Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Felle discussies tussen Grote Drie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Felle discussies tussen Grote Drie

Westen heeft voor belangrijk deel bijgedragen aan Duitse deling

5 minuten leestijd

We zullen het niet gemakkelijk vergeten: de val van de Berlijnse Muur in november 1989. Bijna een jaar later, op 3 oktober 1990, werd de hereniging officieel een feit. In het Westen werd de eenwording van Duitsland vreugdevol begroet. Er wordt echter vaak vergeten dat het dat zelfde Westen is geweest dat voor een belangrijk deel bijgedragen heeft aan het ontstaan van de Duitse deling.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op hun bijeenkomst in Teheran in november 1943, spraken de 'Grote Drie', Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en de Sowjet-Unie, voor het eerst met elkaar over Duitsland. Churchill (Groot-Brittannië) ontvouwde daar het idee om Pruisen als staat te isoleren van de rest van Duitsland. Als tegenwicht zou er een grote Zuidduitse staat gevormd moeten worden.

De Amerikaanse president Roosevelt ging nog veel verder. Hij kwam met het plan Duitsland in vijf gebieden te verdelen. Dat plan kwam vooral van zijn minister van financiën, Morgenthau. Hij wilde een definitieve oplossing voor „het Duitse gevaar". Duitsland zou nooit meer een bedreiging voor zijn buren mogen vormen. De industrie van Duitsland moest daarom na de oorlog ontmanteld worden en het land zelf tot een agrarische staat teruggebracht.

Koude Oorlog

Besloten werd een commissie te vormen die met een advies zou moeten komen over wat er met Duitsland zou moeten gebeuren. Deze commissie kwam uiteindelijk met het voorstel drie bezettingszones te vormen, maar Duitsland wel als een geheel gezamenlijk te besturen.

Door de al snel oplaaiende Koude Oorlog kwam er van dat gezamenlijk besturen weinig terecht. Vooral de Fransen en de Amerikanen voelden niet veel voor een sterk centraal gezag.

Stalin was eigenlijk de grootste voorstander van het behoud van de Duitse eenheid. Enerzijds gingen de Russen in hun eigen zone hun gang door van af het begin te werken aan de opbouw van een communistische samenleving; anderzijds wilden zij ook graag een vinger in de pap blijven houden in de westelijke zones. Daarvandaan eisten zij herstelbetalingen en schadevergoedingen. Rusland had namelijk veruit de grootste schade geleden in de oorlog. 

Achteraf kan worden vastgesteld dat de westelijke geallieerden aan het einde van de oorlog geen plan voor Duitsland op de langere termijn hadden. Zij wilden de samenwerking met Rusland goed houden. De maatregelen voor Duitsland waren daaraan ondergeschikt.

Herstelbetalingen

Op de naoorlogse conferentie in Potsdam konden de geallieerden geen overeenstemming bereiken op het punt van de herstelbetalingen. Afgesproken werd dat ieder de eigen bezettingszone kon aanspreken voor schadevergoedingen. Wel zouden Engelsen en Amerikanen uit hun zones een bepaald deel van die herstelbetalingen a&taan aan de Russen. 

Door deze afspraak werd een eenheidsbeleid op economisch gebied al vanaf het begin eigenlijk onmogelijk gemaakt. Dat bleek heel snel. De Russische politiek was erop gericht op korte termijn zo veel mogelijk herstelbetalingen ten goede te laten komen aan de wederopbouw van de Sowjet-Unie. 

Bepalend voor de Amerikaanse houding was generaal Lucius D. Clay. Hij was belast met het bestuur van de Amerikaanse zone. Zijn eerste taak was de denazificatie en de demilitarisering in zijn zone. De tweede taak was de wederopbouw van een democratisch Duits bestuursapparaat en van de economie. Al gauw kwam hij er achter dat die twee taken met elkaar op gespannen voet stonden. Als hij een strenge denazificatie zou doorvoeren, kwam zijn tweede opdracht in gevaar. Want welke Duitser had op de een of andere manier niet Hitler gediend? Welke ondernemer was werkelijk 'brandschoon' en had geen bijdrage geleverd aan de Duitse oorlogsindustrie? Welke ambtenaar of bestuurder had niet meegewerkt aan de uitvoering van allerlei nazi-besluiten?

Vluchtelingen

Clay begon daarom de tweede taak voorrang te verlenen boven de eerste. Hij werd hierin gesteund door de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Byrnes. Clay ging ervan uit dat de bezettingstijd niet al te lang zou duren. Daarom wilde hij de economie en het bestuursapparaat snel op poten zetten. Al in augustus 1945 mochten democratische politieke partijen zich op plaatselijk gebied gaan organiseren. In november mocht dat ook op deelstaatniveau. Zo werden in Januari 1946 de eerste gemeenteraden gekozen.

Bij de economische wederopbouw was het voornaamste probleem van Clay het tekort aan grondstoffen in zijn zone. Dit klemde te meer, omdat alleen al in de Amerikaanse zone zo'n 4 miljoen vluchtelingen uit het oosten moesten worden opgevangen. Het grootste deel van hen bestond uit verdreven Duitsers uit door Rusland en Polen bezette gebieden. Bovendien was daar nog de afspraakvan leveranties aan de Russen. Clay betoogde in de geallieerde controleraad dat de in Potsdam gemaakte afspraken te streng waren en pleitte voor herziening. Felle discussies met de Fransen en de Russen waren het gevolg.

Economische fusie

In mei 1946 besloot Clay alle herstelbetalingen vanuit zijn zone stop te zetten. In juli wist hij via minister Byrnes de andere bezettingsmachten uit te nodigen om een plan te bespreken voor „een economische fusie" van de vier bezettingszones. Frankrijk en de Sowjet-Unie verwierpen dit voorstel. Engeland en de VS gingen echter door met hun plannen. In januari 1947 werden de Britse en de Amerikaanse zone samengevoegd tot één economisch blok: 

Door dit alles werden de bijeenkomsten van de controleraad steeds moeilijker. In juni 1947 probeerden de minister-presidenten uit Oost en West een oplossing te vinden in München. De bijeenkomst eindigde met het vertrek van de oostelijke delegatie, omdat hun voorstel om één Duits bestuurslichaam in te stellen werd afgestemd. De Russen op hun beurt wezen de ook voor Oost-Duitsland bestemde Marshall-hulp af Zij zagen daarin een poging om via Amerikaanse investeringen en Amerikaanse politieke ideeën westerse invloed te krijgen in het Oostblok.

Zo spitsten de tegenstellingen tussen Oost en West zich toe. Toen het Westen in het voorjaar van 1948 in hun zones, en dus ook in West-Berlijn, een economisch noodzakelijke geldsanering uitvoerden, antwoordden de Russen met de bekende blokkade van Berlijn. De deling van Duitsland was nu onvermijdelijk.

Neutraal

Nog enkele malen heeft de Sowjet-Unie geprobeerd de Duitse deling terug te draaien. Zo deed Moskou in 1952 het voorstel de scheuring ongedaan te maken op voorwaarde dat het herenigde Duitsland neutraal zou zijn. Het Westen wilde hier niets van weten. West-Duitsland werd te belangrijk geacht voor de economische toekomst en de verdediging van West-Europa.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 januari 1994

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Felle discussies tussen Grote Drie

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 januari 1994

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken