Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Hervormde Bond voor evangelisaties 100 jaar

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

Hervormde Bond voor evangelisaties 100 jaar

F. Verkade: Strijden voor behoud van ordiodoxe prediking

6 minuten leestijd Arcering uitzetten

WOLDENDORP - De "Bond voor Evangelisaties in en ten bate van de Nederlandse Hervormde Kerk" bestaat 13 november honderd jaar. Om het jubileum enige luister bij te zetten organiseert de bond onder andere een "Kapellentocht" voor fiets en auto op twee zaterdagen. Ook bereidt de bond een historisch boek voor en komt er een jubileumbijeenkomst.

„Graaf Adolf is gebleven, in Friesland, in den slag". Wie heeft nooit gehoord van de slag bij Heiligerlee, waar in 1568 deze Oranjetelg sneuvelde. En de slag bij Heiligerlee heeft veel te maken met de Bond voor Evangelisaties.

In 1868, 300 jaar na de beroemde slag, begonnen hervormde theologen in het Groningse land met de inzameling van geld voor een christelijke lagere school in Heiligerlee. Er kwam slechts een klein bedrag tevoorschijn; te weinig voor een school. Het geld ging daarom naar de Vrije Evangelische Gemeente in Westerlee.' Die bouwde er in Heiligerlee een kapelletje van. Een stichting werd in het leven geroepe: de "Kapel van Graaf Adolf Stichting".

Voorgangers van de Vrije evangelische gemeente gaven leiding aan de kapel. In de jaren negentig van de vorige eeuw raakte het werk van deze gemeente in het slop. De inmiddels opgerichte landelijke (hervormde) Bond voor Evangelisaties nam evangelisatie-arbeid in Heiligerlee over. In de kapel vonden wekelijks diensten plaats.

In 1969 ging de Heiligerleese kapel op in de hervormde gemeente Westerlee-Heiligerlee. Nu staat de naam van deze gemeente vermeld in het jaarboekje van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk.

Veenmoerassen
Het noorden van het land kenmerkte zich vorige eeuw -in ideologisch opzicht- door vrijzinnige theologie en -in sociaal-maatschappelijk opzicht door slechte omstandigheden voor de arbeiders. De komst van duizenden verveners naar de uitgestrekte veenmoerassen van Pekela, Wedde, Blijham, Vriescheloo en Bellingwolde leidde eind vorige eeuw tot de oprichting van vele evangelisaties, elk met een eigen kapel. Vrijwel iedere hervormde classis had wel evangelisatieposten. Invulling van de posten vormde vaak een te zware financiële belasting.

Bij de oprichting van de bond speelde verder mede een rol dat evangelisaties vaak onvoldoende de band met de Hervormde Kerk verstonden. De bond zag met name zich tot taak gesteld die band te versterken.

Christelijke Vrienden
De bond overkoepelde in haar hoogtijdagen rond de honderd evangelisaties, toen verdeeld over heel het land. Thans gaat het nog om een zestiental posten. F. Verkade, deeltijd pastoraal medewerker (met preekbevoegdheid) te Nieuwwolda is de huidige voorzitter van de bond. Verkade zelf woont in Woldendorp. Vanuit zijn huis heeft hij uitzicht over de Dollard op de Noordduitse stad Embden, de bakermat van de vaderlandse kerk. Eerder was Verkade voorganger van de evangelisatie te Ruinerwold, zo leert het adresboekje van de Gereformeerde Bond. In het bondsbestuur zit ook één predikant: ds. C. J. Sjollema, ziekenhuispredikant te Meppel (voorheen confessioneel predikant te Katwijk aan Zee).

Verkade zoekt de wortels van de Bond voor Evangelisaties vooral in de kring van de "Christelijke Vrienden" uit het begin van de vorige eeuw. Doelstelling van de evangelisaties was vrijwel altijd bestrijding van de vrijzinnigheid en de ingang van de orthodoxe prediking. Dat is in groot aantal gevallen ook gelukt. Te denken valt aan Ernst, Giethoorn, Oude Nijehome, Nieuw Scheemda, Stadskanaal, Appingedam en Westerlee, zoals dat eerder ook in Benschop, Domburg en rond Kampen het geval was. Maar ook ontstonden hier en daar buitengewone wijkgemeenten en deelgemeenten.

Verkade vindt de destijds geformuleerde doelstelling om de orthodoxe prediking ingang te doen vinden nog onverminderd van kracht, „al zijn de fronten enigszins verlegd".

Onbekendheid
Uit de geschiedenis van de bond zijn slechts flarden naar voren te halen. Verkade zal te zijner tijd, onder verantwoordelijkheid van de bond, meer over het verleden gaan publiceren. „Bekendheid met het werk van de bond is nu ver te zoeken. Wie weet bij voorbeeld dat de post in Gortel destijds bij de bond hoorde. Wie weet dat kerkeraden uit Rhenen, Veenendaal of Usselstein zich al snel achter de bond schaarden? Wie weet dat aan het werk van de bond ook plaatsnamen als Achterberg, Kollum, Leek, Hardegarijp. Oude Pekela, Een, Vaassen, Rozenburg, Terwolde en De Vegt verbonden zijn".

De bond heeft altijd bewust gekozen om niet tot een bepaalde modahteit te behoren of zich bij voorbeeld te profileren pro of contra de Gereformeerde Bond of de Confessionele Vereniging. Al zijn daarop weleens uitzonderingen te bespeuren, zo leert historisch onderzoek, aldus Verkade.

Colporteurs
Uitgangspunt vras altijd dat plaatselijke evangelisaties de evangelisten benoemden, al wilde de bond wel 'meedenken'. De bond zette tegelijkertijd het werk voort van de "Vereniging tot colportage in het Noorden des Lands". Deze vereniging had op een bepaald moment tien (bijbel)colporteurs in dienst. Deze gingen van huis tot huis en belegden bijeenkomsten in bij voorbeeld keukens van particuliere huizen. Dit evangelisatiewerk drukte een stempel op de bond. Hoewel de bond vasthield aan het uitgangspunt te werken in en ten bate van de Hervormde Kerk, zijn er voorbeelden dat het wel anders liep. Het tegenwoordige christelijke gereformeerde Siegerswoude was ooit een hervormde 'bondsevangelisatie' .

De bond bundelde ook collecte-activiteiten, verleende lange tijd nieuwe evangelisaties een startkapitaal van twintig(!) gulden en geld voor de aanschaf van Bijbels en evangelisatielectuur. Verder belegde men elk jaar een tweedaagse bijeenkomst onder verantwoordelijkheid van een plaatselijke gemeente en men vierde dan het Heilig Avondmaal met bij de bond betrokkenen. Ook werden contacten onderhouden met het Belgisch evangelisatiewerk.

Afstands-evangelisatie
Globaal gesproken laten de oude evangelisatieposten zich verdelen in afstands- en richtingsevangelisaties. Met de vervening ontstonden leefgemeenschappen van arbeiders waaronder geëvangeliseerd werd. Vanuit de evangelisaties werden zondagsscholen opgericht en na verloop van tijd ontstonden hervormde gemeenten.

De historie laat vervolgens weer een neergang zien. In en rond Oude Pekela waren destijds zo veel veenarbeiders dat de hervormde gemeente nauwelijks door twee predikanten kon worden bewerkt. Vandaag dient een emeritus predikant deze gemeente enkele dagdelen per week.

De bond heeft veel gedaan aan verbetering van de financiële positie van de evangelisten. Een door de bond gedragen voorstel om hen sacramentsbevoegdheid te geven, haalde het niet in de hervormde synode. De bond had ooit vertegenwoordigers in de Raad voor de Herderlijke Zorg en de Raad voor de Catechese. Ook was zij zijdelings betrokken bij de samenstelling van de kerkorde van 1951. Drie volledige kantoorkrachten moesten indertijd het administratieve werk verzetten.

Maar dat is allemaal verleden tijd, aldus Verkade. De bond is momenteel kleinschalig en heeft voldoende financiële armslag.

Sociale functie
Heel wat van de oude evangelisatieposten hadden ook een sociale functie. Te midden van een bevolking die zich schuldig maakte aan drankmisbruik had de evangelisatiepost een voorbeeldfunctie. Vanuit de kapel ontstonden vaak christelijke scholen. Gortel op de Veluwe onder meer is een typerend voorbeeld van de combinatie school/evangelisatiepost, waarbij de schoolmeester tevens evangelist was. Soms, in het geval van de richtingsevangelisatie, kwamen er in de kapel meer mensen dan in de plaatselijke kerk. Dat was bij voorbeeld in Winschoten'het geval.

De activiteiten van de bond concentreren zich nu rond Hoogeveen en de Groningse venen. De vroegere periodiek "De Maandbode" is afgelopen juli voor het eerst sinds lange tijd weer verschenen en zal dat zo mogelijk tweemaal per jaar doen.

In het kader van het eeuwfeest worden op 21 augustus en 4 september fietsroutes en autotochten uitgezet. Tijdens de routes wordt inzicht gegeven in de 'jonge' kerkgeschiedenis, ook die van de vervening. Deelnemers zullen de weg afleggen die soldaten in 1568 te paard richting Heiligerlee reden. Men passeert kapellen die ooit bij de bond aangesloten waren. Ook komen de deelnemers langs toeristische attracties zoals het fortencomplex Bourtange, monumentale boerderijen en de natuurgebieden Smeèrling en Wedderbergen. Als startplaatsen fungeren de kapellen Vledderveen en Heiligerlee.

Voor informatie over auto- en fietstochten: F. Verkade (05962-2123) en L. Berends (05219-3440).

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 augustus 1993

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Hervormde Bond voor evangelisaties 100 jaar

Bekijk de hele uitgave van maandag 16 augustus 1993

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's