Bekijk het origineel

De stille boodschap op het kerkhof

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

De stille boodschap op het kerkhof

Mevr. Van der Laan-de Boer op zoek naar grafstenen van dominees

6 minuten leestijd

NIEUW-AMSTERDAM - Unica Spes. De enige hoop. Meer staat er niet op het stenen kruis op het graf van ds. L. Kraan. Het is geno. De boodschap is duidelijk. (k de grafeteen van ds. P. Sneep bevat een uitzicht over de dood. „Gij hebt ons Gode gekocht met Uw bloed”, leest de bezoeker van de aemene begraaQ)laats in Driebergen.

Toen ze jong was, had mevrouw G. van der Laan-de Boer al veel interesse voor zo’n beetje alles wat zich op het kerkelijk erf voordeed. Ze verzamelde foto’s en gegevens van predikanten en kerkgebouwen en is ‘huisfotograaf van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Daarnaast neemt mevrouw Van deLaan elke week een pagina met kerknieuws in het “Kerkblad voor het Noorr den” voor haar rekening. De afgelopen maanden stond de

Nieuw-Amsterdamse aan verschillende graven van overleden predikanten in de Christelijke Gereformeerde Kerken. Speciaal voor de nieuwe verzameling: foto’s van grafstenen. „Het plan om grafstenen te fotograferen ontstond binnen het deputaatschap voor archieven, waarvan ik lid ben. Als we het nu niet doen, zijn er straks graven geruimd en gaat de steen verloren. Drie graven van christelijke gereformeerde predikanten waren al weg. Dat van ds. J. Tolsma zou al geruimd zijn. Gelukkig bleek dat het graf, op de algemene begraafplaats in Zeist, toch nog intact was”.

Veel zoekwerk

Mevrouw Van der Laan stelde een lijst op met kerkhoven waar predikanten begraven liggen. „Dat was een tijd r rovende klus. In de loop van de jaren heb ik natuurlijk al veel gegevens verzameld over de begraafplaatsen waar overleden predikanten liggen. Ook kreeg ik informatie van een begrafenisondernemer in Driebergen. Maar soms kost het veel zoekwerk om daar achter te komen. Nogal wat predikanten verhuisden na hun emeritaat. Anderen liggen op een andere plaats begraven dan waar ze overleden zijn. De opstelling is nu bijna compleet. Van zeven dominees weet ik nog niet waar ze begraVen zijn”.

Onder hen is ook de bekende predikant M. Overduin. Deze zoon van ds. Jac. Overduin, die lange tijd de gereformeerde gemeente van Lisse diende, was twintig jaar oud gereformeerd predikant en ging toen over naar de Christelijke Gereformeerde Kerken. Waar zijn broer ds. J. Overduin ligt, weet mevrouw Van der Laan wel. Deze predikant sloot zich na zijn emeritaat aan bij de Christelijke Gereformeerde Kerken.

Als emeritus predikant diende ds. JOverduin dit kerkverband nog eenjaar. Onlangs kreeg mevrouw Van de

Laan telefoon uit Urk. Een paar leden wilden een boekje samenstellen van en over predikanten die de Christelijke Gereformeerde Kerken hadden gediend. En dus namen ze contact op met de Nieuw-Amsterdamse verzamelaar, die binnen haar kerk inmiddels als vraagbaak bekend staat. „Als ik ergens bij familie op bezoek ben of op vakantie ga, combineer ik dat met een bezoek aan een begraafplaats. Zoals ik dat al jaren doe om foto’s te maken van christelijke gereformeerde kerkgebouwen. Ik ben pas nog in Den Haag geweest.

Een kennis stippelde een route uit langs verschillende begraafplaatsen. Er liggen elf predikanten in de hofstad begraven. Maar prof. L. H. van der Meiden en ds. H. Velema liggen op een ander kerkhof dan ds. J. A. Riekel en ds. L. S. den Boer”.

Hendrik de Cock

„Heel benieuwd ben ik naar de tekst op het graf van ds. W. Ramaker in IJsselmuiden. Hij is tijdens de Tweede Wereldoorlog overleden. De Duitsers hielden een razzia en de dominee verschool zich in een kippenhok. Toen de huiszoeking voorbij was en het gevaar was geweken, deed het domineesgezin een ontstellende ontdekking. Ds. Ramaker lag levenloos in het kippenhok. Overleden aan een hartinfarct”.

Soms stuit mevrouw Van der Laan toevallig op een graf. „In Heetveld zocht ik naar de grafsteen van ds. A. Zwiep. Wat zag ik naast het graf van de dominee? Het graf van H. Hogendoom, die in Sint Jansklooster voorganger was naar artikel 3 K.O. Ik speur niet alleen naar grafstenen van predikanten, maar ook die van evangelisten en andere voorgangers neem ik graag mee”

„Gelukkig krijg ik hulp van beheerders van begraafplaatsen. Zij herkennen aan de kleur en de vorm van de steen vaak in welke periode deze is geplaatst.

In de jaren zeventig en tachtig waren veel witte stenen in gebruik. De grote liggende stenen dateren weer van een eeuw geleden. „Dat had een reden”, legt H. van der Laan uit. „Staande grafstenen waren toen verboden. De overheid was bang dat er zich in tijd van oorlog vijanden achter zouden verschuilen. De echtgenoot van de NieuwAmsterdamse verzamelaar, die de christelijke gereformeerde kerk als ouderling diende, is actief bij de hobby betrokken. „Een van mijn collega’s vond het grafmonument van Hendrik de Cock. Ik wist wel dat hij in Groningen begraven lag, maar niet op welk kerkhof’.

Vijf gulden

De foto’s van mevrouw Van der Laan laten uiteenlopende teksten op grafstenen zien. „In volle wapenrusting ‘afgelost”, staat er op het graf van prof. G. Wisse. „Zalig zijn de doden, die in de Heere sterven”, en „Gedenkt uw voorgangers”, geven verscheidene stenen van christeHjke gereformeerde predikanten aan voorbijgangers door. „Unica Spes”, ziet de bezoeker van de begraafplaats in Zeist op een stenen kruis staan. Dat dit het graf van ds. L. Kraan betreft, weet hij niet. „Op de steen van ds. N. Bijdemast staat eigenlijk een foutje”, weet mevrouw Van der Laan.

„De dominee heette Klaas, maar daar wilde hij eigenlijk niet van weten”. Tegenover de woning van de familie

Van der Laan ligt het kerkhof van Nieuw-Amsterdam. Daar ligt ook ds. G. J. Hekkert begraven. Hij overleed in 1917, toen hij 50 jaar oud was en nog maar ruim twee jaar de christelijke gereformeerde kerk van Nieuw-Amsterdam had gediend. De letters op zijn grafsteen waren een paar jaren geleden bijna niet meer te lezen. „Kunt u er iets aan doen?” vroeg mevrouw Van der Laan aan de hovenier. De behulpzame man maakte de letters van de steen weer netjes zwart. Hij’ wilde er niet meer dan vijf gulden voor hebben.

„De begraafplaats tegenover ons huis is elke dag een stille prediking dat het leven op aarde eindig is. Eigenlijk horen die twee niet bij elkaar: de dood en het leven. Vooral als ik aan het graf sta van een jonge predikant, schiet de gedachte wel eens door me heen: „Waarom zo jong?”

Dit is de derde aflevering van een zeven delige serie over kerkelijke verzamelaars. Volgende week donderdag deel 4: “De naamplaatjes van een kerk”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 31 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

De stille boodschap op het kerkhof

Bekijk de hele uitgave van donderdag 31 juli 1997

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken