Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wel een gezin, geen trouwboekje

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wel een gezin, geen trouwboekje

Notitie ”Leefvormen in het familierecht” legaliseert bijna elke samenlevingsvorm

7 minuten leestijd

Een homohuwelijk is haar nog net een brug te ver. Verder wil staatssecretaris Schmitz van justitie alle mogelijke samenlevingsvormen legaliseren. Nu de maatschappij de gouden standaard van het huwelijk heeft losgelaten, moet de wetgeving worden aangepast aan de maatschappelijke veranderingen. De voorstellen daartoe deed ze dit najaar m de notitie ”Leefvormen in het familierecht”. Donderdag wil de vaste kamercommissie een hoorzitting houden over de nota. Enkele regeringspartijen zijn er vooral op gespitst te horen of het nog een tintje paarser kan.

Het personen- en familierecht moet volgens de staatssecretaris drastisch worden aangepast. Het huidige recht is naar haar overtuiging te veel geënt op een maatschappelijke situatie waarin de meeste mensen trouwen en relatief weinig echtparen scheiden. In de moderne samenleving leeft een aanzienlijk deel van de Nederlanders echter niet meer in het gezinsverband van het huwelijk. Zij kiezen voor een vorm van samenleven die „feitelijk niet van het huwelijk is te onderscheiden”, aldus de nota.

Schmitz constateert in de notitie dat de rechters in hun uitspraken steeds meer geneigd zijn zich aan te passen aan de moderne situatie en dus afwijken van de bestaande wetgeving. Vandaar dat zij pleit voor een inhaalslag.

De staatssecretaris wil de relatie van samenwonenden en van twee ouders die samen een kind opvoeden beter beschermen, ook al is een van deze ouders niet de biologische ouder. Daarom krijgen samenwonenden, van gelijk of verschillend geslacht, nagenoeg dezelfde rechten en plichten als gehuwden wanneer ze zich laten registreren.

Deze registratie in een apart samenlevingsregister bij de Burgerlijke Stand betekent dat de samenwoners zich wederzijds binden aan de zorg- en onderhoudsplicht jegens elkaar. Wensen de partners van elkaar te scheiden dan hoeft dat niet via de rechter. Het contract kan met een notariële akte ongedaan worden gemaakt.

Het voorstel betekent ook dat in het erfrecht de verschillen tussen gehuwden en geregistreerde samenwonenden gelijk worden getrokken. In het successierecht zullen de tarieven voor samenwonenden eveneens worden afgestemd op die voor gehuwden, waardoor samenwonenden van elkaar kunnen erven zonder grote financiële aderlating.

Huwelijk

De staatssecretaris komt niet tegemoet aan de wens van de homobeweging om het huwelijk open te stellen voor homoseksuele paren. Schmitz vindt dat de mogelijkheid van een samenlevingscontract voldoende aan de verlangens van deze beweging tegemoetkomt. De regering vindt dat voor het afsluiten van een huwelijk vastgehouden moet worden aan de voorwaarde van natuurlijke afstamming. Dat houdt in: mensen die trouwen moeten in principe in staat zijn om kinderen te krijgen. Juist op dit punt zal de staatssecretaris de komende tijd fors tegengas krijgen van GroenLinks en een deel van D66 en van de VVD. Die pleiten openlijk voor een homohuwelijk.

Samenwonenden die kinderen verzorgen, kunnen bij de rechter ”medegezag” aanvragen over die kinderen. Medegezag heeft dezelfde rechtskracht als het nu bekende ouderlijk gezag. Dit gezag wordt toegekend als de ”sociale ouder” drie jaar samenwoont met de biologische ouder van het kind en als het belang van het kind ermee gediend is. Wel zal de rechter het belang van de tweede biologische ouder -indien bekend- meewegen.

In de notitie ”Leefvormen in het familierecht” wordt verder een uitbreiding van de adoptieregeling voorgesteld. Tot dusver kunnen alleen gehuwden kinderen adopteren. In de toekomst zal het adopteren van kinderen ook openstaan voor samenwonenden of alleenstaanden. Daarbij zij aantekend dat het alleen gaat om adoptie van Nederlandse kinderen. Buitenlandse kinderen kunnen uitsluitend door gehuwde echtparen worden geadopteerd. De staatssecretaris zegt aan deze voorwaarde te moeten vasthouden omdat landen die kinderen afstaan voor adoptie in het buitenland deze regel stellen. Zij vreest dat Nederland vrijwel nergens meer in aanmerking zou komen voor adoptie, indien bekend zou zijn dat niet-gehuwden hier kinderen mogen adopteren.

U-bocht

Ook homoseksuele paren zijn formeel uitgesloten van de mogelijkheid om kinderen te adopteren. Merkwaardig is dat de notitie ”Leefvormen” tegelijkertijd de methode aanreikt waardoor homoseksuele paren wel kunnen adopteren: de zogenoemde U-bocht. Een van de twee partners adopteert als alleenstaande een kind. De andere partner vraagt vervolgens medegezag over het kind aan.

Praktisch gezien zal de verruiming van het adoptierecht niet veel verandering brengen in de bestaande situatie. Per jaar zijn er ongeveer vijftig Nederlandse kinderen die voor adoptie in aanmerking komen. Een woordvoerder van de Raad voor de Kinderbescherming liet enkele maanden geleden al weten dat ook in de toekomst deze kinderen bij voorkeur bij een echtpaar geplaatst zullen worden. „Dat blijft de meest natuurlijke situatie”.

Juist dat laatste is van groot belang. In sommige gevallen is er geen fundamenteel bezwaar te maken tegen adoptie door een alleenstaande. Niemand zal moeite hebben met de adoptie van bijvoorbeeld een verweesd kind door een tante of een goede kennis van de overleden ouders. Wel moet de wetgever zich realiseren dat geadopteerde kinderen zich sowieso in een uitzonderingspositie bevinden. Het is daarom zeker niet in het belang van het kind dit te plaatsen in een modem samenlevingsverband. Immers, ook al toont de moderne samenleving zich uiterst creatief in het bedenken van variaties op het huwelijk, de eeuwenoude huwelijksband blijkt nog altijd het populairst. Veel samenwonenden kiezen vaak tijdelijk voor deze samenlevingsvorm met als uiteindelijk doel het huwelijk.

Mooiste dag

Daarom is ook de vraag gewettigd: Wat is de bedoeling van het samenlevingscontract? Is het bedoeld als een blijvend alternatief voor de huwelijksakte met als ‘voordeel’ dat de juridische rompslomp omzeild kan worden bij een scheiding? Als de ambtenaar van de burgerlijke stand erin slaagt enig cachet te geven aan de inschrijving in het samenlevingsregister, nadert deze gang naar het gemeentehuis de pracht van ”de mooiste dag van het leven”.

Voor de regering maakt het niet uit of twee mensen kiezen voor het huwelijk of voor een andere samenlevingsvorm. Het gaat haar om een afdoende registratie, waar op zichzelf genomen nog iets voor te zeggen zou zijn. Dat er samenwonenden waren die elk een volledige uitkering konden ontvangen, maar verder leefden alsof ze getrouwd waren, is jarenlang niet alleen goed voor een koffiepraatje geweest. Dat gebeurde. Vanuit die optiek is het nuttig dat samenwonenden worden gewezen op de plichten jegens elkaar.

Onoverkomenlijk is desondanks het bezwaar dat de registratie de zondige relatie legaliseert en zo voorbij wordt gegaan aan de unieke instelling van het huwelijk. Minister Dijkstal heeft dat in 1988 (toen nog kamerlid) ook zo verwoord: „Het huwelijk is voor de overheid uitsluitend een zakelijke overeenkomst. Emotionele of religieuze motieven mogen daarbij geen rol spelen”. Met andere woorden: dat het huwelijk door God is ingesteld en een uniek karakter heeft, wordt ten ene male ontkend. Die zakelijke benadering van het huwelijk gaat ook voorbij aan de werkelijkheid. Niet alleen omdat wereldwijd het huwelijk -waarin ook heel veel mis kan gaan- gezien wordt als de beste plek voor adoptiekinderen, ook het feit dat veel samenwonenden na enkele jaren toch kiezen voor de huwelijksboot spreekt boekdelen.

Revolutie

De groene omslag waarin de huisdrukkerij van het ministerie van justitie de notitie heeft uitgegeven mag een associatie met de huisstijl van het CDA oproepen, de inhoud van de notitie ademt de libertijnse geest die het paarse kabinet eigen is. De notitie ”Leefvormen” is feitelijk een antwoord op de revolutie van de jaren zestig. Toen beukten progressieve leiders op alle bestaande pijlers van de maatschappij, waaronder die van huwelijk en gezin. De vrije seksuele moraal vorderde dat de knellende banden van het huwelijk werden doorgesneden.

Was begin jaren zeventig het samenwonen alleen nog maar geaccepteerd in progressieve kringen, nu kiest ook een deel van conservatief Nederland ervoor. Om die reden is het niet onbegrijpelijk dat een deel van de aanpassing van het familierecht al is begonnen onder het vorige kabinet. Schmitz werkt de voorstellen van de toenmalige regering verder uit. Opvallend is daarbij dat ze de inhaalslag wil maken op een moment dat en het CDA, en de VVD pleiten voor de herwaardering van het gezin. Wat paars daarmee bedoelt, maakt deze notitie zichtbaar. Het gaat niet om het traditionele gezin van gehuwden met kinderen. Onder een gezin verstaat men feitelijk elk stabiel samenlevingsverband waarin normen en waarden worden overgedragen en de kinderen geborgenheid ontvangen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Tuesday 5 December 1995

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Wel een gezin, geen trouwboekje

Bekijk de hele uitgave van Tuesday 5 December 1995

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken