Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Migraine nog onderschat probleem

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Migraine nog onderschat probleem

Internationaal congres drukt neurologen met de neus op hoofdpijnfeiten

10 minuten leestijd

Migraine lijkt nog altijd een onderschat probleem, ondanks het feit dat er wereldwijd vele miljoenen mensen aan lijden en de aandoening oorzaak is van veel ziekteverzuim en verlies aan arbeidsproductiviteit. De precieze oorzaak van migraine is nog altijd onduidelijk. Bijna 40 procent van de patiënten zoekt zelf naar een oplossing. Zij gaan niet naar een dokter en slikken op eigen houtje vrij verkrijgbare pijnstillers. Anderen nemen de toevlucht tot alternatieve behandelmethoden. Meer aandacht voor en onderzoek naar migraine is daarom nodig.

Dat bleek vorige week in Amsterdam tijdens het achtste wereldcongres over hoofdpijn. Van dinsdag tot en met zaterdag congresseerden honderden neurologen en farmacologen uit de hele wereld over de nieuwste (on)mogelijkheden voor de behandeling van migraine en andere soorten hoofdpijn.

Migraine is de meest voorkomende neurologische aandoening. Vrouwen hebben er het meeste last van. Tussen de 15 tot 18 procent van de vrouwen (vaak in combinatie met de menstruatie) en 6 procent van de mannen heeft er geregeld mee te maken, zo blijkt uit recente onderzoeken. Migraine kent geen grenzen. In alle culturen komt deze vorm van hoofdpijn voor.

Weinig begrip

Toch is er vaak niet veel begrip voor mensen met migraine die periodiek geveld worden door een aanval en een of meer dagen het bed moeten opzoeken. „Is lansen al weer ziek?” denken collega’s als Piet zich in april voor de vierde maal in dat jaar enkele dagen ziek meldt. Ze hebben allemaal wel eens hoofdpijn gehad en vergelijken de migraine van Piet onwillekeurig met hun eigen ervaringen. Met een pijnstiller en wat extra slaap waren ze er meestal weer snel bovenop.

Met migraine ligt dat even anders. Een klassieke migraine-aanval kan 4 tot maximaal 72 uur duren. In de meeste gevallen hebben patiënten er een dag last van. En ”migraineurs”, zoals ze door neurologen worden genoemd, hebben niet alleen bonkende hoofdpijn aan één kant van het hoofd (eenzijdig), maar zijn tijdens een aanval moe, misselijk en moeten braken. Sommige patiënten zien ook lichtflitsen en soms valt een deel van het gezichtsveld weg. Geluid, licht en soms ook etensgeuren worden niet verdragen. Elke beweging of activiteit verergert de symptomen. In bed, stil liggen en gordijnen dicht, is dan ook steevast het devies.

Andere hoofdpijn

Neuroloog dr. T. van Laar, bezoeker van het wereldcongres over hoofdpijn en tevens voorzitter van het Nederlands Artsenverbond, onderscheidt naast migraine (spier) spanningshoofdpijn, clusterhoofdpijn en hoofdpijn tengevolge van medicijngebruik. Daarnaast zijn er hoofdpijnen tengevolge van andere aandoeningen, zoals hoge bloeddruk, slechte ogen, hersenletsel, infecties en hersentumoren.

Het is een misverstand om te denken dat spannings- en clusterhoofdpijn totaal te scheiden zijn van migraine. Veel migrainepatiënten hebben naast hun migraine-aanvallen ook last van deze vormen van hoofdpijn. Ook hoofdpijn tengevolge van pijnstillers treedt nogal eens op.

Spanningshoofdpijn kan ontstaan door stress, drukte of gebrek aan slaap. Het is, in tegenstelling tot migraine, geen kloppende hoofdpijn. De patiënt voelt een drukkende, klemmende band rond het hoofd. Braken of heftige misselijkheid komen niet voor, hoewel een lichte vorm van misselijkheid en ook enige overgevoeligheid voor licht en geluid kunnen voorkomen. De clusterhoofdpijn is een vorm van hoofdpijn die gepaard gaat met kortdurende hevige pijnaanvallen, vaak in of achter het oog en aan één kant van het hoofd. De aanvallen kunnen in bepaalde perioden veel voorkomen, waarbij zelfs meer aanvallen per dag kunnen optreden. Kenmerkend zijn een rood oog, transpireren tijdens een aanval en een verstopte neus. Een aanval duurt tussen een kwartier tot maximaal drie uur. Deze vorm van hoofdpijn komt, in tegenstelling tot migraine, vaker bij mannen voor dan bij vrouwen. En terwijl de migrainepatiënt rust zoekt, is iemand met clusterhoofdpijn juist actief, loopt rusteloos door de kamer of heeft de behoefte met zijn hoofd tegen een muur te bonken.

Hoofdpijn ten gevolge van medicijngebruik is volgens Van Laar een geval apart. Vooral zogenaamde combinatiepijnstillers, zoals saridon, paracetamol met coffeïne (APC), en panadol-plus, zijn berucht als veroorzakers van deze zogenaamde analgetica-afhankelijke hoofdpijn. Coffëinebevattende dranken als koffie, thee en cola kunnen deze vorm van hoofdpijn niet alleen versterken, maar ook veroorzaken bij daarvoor gevoelige personen.

Ook het oude hoofdpijnmiddel ergotamine (o.a. Cafergot) is in dit opzicht berucht, vertelt Van Laar. „Als patiënten enige tijd zulke pijnstillers gebruiken, ontstaat er gewenning. Zodra ze stoppen, komt de hoofdpijn terug. Dus beginnen ze weer, vaak zelfs preventief, opnieuw pillen te slikken en belanden zo in een vicieuze cirkel. De enige manier om daarvan af te komen is er radicaal mee te stoppen. Koffie, thee en cola zijn eveneens taboe. De eerste weken daarna vallen dan niet mee. Na het stoppen met ergotamine is hef nog erger. Dat gaat gepaard met ernstige klachten, zoals misselijkheid, braken, diarree en algehele malaise. Een goede begeleiding en stimulering door de arts is dan heel belangrijk om deze mensen erdoor te slepen”.

Aanleg

Veel mensen krijgen in hun leven maar een of twee keer een migraineaanval. Alleen bij frequent terugkerende aanvallen kan er sprake zijn van een erfelijke aanleg. Al enkele jaren geleden bleek dit het geval te zijn bij een bepaalde vorm van migraine (de zogenaamde familiaire hemiplegische migraine), waarbij vóór het optreden van de hoofdpijn tijdelijk een halfzijdige verlamming optreedt. Deze vorm van migraine is gekoppeld aan chromosoom 19. Inmiddels is ook bekend dat dit chromosoom een rol speelt bij ‘normale’ migraine. Met deze bevindingen is migraine meer dan ooit een echte ziekte geworden. Recent is er op dit chromosoom 19 een afwijkend gen ontdekt door de Leidse neuroloog dr. M. Ferrari in samenwerking met de vakgroep genetica van het Academisch Ziekenhuis Leiden. „Dit gen bevat de informatie voor een zogeheten calcium-kanaal. Deze calciumkanalen zijn onder andere betrokken bij de afgifte van boodschapperstoffen (neurotransmitters) in de hersenen. Hiermee zou de link gelegd kunnen worden tussen deze bevinding en het optreden van een migraine-aanval, aldus Van Laar.

De biologische aanleg is echter niet voldoende voor het ontstaan van migraine. Uitwendige factoren zijn nodig om een aanval uit te lokken. Die zogenaamde ”triggers” zijn bijvoorbeeld stress, zware lichamelijke inspanning, bepaalde voedingsmiddelen (chocolade en alcohol zijn berucht) en weersveranderingen. Van Laar vertelt dat steeds meer aanwijzingen worden gevonden voor het idee dat migraine een aandoening is met verschillende gevoeligheidsdrempels voor bepaalde ”triggers” en dat de uitlokkende factor alleen niet voldoende is zoals vaak wordt gedacht. Deze gevoeligheid zou bepaald kunnen worden door het aantal afwijkingen in de erfelijke code.

Over de precieze oorzaak van migraine is eigenlijk nog niets met zekerheid bekend, zo viel ook tijdens het congres weer te beluisteren. Van Laar: „Wel is de laatste jaren het inzicht toegenomen in de ingewikkelde reeks van gebeurtenissen die zich voor en tijdens een migraine-aanval voordoen. Vroeger werd aangenomen dat er bij migraine slechts sprake was van vaatverwijding in de bloedvaten van de hersenvliezen. Op dit moment is het zogenaamde neurogene imflammatiemodel het meest populair als mogelijk werkingsmechanisme voor migraine. Dit model gaat ervan uit dat een nog onbekende ”trigger” via de vijfde hersenzenuw (nervus trigeminus) een vaatverwijdend signaal geeft aan de bloedvaten in de hersenvliezen. Deze bloedvaten scheiden op hun beurt ontstekingseiwitten af die de gevoelsuiteinden van deze vijfde herzenzenuw prikkelen. Dit signaal zou door de patiënt ervaren kunnen worden als pijn”.

In dit proces wordt onder meer een belangrijke rol toegekend aan de neurotransmitter 5-hydroxytryptamine (5-HT of serotonine). Dit 5-HT circuleert ook in het bloed. Inmiddels is ontdekt dat voorafgaand aan een migraine-aanval de concentratie stijgt. Zodra de aanval is begonnen, treedt een snelle daling op. In het hele lichaam bevinden zich ontvangers (receptoren) van dit serotonine en vooral ook in de vaatwanden, de zenuwbanen en in de hersenstam. Als deze receptoren geactiveerd worden door een stijging van de serotonineconcentratie, trekken onder meer de bloedvaten samen. Daalt het niveau, dan treedt vaatverwijding op. Ook bij het doorgeven van pijnprikkels is serotonine betrokken. We gaan er nu van uit dat serotonine een sleutelrol speelt in het hele migraineproces”.

Proces doorbreken

Omdat de oorzaak van migraine niet bekend is, zijn de inspanningen van de farmaceutische industrie gericht op het doorbreken van de nu bekende fysiologische processen tijdens een migraine-aanval. De komst van het middel sumatriptan (Imigran, gefabriceerd door het bedrijf GlaxoWellcome), enkele jaren geleden, betekende een forse stap vooruit. Van Laar: „Sumatriptan bindt zich aan de 5-HT receptor en wel die van het subtype 1d (er zijn intussen zeven subtypen serotoninereceptoren ontdekt, WvH). Dit middel vult het tijdens de migraine-aanval ontstane tekort aan serotonine aan, waardoor de vaatverwijding vermindert. De aanval kan daardoor worden onderbroken en bij een belangrijk deel van de patiënten leidt dit tot een snelle verbetering van de klachten”.

Inmiddels hebben ook andere farmaceutische bedrijven zich op dit onderzoek gestort. Dat heeft geleid tot een reeks nieuwe stoffen, de zogenaamde ”triptans”, die chemisch sterk lijken op sumatriptan. Het gaat om zolmitriptan (firma Zeneca), rizatriptan (Merck Sharp & Dohme), naratriptan (GlaxoWellcome) en eletriptan (Pfizer).

Zolmitriptan van Zeneca is naar verwachting het eerste nieuwe middel dat op de markt komt, waarschijnlijk dit najaar. Een registratieaanvraag ligt inmiddels bij het College ter beoordeling van geneesmiddelen. Rizatriptan van MSD is waarschijnlijk de volgende in de reeks.

Neurologen verwachten op basis van de eerste onderzoeksresultaten dat de nieuwe medicamenten mogelijk een gunstiger bijwerkingenprofiel hebben dan sumatriptan. Ze zouden minder vaatvernauwing van de bloedvaten rondom het hart geven. Het gebruik in de dagelijkse praktijk zal dat nog moeten bevestigen. Bovendien zijn er nu tabletten beschikbaar” die ongeveer evensnel werken als sumatriptan-injecties, wat een praktisch voordeel is.

Zo’n 40 procent van de patiënten die sumatriptan gebruiken, meldt weleens last te hebben van gevoelens van druk op de borst, beklemming en wat moeilijker ademhalen. Van Laar: „Alhoewel sumatriptan theoretisch vernauwing van de vaten rondom het hart kan geven, wat kan leiden tot zuurstofgebrek van het hart, met name bij patiënten met hart- en vaatziekten, is dit verband in de dagelijkse praktijk niet aangetoond. Wat de precieze oorzaak van de pijnklachten op de borst dan wel is, blijft vooralsnog onduidelijk. Goede voorlichting daarover is dan ook van groot belang. Deze mogelijke invloed op de kransslagaders maakt overigens wel dat patiënten met hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk dit soort middelen absoluut niet mogen gebruiken”.

Voor patiënten die zeer vaak last hebben van migraine-aanvallen is er ook een aantal middelen op de markt, bijvoorbeeld bèta-blokkers zoals propanolol (Inderal), ter preventie van een aanval. Nadeel is dat mensen zo’n medicament dagelijks moeten innemen, dus ook in de aanvalsvrije periodes. Uit cijfers blijkt dat Inderal leidt tot halvering van het aantal aanvallen bij de helft van de patiënten. Van Laar: „Dat soort cijfers geeft al aan dat voor iedere migrainepatiënt individueel moet worden uitgezocht wat voor hem of haar de beste therapie is. Het ene middel zal beter helpen dan het andere”.

Kosten en baten

De nieuwe medicamenten die op de markt zullen komen, leiden ongetwijfeld tot een verhoogde ‘medische consumptie’ en stijgende kosten van behandeling. Een kosten-batenanalyse pakt waarschijnlijk echter positief uit, verwacht prof. dr. F. Rutten, hoogleraar in de economie van de gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Het ziekteverzuim en het verlies aan arbeidsproductiviteit ten gevolge van migraine zijn groot. Uit berekeningen blijkt dat het hoofdpijn verzuim, als wordt uitgegaan van een gemiddeld uurloon, alleen al in Nederland ligt tussen de 500 en 750 miljoen gulden. Uit onderzoek met sumatriptan blijkt echter dat patiënten die dit middel gebruiken 6,8 dagen per jaar minder hoeven te verzuimen dan patiënten die conventionele middelen slikken.

De indirecte kosten van ziekteverzuim en verlies aan arbeidsproductiviteit dienen wel in de toekomstige berekeningen te worden verwerkt. Er zijn volgens Rutten goede argumenten te bedenken om niet met een verkokerde blik te kijken naar almaar stijgende directe medische kosten, als voor de samenleving als geheel de financiële balans positief uitpakt. Dat is niet alleen van belang voor de maatschappij, maar juist ook voor de migrainepatiënten zelf.

Meer informatie over migraine is te verkrijgen bij de Nederlandse Vereniging van migrainepatiënten, Postbus 50, 7037 ZH Beek. Tel.: (0316) 53 20 13. Van de hand van de vereniging verschijnt onder meer enkele malen per jaar het blad Hoofdzaken.

De Stichting Excerpta Medica belegt tot en met 2 juli in diverse plaatsen voorlichtingsavonden over hoofdpijn. Een plaatselijke neuroloog zal vertellen hoe het staat met de medische kennis en kunde rond hoofdpijn. De toegang is gratis. Wie zo’n avond wil bezoeken, kan zich dagelijks tussen 9.00 en 13.00 uur aanmelden bij Excerpta Medica (tel. 020 - 515 94 61).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Wednesday 18 June 1997

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Migraine nog onderschat probleem

Bekijk de hele uitgave van Wednesday 18 June 1997

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken