. Reeds vorig jaar pleitte president Havel voor een volksraadpleging over de staatkundige toekomst van het land. Toen hebben Meciar en de zijZATERDAG 13 juni 1992 nen die in de oppositie zaten een referendum van de hand gewezen, omdat zij wisten dat een grote meerderheid van de Slowaken tegen splitsing was.

Meciar wil nu eerst een onafhankelijkheidsverklaring in het Slowaakse parlement laten aannemen en vervolgens via een referendum het volk raadplegen. Dat een dergelijke handeling in strijd is met de bepalingen in de federale grondwet legt Meciar naast zich neer. Immers, de grondwet is nog uit de communistische tijd en volstrekt ontoereikend voor de nieuwe situatie. Dus moet er worden geïmproviseerd, is de redenering van de oud-boxer en oud-advocaat.

Ook indirect kan Meciar Slowakije losweken door een te hoge prijs voor zijn eventuele federale medewerking te eisen: vertraging van het tempo en afzwakking van de economische hervormingen, flinke subsidies voor onrendabele Slowaakse staatsondernemingen, een nieuw te creëren ambt van president van Slowakije, de posten van de minister van buitenlandse zaken en van de premier in de te vormen federale regering, de politieke kop van Havel en nog veel meer.

Geen Sarajevo

Deze prijs hoeft de Tsjechische tegenspeler en voorvechter van een snelle economische transformatie en een sterke federatie, Vaclav Klaus, niet te betalen. Zijn ODS, de Democratische Burger Partij, heeft niet voor niets een derde van de kiezers in de Tsjechische landen achter zich gekregen. De Tsjechen hebben vertrouwen in Klaus' economische shocktherapie, die reeds haar eerste vruchten heeft afgeworpen. Onder het motto „liever geen federatie De sterke man van Slowakije, Vladimir Meciar (l.). Foto EPA dan een uitgeholde en dus onbestuurbare federatie" zouden de pragmatisch denkende Tsjechen zelf de scheiding kunnen aanvragen en via een referendum laten bekrachtigen. In dat geval geldt: hoe sneller hoe beter. De Slowaken en Tsjechen kunnen uit elkaar gaan, geen enkel schot zal gelost hoeven te worden. Vaclav Havel is tenslotte geen Slobodan Milosevic, in Slowakije opereren geen Tsjechische bewapende bendes en andersom, Bratislava is geen Sarajevo.

Technische kosten

Stel dat Meciar zijn zin krijgt. Leve een onafhankelijke republiek Slowakije! De vraag die zich meteen opdringt luidt: maar hoe zal ze leven? Het antwoord op deze vraag is juist het sterkste argument van Vaclav Klaus in de onderhandelingen over het voortbestaan van de federatie. De demissionaire premier van Tsjechoslowakije, Marian Calfa, een Slowaak uit het federalistische kamp, liet de technische kosten van deze scheiding voor de Slowaakse kant berekenen: minimaal vijftien miljard kronen plus drie miljard Amerikaanse dollars in harde valuta.

Alleen al het bedrag van vijftien miljard kronen betekent drieduizend kronen per hoofd van de bevolking in Slowakije. En dat is ongeveer een doorsnee maandsalaris. Anders uitgedrukt: een modaal Slowaaks gezin met twee kinderen waar beide ouders werken, zal de viering van de onafhankelijkheidsdag om te beginnen twee maanden gezinsinkomen kosten.

Slowakije is volgepropt met wapenfabrieken voor zwaar miUtair materiaal waarnaar geen vraag meer is, bezit staalfabrieken die de grootste moeite met de afzet van hun produkten hebben, en is arm aan grondstoffen. Met deze lithanie kan men lang doorgaan. Nog een cijfer. Na de onafhankelijkheid zal de koers van een US-dollar in de Tsjechische landen ongeveer hetzelfde blijven (28 kronen). Maar in een zelfstandig Slowakije zal deze koers, gezien de economische toestand, snel tot 84 kronen of meer kunnen oplopen.

Zorgenkind

Een duidelijke economische visie heeft de HZDS niet. Meciar hoopt nieuwe afzetmarkten voor Slowaakse produkten te vinden en zijn rechterhand, de voormalige filmster Knazko, adviseert leningen te sluiten om de aanvangsmoeilijkheden te overbruggen.

Vele Slowaken schijnen in de recente verkiezingen „met hun maag" te hebben gestemd. Zij volgden politici die beloofden dat, wanneer zij zouden worden gekozen, de Slowaakse bevolking het economisch beter zou krijgen. Daarvoor stonden deze politici persoonlijk garant. Nu hebben zij de macht, maar zij zullen hun beloftes niet kunnen waarmaken. Dat weet Klaus en dat beseft ook Meciar.

Een zelfstandig Slowakije zal een zorgenkind van Midden-Europa kunnen worden. Hoe lang zullen bij voorbeeld de 600.000 Hongaren, voornamelijk in Zuid-Slowakije geconcentreerd, zich rustig houden? Zelfs het gevaar van afglijden van deze nieuwe staat naar een dictatuur, gevolgd door internationale isolatie, is niet denkbeeldig.

Opiniepeilingen

Gelukkig is het nog niet zo ver. Meciar kan eieren voor zijn geld kiezen en Klaus kan wat water bij de wijn doen. Volgens de laatste opiniepeilingen, gehouden vlak voor de verkiezingen, bleek in Slowakije nog steeds 62 procent van de Slowaken voor een gezamenlijke staat met de Tsjechen te zijn, terwijl 31 procent van de respondenten een zelfstandige staat of een losse confederatie met de Tsjechische landen prefereerde.

Scheiden doet lijden. Dit geldt zeker voor het Tsjechoslowakije van president Vaclav Havel, een man die de ethiek en humaniteit hoog in zijn vaandel heeft geschreven. Welke prijs zullen de Slowaken, de Tsjechen en niet te vergeten de rest van Europa voor het eventuele uiteenvallen van Tsjechoslowakije moeten betalen? Het vah te vrezen dat de kosten van zo'n Tsjecho-Slowaakse scheiding heel hoog zullen zijn en in geen verhouding zullen staan tot de baten.

De auteur doceert eigentijdse geschiedenis van Midden- en OostEuropa aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 13 juni 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Tsjechoslowakije: scheiden doet lijden

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 13 juni 1992

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken