Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Navelstrengbloed bevat kostbare stamcellen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Navelstrengbloed bevat kostbare stamcellen

5 minuten leestijd

De placenta of moederkoek met daaraan de navelstreng verdwijnt, zeker na een thuisbevalling, veelal in de afvalcontainer. Toch kan het navelstrengbloed nog van nut kan zijn, met name voor patiënten die een beenmergtransplantatie nodig hebben en voor wie op korte termijn geen weefselidentieke donor te vinden is.

Beenmergtransplantatie van nietidentieke individuen plaatst de betrokkenen vaak voor een complexe procedure: de ”matching” van donor en ontvanger luistert nauw en er bestaan erg veel verschillende combinaties van weefseleigenschappen (de zogenaamde HLA-matching). Is er geen familielid beschikbaar met een sterk verwant weefseltype dan moet worden gezocht in het enorme bestand van vrijwilligers die zich ooit bereid hebben verklaard om als donor op te treden. Hun weefseltypen en adressen zijn vastgelegd in een wereldwijd register; de Leidse hematoloog prof. dr. J. J. van Rood heeft zich voor de totstandkoming van deze papieren beenmergbank ingespannen, vandaar dat men wel spreekt van ”het telefoonboek van Van Rood”.

Met het opsporen van een potentiële beenmergdonor, soms ergens in Europa en ettelijke jaren na het moment waarop deze zich hiertoe heeft aangemeld, kan veel tijd heengaan. Soms is de donor zelfs niet meer te vinden door verhuizing, huwelijk, ziekte of dood, óf de betrokkene is om diverse redenen niet meer bereid de weinig comfortabele ingreep, die onder narcose dient te geschieden en voor een zekere tijd beslag legt op de betrokkene, te ondergaan. De potentiële ontvanger van het beenmerg van zijn kant heeft vaak niet veel tijd om een tijdrovende zoekactie af te wachten; er sterven patiënten vóór een geschikte donor is gevonden.

Gezonde stamcellen

De cellen die de ontvanger nodig heeft zijn gezonde ”hematopoïtische voorloper stamcellen” - cellen in het beenmerg die de potentie hebben zich te differentiëren en te ontwikkelen tot de verschillende typen bloedcel: rode bloedcellen, witte bloedcellen of trombocyten. Zodra er geschikt donorbeenmerg beschikbaar is, wordt het eigen beenmerg van de ontvanger, vaak iemand met een erfelijke afwijking of een patiënt met leukemie, door bestraling en/of chemotherapie vernietigd waarna het donorbloed wordt ingespoten. De donorstamcellen vinden hun weg naar het beenmerg en vormen daar de basis van een gezond pakket rode en witte bloedcellen en trombocyten. Als de matching in orde is, kan de patiënt op basis van gezonde witte bloedcellen een nieuw afweersysteem opbouwen. Als daarentegen aan de matching te veel mankeert is er kans op een afstotingsproces, de ”graft versus host-reactie”.

Nu is bekend dat navelstrengbloed een grote concentratie van deze stamcellen, afkomstig van de foetus, bevat. De hoeveelheden bloed die uit de moederkoek via de navelstreng kunnen worden verkregen variëren sterk - doorgaans tussen 60 en 120 milliliter-o hoewel er ook opbrengsten van 250 milliliter bekend zijn. Dit bloed, zo heeft Leids onderzoek aangetoond, kan gemakkelijk worden afgenomen, bewerkt en in diepgevroren toestand bewaard: de stamcellen blijven intact.

In enkele buitenlandse centra is dergelijk bloed al ingespoten bij patiënten, eerst van broer of zuster, later ook van vreemde donoren. De stamcellen groeiden veelal voorspoedig uit tot volwassen bloedcellen. Op diverse plaatsen in de wereld zijn inmiddels banken opgericht waarin navelstrengbloed van diverse weefseltypen wordt bewaard, bloed dat op afroep kan worden besteld.

Snel beschikbaar

De snelle beschikbaarheid van dit bloed biedt een belangrijk voordeel voor de patiënten. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de matching van navelstrengbloed met de potentiële ontvanger minder nauw luistert dan bij niet-identieke donoren die beenmerg afstaan. Hoe dit komt is nog niet bewezen, maar waarschijnlijk speelt het feit dat de van een foetus afkomstige stamcellen nog volstrekt ‘onbeschreven’ zijn -de afweer van de foetus is ten tijde van de bevalling nog niet geactiveerd- een rol.

In Leiden is naar het navelstrengbloed al veel onderzoek gedaan, in samenwerking met de Bloedbank Leidschenhage is zelfs al een bescheiden bank opgericht waarin het bloed van circa vijftig navelstrengen is opgeslagen. Leiden wil op deze weg voortgaan, evenals het Academisch Ziekenhuis Nijmegen St. Radboud en het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst in Amsterdam. Deze drie hebben tezamen een organisatie opgericht, Eurocord Nederland (”umbilical cord” is de Engelse benaming van navelstreng), die deel uitmaakt van een Europees samenwerkingsverband. Aan het bewaren van het bloed worden uniforme en strenge eisen gesteld.

Naar schatting zou een voorraad van 30.000 navelstrengbloedmonsters voor ons land voldoende kunnen zijn om aan de vraag naar beenmergcellen te voldoen, zegt dr. J. H. F. Falkenburg, verbonden aan de afdeling klinische hematologie van het Academisch Ziekenhuis in Leiden. „Wij zijn vooralsnog minder ambitieus: om logistieke en financiële redenen wordt nu aan een reservoir van omstreeks 10.000 bloedmonsters gedacht. De praktijk moet leren aan welke weefseltypen de meeste behoefte zal bestaan, vrat sturing mogelijk kan maken. Ook willen we nader onderzoeken wat de consequenties van een of meer mismatches precies zijn. Wie weet is het potentieel van zo’n voorraadje veel groter dan men denkt. Voor dit onderzoek en een navelstrengbank wordt thans nog naar financiering gezocht”.

Ziekenhuisbevallingen

Hoewel in ons land jaarlijks zo’n 200.000 baby’s ter wereld komen met de daarbij behorende nageboortes, kan slechts een beperkt deel van de placenta’s worden gebruikt. Voornamelijk om redenen van logistiek en efficiency beperkt men zich tot bevallingen binnen de muren van een ziekenhuis; thuisbevallingen zouden te bewerkelijk zijn. Aan aanstaande kraamvrouwen die in deelnemende ziekenhuizen komen bevallen, wordt ruim van tevoren gevraagd of ze willen meewerken, wat niet meer betekent dan dat ze een vragenlijstje invullen met betrekking tot bekendheid met erfelijke aandoeningen en een bloedmonster leveren dat wordt onderzocht op afwijkingen en eventuele virussen.

Hun toestemming is vooral om ethische redenen van belang: bij eventuele beladen vondsten (denkbaar is dat een vrouw bijvoorbeeld niet weet dat ze drager is van het aidsvirus) moet de betrokkene worden ingelicht. Vrouwen die dat niet willen, worden uitgesloten. Voor het overige merkt men maar weinig van het donorschap: de nageboorte met navelstrengbloed wordt kort na de bevalling opgehaald en ingevroren, waarna de weefseltypen worden bepaald en het bloed op bepaalde ziekteverwekkers wordt gescreend.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 20 december 1995

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Navelstrengbloed bevat kostbare stamcellen

Bekijk de hele uitgave van woensdag 20 december 1995

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken