Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Dorpen en steden van klei

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Dorpen en steden van klei

Prettig leesbaar boek over de menselijke invloed op het land

3 minuten leestijd

Zag de wereld er 5000 jaar geleden anders uit dan nu? Een vraag die niet in z’n algemeenheid te beantwoorden is. Voorzover het de veranderingen betreft die veroorzaakt worden door het menselijk handelen, kan wel gezegd worden dat er in sommige gebieden veel veranderd is.

Neem als voorbeeld het Midden-Oosten. Een van de gebieden die een nogal bewogen verleden kennen. Dat geldt wel in het bijzonder voor het land tussen de Eufraat en de Tigris, Mesopotamië. Het nu vaak onvruchtbare, dorre land was vroeger een bloeiend landbouwgebied. In het zuiden werd al tamelijk vroeg met irrigatie gewerkt; meer naar het noorden werd akkerbouw vaak gecombineerd met het houden van kleinvee. Een zich tamelijk snel ontwikkelend gebied kende nogal wat ”revoluties”. Eerst kwam er de neolitische revolutie, de overgang van jagers/verzamelaars naar landbouw. Toen die aanvankelijk eenvoudige akkerbouw -de opbrengst ook van geïrrigeerd gebied bleef voor ons gevoel onvoorstelbaar laag, namelijk 600 tot UGO kilogram tarwe per hectare- verdere speelruimte bood (onder meer het in voorraad houden van voedsel voor kwetsbare perioden), ontwikkelde zich een revolutie van de secundaire produkten. Die zie je dan in gebruiksvoorwerpen, bouwmaterialen, huizenbouw weergegeven.

Zwarte plaag

In het Midden-Oosten is het met name de zogenaamde vruchtbare Halve Maan geweest, waar deze ontwikkelingen zich voordeden. In het zuiden van Mesopotamië bleek echter de irrigatie, hoe succesvol ook op korte termijn, op den duur tot verzilting te leiden, waardoor de kwaliteit van de grond in korte tijd zeer sterk achteruit ging. In het noorden, waar men afhankelijk bleef van de vaak tamelijk schaarse neerslag, bleek een evenwichtige landbouw -dorpen met akkerbouwers en rondtrekkende herders- op den duur niet te handhaven. Een belangrijke factor was daar de ”zwarte plaag”, de overbeweiding met vooral geiten-’ kudden. Zo werden vruchtbare gebieden in de loop der eeuwen door menselijk handelen aangetast. Landdegradatie wordt dat genoemd.

H. Curvers schrijft daarover in zijn boekje ”Dorpen en steden van klei”. De ondertitel luidt: „van boer tot burger in Mesopotamië”. Dit prettig leesbare boek combineert een aantal benaderingswijzen: het is sterk gebaseerd op de resultaten van het archeologisch onderzoek. In de diverse kaderstukjes die in het boek geplaatst zijn, wordt op verschillende archeologische onderwerpen nader ingegaan. En ook de illustraties betreffen meestal de archeologie (zie als illustratie een opgegraven dorp langs de middenloop van de Tigris, Es Sawwan).

Daarnaast heeft het verhaal een historisch geografisch accent. De beschrijving van de samenlevingen, de economische ontwikkeling, de verhouding tussen volken en regio’s geeft een interessante verbreding van de vele details die bij archeologische opgravingen worden gevonden.

Generalisering

Als derde facet -dat geldt alleen het laatste deel- is er de historische benadering. De 15.000 kleitabletten, gevonden in Kanesh, wijzen op de economische vervlechting van de verschillende gebieden. Daarnaast bieden de (geschreven) bronnen veel informatie over de politieke ontwikkeling. Daaruit blijkt dat na de opkomst van machtige steden -met als zwaartepunt Mesopotamië- de grote stadsstaten onder meer door interne verdeeldheid ten onder gaan. In het laatste deel van het boek worden dan de wisselende confederaties van boeren, burgers en herders besproken. Deze vormen de voorlopers van de grote wereldrijken uit de Oudheid.

Een aantrekkelijk, vlot geschreven boek. Een geslaagde poging om de vaak wat fragmentarisch opsommende archeologie te benaderen, te verbreden en daardoor toegankelijker te maken. Wel met het gevaar van een te sterke generalisering. Dat blijft altijd het probleem.

N.a.v. ”Dorpen en steden van klei”, door H. Curvers; Amsterdam University Press; ƒ 27,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 27 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Dorpen en steden van klei

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 27 januari 1995

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken