Bekijk het origineel

PALET & PENNESTREEK

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

PALET & PENNESTREEK

6 minuten leestijd

Passie: lijden en hartstocht

Het woord ”passie” kan twee zaken aanduiden. Het staat voor hevig lijden zoals de Heiland dat onderging voor Zijn kruisdood. Maar het is ook vurig verlangen, hartstocht: een passie voor iemand hebben. In deze laatste Lijdensweek, de zogeheten Goede of Stille Week met Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag, zijn er alom exposities die iets met Passie en Pasen te maken hebben. Zo heeft het uit particulier initiatief ontstane Museum voor religieuze kunst Van Gerwen-Lemmens in Valkenswaard een expositie gewijd aan dit thema ”Passie: lijden en hartstocht”. Men probeert beide begrippen met elkaar te verbinden.

In de Middeleeuwen waren er bijzondere -niet direct aan de Schrift ontleende- voorstellingen van de lijdende Christus, waarvan ”Jezus op de koude steen” een wijd verbreid voorbeeld is. Die beelden geven het moment weer, waarop Jezus wacht op Zijn kruisiging, gezeten „opten steen al naect, opten harden colden steen wachtende den bitteren doet” (is: dood). Andere typische Passie-taferelen zijn de bewening van Christus door de vrouwen, de kruisafname en graflegging. Het museum toont schilderijen en beelden uit de Nederlandse cultuurhistorie, daterend uit de 15e tot de 17e eeuw. Daaronder zitten grote namen, zoals de beeldhouwers en beeldsnijders Adriaen van Wesel en Thomas Hasaert.

Passie en weg naar Golgotha

Dit lijden van de Heiland leidde in de middeleeuwse mystiek bij begijnen en andere religieuze vrouwen soms tot die passie in de betekenis van hartstocht. Het riep heftige emoties op jegens de voor hen belangrijkste Man in hun leven. Zij trachtten Hem soms letterlijk na te volgen, zozeer dat ze in mystieke vervoering geraakten. Lijden en mystieke liefde vloeien zo ineen.

De expositie ”Passie” duurt nog tot 14 mei. Museum Van Gerwen-Lemmens aan de Leenderweg 71 in Valkenswaard is alleen ’s middags geopend, van één tot vijf uur, op maandag gesloten, op tweede paasdag wel open. Info: tel. 04902-12162.

Een vast onderdeel der beelden in de rk-kerk zijn de veertien kruiswegstaties, alle evenzovele halteplaatsen voor de pelgrim die de Weg van Smarten in of buiten het kerkgebouw aflegt. Een deel van die staties berust niet op bijbelse gegevens, maar op oude overleveringen. Zoals de vrouw Veronica die aan Jezus op Zijn gang naar het kruis een doek zou hebben aangereikt om Zich bloed en zweet van het gelaat te wissen. In die doek zou toen Zijn ware gelaat (”vera icon”, een mengelmoesje van Latijn en Grieks, aan de naam Veronica ontleend) staan afgedrukt. Oosters-orthodoxe iconen tonen nog vaak dat ”ware gelaat”.

Charles Eycks kruiswegstaties

We laten de vrome legende voor wat ze is en merken op dat die kruiswegstaties soms ook artistiek van betekenis waren. Ook in onze eeuw zijn kunstenaars ingeschakeld om deze veertien stations -zoals Simon van Cyrene neemt het kruis over en Jezus beroofd van Zijn kleding- in verf of steen vast te leggen. Aad de Haas’ kruisweg voor het Limburgse kerkje van Wahlwiller werd berucht. Ook de bekende Limburgse kunstenaar -glazenier en zo meer- Charles Eyck (1897-1983) heeft een indrukwekkende kruiswegstatie op zijn naam. Die bevindt zich in de kerk van Sint Jan de Doper te Waalwijk, een neo-byzantijnse kerk uit de jaren 1923 tot ’25, gebouwd door archiect Hendrik Willem Valk (1886-1973).

De pastoor van die kerk, Heezemans, vierde in 1939 zijn priesterjubileum. Er werd een fonds gevormd om een nieuwe kruiswegstatie te bekostigen, door Eyck uitgevoerd in terracotta tegels die hij later zou kleuren. De oorlog belette dat en zo zijn niet alle staties in kleur uitgevoerd. De Stichting Brabants Fotoarchief (Eindhoven) komt dit najaar met een fotoboek ”De weg naar Golgotha” met bewust ‘subjectieve’ foto’s die Martien Coppens in 1942 en ’43 van Eycks kunstwerk maakte. De foto’s zijn vergezeld van bijbelteksten uit de herziene Willibrord-vertaling en van een nieuwe overzetting van het ”Stabat Mater”. Iets heel anders zijn de in aluminium gegoten veertien staties die de Duitse kunstenares Gudrun Miisse- Florin omstreeks 1970 maakte voor de St. Antoniuskerk in Ransbach-Baumbach in het Westervrald. Die staan afgebeeld in een recent boek ”Overwegingen bij de kruisweg”, geschreven door de emeritus bisschop van Den Bosch, drs. J. M. Bluyssen, en zijn grote vriend, de emeritus hervormde predikant van Den Bosch, ds. N. K. van den Akker. Het zijn meditatieve teksten, niet primair bedoeld als documentatie van hedendaagse christelijke kunst.

Kunst uit onze eeuw op beurs

Vanaf 13 tot en met 17 april wordt in de Statenhal van het Nederlands Congresgebouw in Den Haag de Holland Art Fair gehouden. Op deze kunstbeurs tonen zo’n zeventig galeries en kunsthandels hun mooiste stukken. Die kunnen uiteenlopen van figuratieve en abstracte schilderijen, porselein en zilver tot design en vormgeving. Er is een speciaal paviljoen ”Kunst in oplage” waarin kunst wordt verkocht die maximaal 750 gulden moet kosten: grafisch werk zoals zeefdruk, houtsnede, ets, litho en plastiek. Grafiek is volgens de beursorganisatoren altijd erg in trek bij kunstminnaars die niet over zo’n groot kapitaal beschikken dat ze olieverven van oude meesters kunnen aanschaffen.

Bij de grafiek, die in een oplage van tien- of soms honderdtallen wordt afgedrukt, kan de koper zien welk exemplaar uit de serie drukken hij heeft. Zo betekent 5/100 onder de prent: de vijfde afdruk van een totaaloplage van 100 stuks. Ook fotografie wordt tot de grafische kunsten gerekend. Zeefdrukken zijn meestal de goedkoopste grafiek; etsen en litho’s zijn vaak duurder. In de stand van Grafiekwinkel Inkt exposeren zestien kunstenaars grafisch werk met maximaal beeldformaat van 20 bij 20 cm. De prijzen liggen tussen 75 en 450 gulden. Een grotere zeefdruk van de Surinamer John Lie a Fo komt op 400 gulden. De beurs toont in principe figuratieve en abstracte kunst vanaf 1900 tot heden. De toegang bedraagt twee tientjes, met inbegrip van de catalogus. Info: 070-3512851.

Tekeningen uit de 19e eeuw

Zaterdag is in Museum Boymans-Van Beuningen in Rotterdam de tweede expositie ”Nederlandse tekeningen uit de 19e eeuw” geopend met een lezing van dr. Enno Endt. Deze tentoonstelling omspant de jaren 1850 tot 1900. De vorige expositie toonde tekenkunst uit de eerste helft van die eeuw. Museum Boymans heeft een grote collectie van deze tekeningen verworven, vooral dankzij de toenmalige directeur P. Haverkorn van Rijsewijk. Hij leidde het museum van 1883 tot 1908 en was bevriend met veel tekenaars, onder wie kunstenaars van de Haagse School.

Zo kocht Haverkorn onder meer aquarellen van Joh. Weissenbruch, krijtstudies van Anton Mauve, ook werk van de ”Amsterdamse impressionisten”, onder wie G. H. Breitner en Isaac Israëls (waaronder diens ”Dienstmeid bij een gracht”). Een paar tekeningen van J. B. Jongkind en Vincent van Gogh en een symbolistische krijttekening van Jan Toorop hangen hier ook te kijk in het prentenkabinet. De expositie duurt tot 9 juli. De fraaie catalogus kost 69.95 gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 10 april 1995

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PALET & PENNESTREEK

Bekijk de hele uitgave van maandag 10 april 1995

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken