Bekijk het origineel

„Morfine mag niet misbruikt worden”

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

„Morfine mag niet misbruikt worden”

Eerste hoogleraar pijnbestrijding kritiseert euthanasiepraktijk

5 minuten leestijd

NIJMEGEN - „Pijnbestrijding dient -dat kan niet genoeg worden benadrukteen wezenlijk ander doel dan levensbeeindiging. Het gebruik van morfine is in de eerste plaats bedoeld voor het verlichten van pijn. Dit middel mag niet sluipenderwijs misbruikt worden als euthanaticum”.

Dat zei prof. dr. B. J. P. Crul vanmiddag in zijn oratie “Mens en pijn, dilemma’s van de hedendaagse pijnbestrijding”, ter gelegenheid van zijn benoeming tot hoogleraar pijnbestrijding aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Het is de eerste voltijds leerstoel op dit gebied in Nederland.

Volgens Crul dreigt morfine in een kwaad daglicht gesteld te worden, namelijk als ‘silent killer’ bij uitstek. De reden is dat dit uitstekende middel voor het bestrijden van pijn „op aanzienlijke schaal in de medische praktijk wordt gebruikt om, onder het geaccepteerde mom van pijnbestrijding, levensbeëindiging te verwezenlijken. Dat is voor sommige terminale patiënten reden om hevig verontrust te zijn wanneer de behandelend arts voorstelt hun pijn met morfine te behandelen. Ze hebben gehoord, gelezen of in eigen omgeving gezien wat daarvan komt en in hun beleving is dit voorstel het begin van het einde. De dokter vindt kennelijk dat het lang genoeg geduurd heeft, en stuurt, zo is hun angst, op euthanasie aan”.

Als morfine wordt gebruikt voor levensbeëindiging maar aan de patiënt wordt verkocht als pijnbestrijding, is er volgens Crul geen sprake van normaal medisch handelen, omdat dit handelen de dood tot gevolg heeft, en in de meeste gevallen haaks staat op de beschikbare therapeutische mogelijkheden het leven te behouden of te verlen gen. „Deze manier van levensbeëindiging wordt bovendien geregistreerd als natuurlijke dood en onttrekt zich derhalve aan waarneming en toetsing. Ook wordt het recht op zelfbeschikking -zo vaak als argument genoemd door de voorstanders van legalisering van euthanasiedoor de stilzwijgende toediening van morfine als euthanaticum met voeten getreden”, aldus Crul.

Onderscheid

Hij pleit voor een duidelijk onderscheid tussen pijnbestrijding en euthanasie, omdat dit totaal verschillende begrippen zijn. De patiënt heeft er volgens Crul recht op volledig op de hoogte te zijn met de bedoeling waarmee de pijnbehandeling wordt gestart. „Duidelijkheid en openheid geven handvaten voor toetsing en maken een einde aan ‘half verborgen praktijken’ en het schemergebied waarin de uitvoering van euthanasie vaak plaatsvindt”.

Crul gaf overigens aan dat toediening van morfine via een infuus, zelfs bij zeer hoog oplopende doseringen, geen dodelijke demping van de ademhaling geeft, al wordt de patiënt wel comateus. „De dood treedt echter snel in als er in zo’n situatie ook andere middelen, behorend tot de groep van de benzodiazepinen, via het infuus worden toegediend.

Succesvol

Crul stelde dat goede pijnbestrijding meestal zeer succesvol is. „In naar schatting minder dan 1 procent van de gevallen blijft de patiënt ondanks de toepassing van alle ter beschikking staande pijnbestrijdingstechnieken over hevige pijn klagen. Dan kan, nadat alle mogelijkheden zijn overwogen, in goed overleg met de patiënt en de famiUe worden overgegaan tot morfinetoedie ning per infuus. De progressieve dosisverhoging die in dat geval nodig is, zal dan onvermijdelijk tot het overlijden van de patiënt leiden. Omdat de intentie van de behandeling pijnbestrijding is, wordt hier niet van euthanasie gesproken”, aldus Crul.

Pijn en angst voor pijn zijn volgens hem voor patiënten een belangrijke reden om te vragen om euthanasie, al willen de pleitbezorgers van euthanasie anders doen geloven. Zij wijzen graag op angst voor het verlies van waardigheid en ontluistering. „Onderzoek hiernaar is schaars, maar laat een ander beeld zien. Uit dit onderzoek blijkt dat patiënten pijn en een tekortschietende symptoombestrijding wel degelijk als een belangrijke reden voor een euthanasieverzoek zien”.

Volgens de Nijmeegse hoogleraar is het bekend dat artsen pijn bij hun patiënten onderschatten en dat patiënten op hun beurt huiverig zijn met hen erover te praten. De angst voor het einde bUjkt volgens Crul vaak te zijn ingegeven door beelden die patiënten hebben van het sterfbed van familieleden: Dokter, zo wil ik het nooit”.

Basispakket

Euthanasie mag volgens Crul nooit de gemakkelijkste weg zijn of zelfs maar lijken. Hij is het dan ook niet eens met de uitspraak van de directeur van de Nederlandse vereniging voor vrijwillige euthanasie dat deze vereniging pas kan worden opgeheven als euthanasie tot het normale basispakket van iedere arts behoort. „Mij lijkt een andere volgorde uiterst wezenlijk, namelijk: eerst moet pijnbestrijding tot het normale basispakket van iedere arts behoren. Pas daarna kunnen we verder over de plaats van euthanasie gaan discussieren".

Met de kennis van pijnbestrijding is het in Nederland pover gesteld, aldus Crul. In de opleiding tot arts wordt wel in detail aandacht besteed aan allerlei zeldzame aandoeningen, maar aan pijnbestrijding wordt nauwelijks aandacht geschonken, „terwijl iedere arts daar in de praktijk mee te maken zal krijgen”.

Uit de voorlopige resultaten van een onderzoek van het Nederlands instituut voor eerstelijnsonderzoek van de gezondheidszorg (Nivel) blijkt volgens Crul dat de palliatieve zorg (de zorg rond het levenseinde - red.) in ons land een onoverzichtelijke lappendeken is, die her en der grote gaten vertoont. „Van een optimaal functionerend en toegankelijk netwerk voor geavanceerde pijnbestrijding in iedere regio is geen sprake. Het rapport maakt verder duidelijk hoë weinig overzichtelijk de hulpverlening aan terminale patiënten is geregeld”.

Pijnpoli

Crul pleit voor een polikliniek voor geïntegreerde pijnbehandeling voor kankerpatiënten in elk ziekenhuis. „De Gezondheidsraad stelt zich op het standpunt dat ieder ziekenhuis dat kankerpatiënten behandelt, de verplichting heeft een dergelijke poli binnen zijn muren te hebben. Dit advies wordt echter op grote schaal genegeerd. De oorzaak is voornamelijk gelegen in het huidige financieringsstelsel, dat multidisciplinaire intiatieven ontmoedigt”.

Een pijnpoli kan volgens Crul ook euthanasieverzoeken vooraf toetsen, terwijl artsen de plicht hebben die te melden. Dan kan worden nagegaan of alle mogelijkheden van pijnbestrijding en palliatieve zorg zijn benut. „Deze werkwijze van toetsing vooraf voorkomt ook solistisch en ongecontroleerd levensbeëindigend handelen”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 september 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

„Morfine mag niet misbruikt worden”

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 september 1997

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken