Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Moskous nieuwe profiel in het Midden-Oosten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Moskous nieuwe profiel in het Midden-Oosten

Een grootmacht die lucratieve wapentransacties combineert met ‘nobele’ vredesmissie

6 minuten leestijd

APELDOORN/HAMBURG - Na een fase van samenwerking met de VS in het Midden-Oosten streeft Rusland weer liever exclusief eigen belangen na in deze regio. De opbouw van intensieve contacten met de Golfstaten, zowel een strategische als economische optie, staan daarbij voorop. Daarnaast poogt Moskou de relaties met traditionele bondgenoten als Irak en Syrië te reactiveren. Het Kremlin aast weer op de status van grote mogendheid en dicht zichzelf in het Midden-Oosten graag de essentiële rol van (van het Westen!) onafhankelijke makelaar toe.

Onder de heldere titel “RuBland und der Nahe Osten - Rückkehr einer Großmacht” (Rusland en het MiddenOosten - De terugkeer van een grootmacht) werpt Rainer Freitag-Wirminghaus, wetenschappelijk medewerker van het Deutsches Orient-Institut in Hamburg, actueel diplomatiek licht op dit cruciale scharnier tussen de continenten Europa, Afrika en Azië.

De afloop van de tweede Golfoorlog diende, aldus de Duitse expert, niet het belang van Moskou, „want daarmee geraakte de regio helemaal binnen de Amerikaanse invloedssfeer”. Exact de vrees én waarschuwing van Russische conservatieven en nationalisten. Tegenwoordig maken zij zich niet alleen meer zorgen over ’s lands zuidelijke flank, maar beschouwen zij de nieuwe staten van Centraal-Azië als een uitbreiding van het Midden-Oosten, inclusief het gevaar van een militante islam.

Deze critici betreuren ook de drastische terugloop van de wapenexport naar de Arabische wereld. Rangeerde de USSR voor de periode 1984-1989 nog op de eerste plaats van de wapenleveranciers (27,3 procent), gedurende de jaren 1989-1993 zakte Moskou af naar een vierde plaats met 10 procent.

De Russen wensen evenwel dit veld niet meer alleen aan de Amerikanen over te laten. Hun ’terugkeer’ in het Midden-Oosten springt in drie kwesties het meest in het oog: het “Palestijnse conflict”, het internationale isolement van het Irak van Saddam Hoessein en de lucratieve markt van de conservatieve Golfstaten.

‘Eerlijke makelaar’

Binnenlandse onvrede over het ontbreken van een eigen vredesconcept voor het Midden-Oosten zette het regime-Jeltsin in de jaren ’92 en ’93 al meer onder druk. Het klakkeloos overnemen van Amerika’s oplossing leidde tot „Arabische capitulatie voor de Israëlische voorwaarden en tot een gebrek aan strategisch evenwicht” in de regio.

De frustratie van de passieve cosponsor van het vredesproces in het Midden-Oosten uitte zich vorig jaar. Het Kremlin greep het bloedblad van Hebron (maart ’94) gretig aan voor een koerswijziging. „Onder applaus van de oppositiepers”, analyseert Freitag-Wirminghaus, „sloeg de Russische minister van buitenlandse zaken Kozirev een hardere toon aan tegen Israël en ondersteunde hij volledig de eisen van de PLO”.

Moskou distantieerde zich kHp en klaar van Washington en ging weer eigen diplomatieke wegen met de twee partijen in het “Palestijnse conflict”. Vandaar de afzonderlijke visites van PLO-voorman Jasser Arafat en de Israëlische premier Jitsjak Rabin aan Moskou in april 1994. „Beiden verwachtten directe voordelen van rechtstreekse onderhandeUngen met Rusland”, oordeelt de Hambutgse Midden-Oostenspecialist. Naar Russisch idee hebben deze contacten het vredesproces inderdaad versneld...

Het nut van Irak

Tot op het laatste moment trachtte de Sowjetleiding de tweede Golfoorlog te verhinderen. Logisch genoeg nam Irak ook daarna een dominerende plaats in binnen het interne debat over Ruslands buitenlandse beleid. De afloop van Operatie Woestijnstorm had immers drastische consequenties voor Moskou: stopzetting van alle Iraakse schuldbetalingen, olieleveranties en handelsbetrekkingen.

Eind ’92 becijferde de Izwestia de Russische verliezen vanwege de VN-sancties contra het agressieve Ba'athregime in Bagdad op niet minder dan 8 miljard Amerikaanse dollar. De indirecte kosten beliepen naar schatting het dubbele.

Freitag-Wirminghaus onderstreept de omslag in de Russische politiek in Euraziatische richting, weg van de Atlantische oriëntatie. „Als katalysator diende een nieuwe crisis rond Irak begin ’93. Weliswaar steunde Kozirev de Amerikaanse luchtaanvallen van januari ’93 alsmede het bombardement van het hoofdkwartier van de Iraakse geheime dienst (juni ’93) verbaal, zij het op onmiskenbaar terughoudende wijze, maar de Russische legerleiding achtte dit machtsvertoon niet legitiem”.

Weldra ging president Jeltsin overstag. Voortaan moesten militaire acties contra Saddam Hoessein door de Veiligheidsraad vooraf worden geratificeerd. Moskou profileerde zich opnieuw als de tegenpool van Washington in de internationale arena. „Precies Irak bood zich als de geëigende gelegenheid aan om Amerika’s afhankelijkheid van Russische coöperatie te demonstreren én een algemene correctie van de Russische politiek in het Midden-Oosten voor te bereiden”.

Zomer ’94 sluit Moskou drie bilaterale overeenkomsten met Bagdad. Belangrijkste oogmerk daarbij is allereerst de afzwakking, respectievelijk opheffing van de internationale sancties, waardoor Irak zijn schulden weer kan afbetalen en de Iraakse markt opengaat voor Rusland.

Met deze opvallend milde, baatzuchtige houding tegenover Saddam Hoessein denkt het Kremlin twee vliegen in één klap te slaan, vervolgt de Duitse deskundige. „Het neemt de ultranationalistische oppositie de wind uit de zeilen en etaleert tegelijkertijd de herworven status van supermogendheid”. In elk geval beogen vorig jaar afgesloten overeenkomsten tussen Moskou en Bagdad „Rusland een leidende rol te garanderen in de wederopbouw van Iraks olie-industrie”.

Voor Rusland vormen de Golfstaten vóór alles een begerenswaardige afzetmarkt voor het eigen, immense militair-industriële complex. „Terwijl de Sowjet-Unie wapens uit ideologische motieven verkocht”, poneert FreitagWirminghaus ietwat overtrokken, „wil Rusland nu op de internationale markt concurreren”. Ter compensatie van de verloren markten in Afghanistan, Libië en Irak (vandaar het van 38 naar 17 procent geslonken aandeel in de mondiale wapenexport) is de Golfregio voor Moskou op dit ogenblik een nieuwe prioriteit. Het Midden-Oosten was en is voor deze commerciële activiteit trouwens toch al het zwaartepunt”.

Wapens slijten

De Verenigde Arabische Emiraten zien in Rusland een strategische partner voor de Golfregio. Hun hoofdmotief is daarbij uitgerekend angst voor de Islamitische Republiek Iran, let wel, de grootste wapenafnemer van Moskou! Hoe dit dilemma op te heffen? „Ruslands verzekering dat het slechts oude wapensystemen aan Teheran zou leveren, beantwoordden de emiraten met de belofte geen afscheidingsbewegingen binnen de Russische Federatie bijstand te verlenen. In september 1992 zond de Russische vloot als symbolisch gebaar twee schepen naar de Perzische Golf”.

Overheerst bij de Golfstaten voor deze toenadering een politiek motief -ze wensen niet alleen een militair tegenwicht voor Irak en Iran, maar evenzeer voor de VS- Moskou blinken louter harde deviezen als profijt van dit samengaan toe.

Opmerkelijk en begrijpelijk is de deal met Koeweit. Verklarende kanttekening van Freitag-Wirminghaus: „Naar het motto: Wapens raak je het beste kwijt aan koopkrachtige klanten in instabiele regio's”. De waarde van het tot 1996 lopende contract bedraagt 760 miljoen dollar. Medio november nog maakte premier Tsjernomyrdin veelzeggend genoeg een speciale promotietrip naar de Saoedi’s en Koeweiti’s.

Min of meer gelijktijdig deed bewindsman Kozirev Damascus aan. Op Syrisch grondgebied zijn vooralsnog 2000 Russische militaire adviseurs aanwezig. Aanhaling van de langdurige betrekkingen met het regime-Assad moet Moskous positie als vredesmakelaar opvijzelen.

Geen vuiltje aan de lucht voor Ruslands terugkeer op het toneel van het Midden-Oosten? Allerminst, repliceert de onderzoeker uit Hanzestad Hamburg: „Moskou zou wel eens voor de kosten kunnen gaan opdraaien door wapens te leveren aan elkaar vijandig gezinde partijen in de regio”. In het Arabische wespennest houd je onmogelijk iedereen te vriend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 2 februari 1995

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Moskous nieuwe profiel in het Midden-Oosten

Bekijk de hele uitgave van donderdag 2 februari 1995

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken