Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

'Profeet' Vrieswijk is weg, maar het leed is gebleven

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

'Profeet' Vrieswijk is weg, maar het leed is gebleven

Ex-aanhangers teleurgesteld dat brein achter sekte niet wordt vervolgd

11 minuten leestijd

„Er zijn belangrijker dingen. Geen commentaar". Kribbig sluit de vrouw het keukenraam en schuift het gordijn ervoor. Openheid was toch al niet het kenmerk van de stichting Gemeente Gods, maar nu is de animo om de pers te woord te staan helemaal tot het nulpunt gedaald. Wat opbloeide in een klooster, lijkt ten onder te gaan in een Papendrechtse nieuwbouwwoning. Een spoor van. psychische vernielingen blijft als stille getuige achter.

Sinds leider Sipke Vrieswijk met zijn concubine en volgelinge Aagje Folkerts naar Israël uitweek, leidt de door hem opgerichte sekte een kwijnend bestaan. Het epicentrum van de beweging heeft zich verplaatst naar Papendrecht, waar nog een handjevol aanhangers wacht op verdere instructies van de zich profeet noemende Vrieswijk.

In de Papendrechtse woning verblijft een onbekend aantal vrouwen, die zich als schaduwen door het huis bewegen en zich nauwelijks buiten laten zien. De voordeur openen mogen ze niet. Op herhaald aanbellen gaat ten slotte het keukenraam open. De reactie is kort en duidelijk.

Hoofdbewoner Cornelis Baggerman is op dat moment niet thuis. Later, als we hem telefonisch benaderen, gaat ook hij iedere vraag uit de weg. „Ik heb er weinig behoefte aan. Ik heb het druk. Bespaart u zich de moeite". Koel legt hij de hoorn op de haak.

Fiscus

De vorige behuizing van de stichting Gemeente Gods, een monumentaal klooster in Velddriel, is intussen teruggekocht door de vroegere eigenaar. Naar verluidt wil de man het zijn dorpsgenoten niet nog een keer aandoen dat Velddriel in opspraak wordt gebracht. De opbrengst van 8,5 ton gaat naar de bank en de belastingdienst van Gorinchem. De inventaris, of wat daar nog van over was, werd op 21 januari in het openbaar verkocht.

De Gorcumse belastingdienst staat op het standpunt dat de stichting Gemeente Gods zich ten onrechte uitgaf als kerkgenootschap. Dat betekent dat de vele honderdduizenden guldens die volgelingen in de loop der jaren in de stichtingskas stortten, alsnog onder de inkomsten- of vennootschapsbelasting vallen.

Nog voordat beslag op de inventaris was gelegd, verdwenen eind vorig jaar verschillende kostbaarheden uit het klooster. Maar ook daarna ging de verkoop van bezittingen door. Het meest opvallend was de verduistering van enkele karakteristieke glas-in-lood ramen. Ze werden teruggevonden bij een opkoper en zullen door de nieuwe eigenaar worden herplaatst.

Gezelschappen

Hoofdpersoon was en is Sipke Thomas Vrieswijk, wiens wieg -in 1928- in Wouterswoude stond. Hij groeide weliswaar onkerkelijk op, maar zegt veel geleerd te hebben van zijn christelijke gereformeerde oma, die hij eerder tegenover deze krant omschreef als een bekeerde vrouw. 

Als vijfjarige jongen kreeg hij hersenvliesontsteking, maar op het gebed van die oma werd hij genezen, zo zei hij. Verder heeft hij naar eigen zeggen veel wondere werkingen van de Geest ervaren, onder meer in de vorm van lichtflitsen. Hij ging op catechisatie bij de christelijke gereformeerde ds. P. Zwier en kwam wel op de gezelschappen van ouderlingen als Abel Reitsma en Folkert Vrieswijk.

Vrieswijk was actief in allerlei baantjes en werkte onder andere in de pianohandel, maar zegde die baan op omdat zijn baas ook televisies ging verkopen. Omdat Vrieswijk al snel prat ging op allerlei vreemde goddelijke openbaringen, adviseerde de christelijke gereformeerde predikant Joh. Prins hem ooit naar een christenpsychiater te gaan.

Eigen gemeente

In 1975 stichtte hij een eigen gemeente in 's-Gravendeel. De volgelingen van Vrieswijk komen in die tijd vooral uit de Gereformeerde Kerken, vaak via evangelische en charismatische kringen. Hij bindt mensen aan zich, later vooral vrouwen, want die kunnen, zo meent hij, beter Gods kracht verdragen dan mannen.

Doordat Vrieswijk grote financiële offers vraagt van mensen, blijkt hij in staat het pand in Velddriel aan te kopen. Daar ontplooit zich zijn "Gemeente Gods", die hij in stichtingsverband onderbrengt. Veel echtparen blijken zich aangetrokken te voelen tot de gemeente. De prijs is hoog. Vrijwel alle huwelijken lopen op de klippen. In opdracht van Vrieswijk moeten veel mannen het veld ruimen. De leider beroept zich op bijzondere goddelijke openbaringen.

Vrieswijk komt er openlijk voor uit dat mensen bang voor hem zijn. Zo vertelde hij dat hij ooit mensen vervloekte die kort daarna een auto-ongeluk kregen. Volgelingen zagen dat als Godsgerichtèn en onderwierpen zich gewillig aan het strenge regime in het Velddrielse klooster.

Wie zich niet volgens de regels gedroeg, moest uren in een kippenhok doorbrengen of een boete storten in de "klunzenpot". Ex-volgelingen zeggen dat ze toen al sterke twijfels hadden, maar dat Vrieswijk een meester was in het uitoefenen van psychologische druk.

Bedreigingen

Wie uittrad, kon rekenen op telefonische bedreigingen. Ex-aanhangers kregen te horen dat God hen Zelf zou straffen of er volgde, soms in het holst van de nacht, de mededeling „dat daar wening zal zijn en tandengekners".

Tussen de vrouwelijke sekteleden ontstond rivaliteit. Maar de gekroonde koningin werd zuster Aagje. Die scheidde van haar man, verliet haar kinderen en deelde het Velddrielse bed voortaan met de grote leider en soms -op aandrang van Vrieswijk- met (jongvolwassen) sekteleden. Zelf beschouwt de sekteleider, die twee keer is gescheiden, zich als de profeet uit Openbaringen 11. Aagje is inmiddels als mede-profeet aangewezen.

Grijze baard

Oktober vorig jaar verdween Vrieswijk plotseling met Aagje naar Israël. Tegenover zijn aanhangers verklaarde Vrieswijk dat hij getuige moest zijn van de wederkomst. Naar verluidt kan het tweetal het er goed van doen. Tijdens de vliegreis van begin oktober viel zij vol gens ooggetuigen „bijna om van de juwelen"

Berichten uit Jeruzalem wijzen erop dat Vrieswijk in de historische stad opnieuw een centrale rol voor zich ziet weggelegd. Volgens bronnen in Jeruzalem draagt hij tegenwoordig een grijze baard en een zwart priestergewaad met witte col, wat hem een patriarchale uitstraling zou bezorgen. Toch lijkt hij genoegen te moeten nemen met een marginale plaats.

De doelgroepen waar hij zich in Nederland op richtte, reformatorische en evangelische christenen, zijn in Israël klein in getal. Bovendien is voor hem gewaarschuwd. Enkele weken geleden werd hij gesignaleerd in de Baptistengemeente in Jeruzalem en in een bijeenkomst van christelijke jongeren, maar men was duidelijk niet van hem gediend. Zijn kwalijke reputatie was hem al vooruit gesneld.

Begin april zal Vrieswijk een halfjaar in Israël zijn en dat betelcent dat hij en vriendin Aagje een verblijfsvergunning nodig hebben. Het is zeer de vraag of hun die zal worden verleend. Zo niet, dan kan hij het land worden uitgezet.

Justitie

Bij een eventuele terugkeer in Nederland hoeft Vrieswijk in ieder geval niet bang te zijn dat hij in handen van Justitie zal vallen. Een tijdlang zag het daar wel naar uit. Rechercheurs werden tijdens een grondig onderzoek geconfronteerd met schokkende verhalen van ex-volgelingen, maar Justitie in Den Bosch besloot uiteindelijk om niet tot vervolging over te gaan.

De getuigenissen wijzen op een seksueel zeer actieve Vrieswijk. Voortdurend ontbood hij vrouwelijke volgelingen op zijn slaapkamer, waarbij hij zich verschool achter de opdracht uit Hosea om in te gaan tot een hoer. De praktijken, die soms een pervers karakter hadden, zouden volgens de sekteleider het geestelijk leven van de volgelingen ten goede komen. Er is ook sprake van misbruik van een kind.

Al eerder gingen er geruchten over seksuele uitspattingen, maar die bleven onbevestigd en werden om die reden niet in deze krant gepubliceerd. Het beeld dat Vrieswijk zo graag van zich zelf schilderde, namelijk de hoogstaande profeet, die buiten een officiële huwelijksrelatie geen enkel seksueel contact had of duldde, ligt nu echter definitief in stukken.

Kinderbescherming

Zorgvuldig hield hij de juridische grenzen in het oog. Daardoor kan Justitie nu weinig tegen hem uitrichten. Het verweer dat de 'profeet' voor de rechter zou kunnen aanvoeren, is dat zijn 'discipelen' handelden uit eigen vrije wil. Een ander probleem is, dat zijn trouwe volgelingen niet door Justitie verhoord willen worden.

Wel is de Raad voor de Kinderbescherming bezig met een onderzoek. De raad was al langer bij de gebeurtenissen in het Velddrielse klooster betrokken. Kinderen die eenmaal onder de hoede van Vrieswijk verbleven, waren steeds moeilijk voor hun ouders te bereiken.

De raad is nu op zoek naar een tweetal minderjarige meisjes die onvindbaar zijn sinds de beweging het klooster heeft verlaten. Vrieswijk heeft hun ingeprent dat ze zich niet meer met hun ouders mogen inlaten. Daarbij is hij zo indringend te werk gegaan, dat de intimidatie nog jarenlang doorwerkt. 

Dat blijkt ook uit het gedrag van de dames die nu in de Papendrechtse nieuwbouwwoning verblijven. Ze vermijden ieder contact met de buitenwereld, want die is, zoals Vrieswijk hun heeft ingepeperd, boos en verdorven. De man bij wie ze verblijven is een 51-jarige ingenieur, die nu ook wel „de Anton Heijboer van de Alblasserwaard" wordt genoemd. Hij is al jaren een trouwe vazal van Vrieswijk en volgde zoals zo velen diens instructie op om van zijn vrouw te scheiden.

Ravage

Op papier is de stichting Gemeente Gods intussen geliquideerd. Maar daarmee is niet het leed uit de wereld dat Vrieswijk en de zijnen hebben veroorzaakt. De psychische ravage is groot. Nog dagelijks ondervinden ex-aanhangers de gevolgen.

De familie Van der Wildt uit Breda maakte al in 's-Gravendeel met de Gemeente Gods kennis en kwam er naar eigen zeggen tot bekering. Mevrouw Van der Wildt: „Het was een fijne tijd, die duurde tot de gemeente naar Velddriel verhuisde. Daar werden steeds meer regels uitgevaardigd waar je je aan diende te houden. Bovendien gingen bijna alle huwelijken uit elkaar. Wij waren op zeker moment de laatsten die nog bij elkaar waren. Bij ons dreigde het ook al mis te gaan. Uiteindelijk zijn we ermee gestopt".

Toen waren ze wel hun enige kind, een dochtertje van 11, kwijt. „Ze moest een paar daagjes in Velddriel blijven. Dat zou goed zijn voor haar geestelijke groei. Na een paar dagen kregen we te horen dat het beter was dat ze in het klooster bleef wonen. Al heel gauw mochten we haar niet meer spreken. Ze is tegen ons opgezet, gewoon gehersenspoeld. We hebben geprobeerd haar te ontvoeren, maar dat lukte niet. Ze gilde alleen maar. Onze hoop is dat ze toch nog eens uit de handen van de sekte komt en in vrijheid de Heere mag dienen. Dat is ons verlangen".

Waar?

Het verblijf van kinderen en soms ook wel hele gezinnen in het klooster had vooral een financiële achtergrond. Mevrouw Van der Wildt: „We hebben al die jaren betaald. Pas vorig jaar zijn we ermee gestopt. We hebben er heel wat achtergelaten. Je betaalde je tienden. Grofweg was dat in al die tijd 86.000 gulden. Daar komt bij wat we voor onze dochter betaald hebben. Kleding, school, alles". De Bredase familie heeft een geheim nummer, maar desondanks werden ze nogal eens 's nachts opgebeld. Toen de betalingen ophielden, vonden er zelfs bedreigingen plaats. „Ezelsgedrocht, betaal je geld of anders overkomt je hetzelfde als je schoonouders". Die waren jaren geleden verongelukt. „We hebben nu al vijf jaar geen enkel contact meer met onze dochter. We weten niet eens waar ze zit. In Israël? Of ergens bij een ex-bestuurs lid van de stichting? Zelfs de Raad voor de Kinderbescherming weet het niet".

Anderen weten wel waar hun kinderen verblijven, maar kunnen hen niet bereiken. De familie Van Dam uit Ouderkerk aan den IJssel vermoedt dat hun dochter van 28 in Papendrecht verblijft. Ze kreeg tien jaar geleden verkering met een zoon van Vrieswijk en raakte al snel in de ban van de 'profeet'. Dat hun dochter nu niets meer van hen wil weten, schrijft mevrouw Van Dam toe aan de indoctrinatie door Vrieswijk en de zijnen. „Ze is gewoon gehersenspoeld".

List

Dat zegt ook het echtpaar De Groot uit Heiloo over hun dochter Gerie (40). Ze kregen haar vorig jaar twee keer te zien. Nadat ze in het klooster was ingetrokken, gaf ze op advies van Vrieswijk haar man en vijf kinderen de bons. Haar man is intussen hertrouwd.

De laatste keer dat ze het ouderlijk huis bezocht, was van 10 tot 12 oktober. Onverwachts kwam ze op zaterdagavond thuis. Ze was nog niet rijp voor de grote gebeurtenis, de wederkomst te Jeruzalem, en moest in Nederland blijven.

Tot grote schrik van haar bejaarde ouders werd ze maandagavond 12 oktober toch weer telefonisch opgeroepen. Praten hielp niet. Twee weken later volgde een nieuw telefoontje uit Velddriel. „Uw dochter is naar Israël. Alles is haar ontstolen. Ze is in grote problemen. U moet haar helpen". Omdat er al eerder om geld was gebedeld, doorzagen de ouders de list. Het kwam hun op een geestelijk bedreiging te staan. „De Heere ziet wat u met uw kind doet", werd hun telefonisch vanuit Velddriel meegedeeld.

Waar Gerie nu is? Haar ouders weten het niet. „Het vreet aan je", zegt Geries vader. „De hele geschiedenis is ons niet in de koude kleren gaan zitten."

Teleurstelling

Het zou niet moeilijk zijn om met dit soort verhalen een boek te vullen. Ze zijn legio en het ene is nog triester dan het andere. Het betreft vrijwel uitsluitend mensen van reformatorische en evangelische signatuur. De sporen die Vrieswijk met zijn sekte heeft achtergelaten, zijn lang en diep.

Groot is dan ook de teleurstelUng onder ex-volgelingen dat Justitie niet tot vervolging van Vrieswijk en de zijnen is overgegaan. „Als seksueel misbruik van minderjarigen al niet meer vervolgd kan worden, wat moet er dan gebeuren voordat Justitie in actie komt?" vraagt een betrokkene zich af.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 20 februari 1993

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

'Profeet' Vrieswijk is weg, maar het leed is gebleven

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 20 februari 1993

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken