Bekijk het origineel

„Franse volk wil nu een president die luistert”

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

„Franse volk wil nu een president die luistert”

Tijd voor ‘l’alternance’ na veertien jaar Mitterrand

7 minuten leestijd

Uitgezonderd in dictatoriale regimes zal in weinig landen een staatshoofd langer dan twee maal vier à vijf jaar aan de macht blijven. Des te opmerkelijker dat juist in Frankrijk met zijn revolutionaire traditie een president maximaal veertien jaar de dienst kan uitmaken. Franҫois Mitterrand zat als eerste Franse president een dubbele termijn uit. Op zijn ‘autocratisch regime’ valt het nodige af te dingen. Het volk wil nu „een president die luistert”.

De president van Frankrijk bezit volgens de grondwet een vrij grote uitvoerende macht. Zo mag hij de Nationale Assemblee ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Dat is in 1988, kort na Mitterrands herkiezing, ook gebeurd, omdat zijn socialistische partij in de volksvertegenwoordiging in de minderheid was geraakt.

Ook kan de president referenda afkondigen. In september 1992 stemde Frankrijk in een plebisciet over het Verdrag van Maastricht. Nu was dit voor Mitterrand vrij ongevaarlijk, al was de uitslag krap vóór. Maar Charles de Gaulle ging in 1969 de boot in met een volksraadpleging. Het volk oordeelde dat De Gaulle moest opstappen en zo kon de generaal zich met zijn eigenhandig geschreven ontslagbrief weer in Colombey-les-deux-Églises opsluiten.

Veertien

De achterliggende twee eeuwen werden in Frankrijk liefst veertien (!) grondwetten, stelsels en systemen uitgeprobeerd. Bekend zijn het keizerrijk van Napoleon, de daaropvolgende constitutionele monarchie en de Derde Republiek van 1871 tot 1940. Na de nederlaag van 1940, het smadelijke Vichy-regime en de bevrijding in 1946 kwam er de wankele Vierde Republiek die tot 1958 zou duren.

Om voor eens en altijd met de instabiliteit van het verleden af te rekenen, ontwierp De Gaulle het stelsel van zijn dromen. De Gaulle, erfelijk belast met zijn „zekere idee van Frankrijk”, en zijn minister van justitie Michel Debré werden de architecten van de huidige Vijfde Republiek.

Ze haakten in op de democratische elementen van de Derde en Vierde Republiek, maar lieten excessief parlementair misbruik zwaar meewegen. Het doel was meer stabiliteit te brengen en de regeerbaarheid te vergroten. Daarom werden de posities van president en regering aanzienlijk verstevigd.

Sindsdien wordt het staatshoofd direct door het volk gekozen. Hij benoemt de premier en, op diens voordracht, de ministers. Voorts kan hij het parlement ontbinden en tot verkiezingen en referenda decreteren. Hij beschikt over de bevoegdheid om de noodtoestand af te kondigen, mag als enige aan de knop van de Force de Frappe komen, en kan zich op de jachtvelden van de buitenlandse politiek naar hartelust uitleven.

Functie

„De uitoefening van de presidentiële macht veranderde bijna meteen na het vertrek van De Gaulle in 1969”, zegt professor Jean Charlot van het Centre d’Etude de la vie politique Franҫoise contemporaine (Studiecentrum van de Franse contemporaine politiek) in Parijs.

„Het is vreemd dat men in De Gaulle een president zag die als staatshoofd de totale macht had geconfisqueerd. Hij bood daarentegen initiatieven van premier, regering en parlement veel ruimte. Alleen op het gebied van de buitenlandse politiek en de defensie bezat De Gaulle suprème macht, maar voor de rest beperkte hij zich tot belangrijkere zaken”.

De Gaulles opvolger Georges Pompidou was zowel president als premier in één, mede omdat hij onder De Gaulle premier was geweest. Valéry Giscard d’Estaing, die in 1974 president werd, gaf zijn premier, Jacques Chirac, iets meer body. Dat veranderde weer onder de technocratische Raymond Barre die zich als premier afzijdig opstelde, zodat het staatshoofd ten volle kon gloriëren.

Op 10 mei 1981 versloeg ‘mooie Frans’ zijn tegenstander Giscard met 51,75 procent. Mitterrand ontbond tegelijk het parlement en schreef nieuwe verkiezingen uit met als resultaat een absolute socialistische meerderheid van 58 procent. Het verkiezingsprogramma van Mitterrand, de beroemde Honderd Voorstellen, werd tot regeringsprogramma verheven. Vijf jaar lang regeerde Mitterrand met een links kabinet, geruggesteund door een absolute linkse meerderheid in de Nationale Assemblee

Charlot: „President Mitterrand maakte gebruik van de constitutie van De Gaulle, die hij in 1964 als ”een permanente staatsgreep” naar de prullenbak had verwezen. Toch heeft Mitterrand die grondwet gebruikt - en hiermee heeft de Franse grondwet haar waarde bewezen”.

Gebruik

De parlementsverkiezingen in 1986 eindigden met een kleine absolute meerderheid van de gaullisten. Voor het eerst kreeg een socialistisch staatspresident met een rechts kabinet en een meerderheid in de volksvertegenwoordiging te maken.

Nu kwam het erop aan of de Vijfde Republiek tegen wat weldra een ‘cohabitation’ werd genoemd, was bestand. Voor de president was het niet opportuun de ongemakkelijk relatie door middel van de stembus ongedaan te maken. Maar de Vijfde Republiek bleek waterproof. Onder Mitterrand bezat het conservatieve kabinet van Chirac een vrij grote zelfstandigheid. De president verhief zich meer dan ooit boven het partijlandschap, distantieerde zich van zijn eigen partij en concentreerde zich op de buitenlandse en de Europese politiek.

„Door de oppositie te laten regeren, legitimeerde Mitterrand de constitutie van de Vijfde Republiek. Als president wist hij de grondwet ten volle te benutten, uit te proberen en te beproeven”, benadrukt Charlot.

Dubbelfunctie

In 1988 werd Mitterrand met 54 procent herkozen. Hij stuurde onmiddellijk het parlement naar huis en bij de verkiezingen in juni kregen de socialisten 277 zetels, te weinig voor een absolute meerderheid. Toch konden ze tot 1993 blijven regeren, omdat rechts niet in staat was in de Assemblee meer dan de helft te mobiliseren om een vertrouwenscrisis te forceren. Van 1988 tot 1993 trok Mitterrand alle presidentiële power weer naar zich toe.

Charlot: „De balans tussen parlement en president is een kwestie van usage. In bepaald opzicht zijn de algemene parlementsverkiezingen zoals we in 19§6 en 1993 zagen, belangrijk. Je bespeurt hier een proteststem tegen de president. Hij verliest dan een macht die hij aan het parlement moet afstaan. Dit is de contramacht. Nadeel is wel dat in zulke perioden de legislatieve macht tussen de premier en de meerderheid van het parlement en de macht van de president moet worden verdeeld. Dat is niet zo’n goede oplossing. Als de president indirect bij parlementsverkiezingen door het volk wordt weggestemd, zou hij eigenlijk moeten aftreden”.

Wanneer de parlementaire meerderheid met de politieke kleur van de president convergeert, dan gaat het om het evenwicht tussen Elysée, Hotel Matignon en Assemblee Nationale. Volgens sommige staatsrechtgeleerden bevat de constellatie van ‘cohabitation’ de meeste democratische aspecten omdat de regering niet zomaar door de president kan worden overspeeld. Er is dan sprake van een dubbelfunctie, een ‘dyarchie’. Macht immers corrumpeert en moet daarom door een tegenmacht worden begrensd. De periodes Mitterrand-Chirac (1986- 1988) en Mitterrand-Balladur (1993- 1995) werden daardoor gekenmerkt.

In de overige tien jaar kon president Mitterrand als een invloedrijk Zonnekoning resideren, omdat regering en parlement op zijn hand waren. Als op 23 april en 7 mei een gaullist tot president wordt gekozen, zal hij in ieder geval geen nieuwe verkiezingen uitschrijven. Gaullisten en centrum-democraten zitten met 472 van de 577 parlementszetels buitengewoon confortabel in het zadel. Het kans is groot dat de president dan weer echte presidentiële allure aanneemt.

Verdeel en heers

Veertien jaar mitterrandisme heeft Frankrijk zeker niet onberoerd gelaten. Charlot: „Een grote verandering was bijvoorbeeld de decentralisatie binnen het Franse systeem. Onder Mitterrand kwam het tot afschaffing van de doodstraf. Ook moeten we zijn prestigieuze bouwwerken, zijn cultuurpolitiek en zijn Europese beleid niet vergeten”.

„Enkele jaren geleden zou ik je, aan het einde van het eerste mandaat van Mitterrand, hebben gezegd dat het partijsysteem in Frankrijk veranderd was. Hij had de socialistische partij tot een sterke partij uitgebouwd, een regeringspartij. Nu, in 1995, laat hij zijn socialistische partij achter in de armoedige staat als waarin hij de partij in 1971 aantrof”.

„De president zelf heeft de aftakeling van de socialistische partij bespoedigd. Hij moedigde een feodale oorlog binnen de partij aan, speciaal tegen Michel Rocard. Het “verdeel en heers” van Mitterrand heeft voor de socialisten ongunstig uitgepakt”. Volgens professor Charlot is Mitterrand geen socialist pur sang. „Ik duid hem eerder centrum-links, radicaal in de Franse zin van het woord”.

Model

Wat is de betekenis van de president voor de Franse citoyen? Charlot: „De functie van president is populair. Tachtig procent van het electoraat is tevreden met het huidige stelsel. De burgers hebben natuurlijk wel een model voor ogen. Het model is nog altijd De Gaulle. De kwaliteiten die hem werden toegeschreven, zijn visie, autoriteit en legitimiteit, zijn gezag en onpartijdigheid als president boven alle Fransen, deze kwaliteiten willen de Fransen in de president van de republiek verenigd zien”.

„Maar nu, na veertien jaar Mitterrand, wenst ons volk speciaal een president die luistert, die nabij is en die van hun noden en problemen afweet. Dat betekent dat ze een minder monarchistisch president willen, geen gekozen vorst”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 april 1995

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

„Franse volk wil nu een president die luistert”

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 april 1995

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken