Versterving is geen verdroging

Het gevelde mensenleven komt niet opnieuw tot leven, zoals de reuk van wateren doet bij een omgehakte boom, waarvan reeds „zijn wortel in de aarde veroudert en zijn stam in het stof versterft” (Job 14: 7-10; vergelijk Judas 1:12).

Het oude woord “versterven” is in 1553 voor het eerst aangetroffen. Toen betekende het vooral “mortificeren, dooden oft dootachtich maken”. Tegenwoordig doelen we volgens het woordenboek van Van Dale op het mettertijd verdwijnen, langzamerhand onmerkbaar, onhoorbaar worden (het geluid verstierf).

Ter voorkoming van verwarring en normvervaging is een zuivere hantering van het begrip versterven belangrijk: het natuurlijke verloop van een stervensproces zonder het te rekken of te beëindigen.

Effect

Een beslissing geen voedsel en vocht toe’te dienen, heeft het onvermijdelijke gevolg dat de betrokkene binnenkort sterft: hij of zij glijdt weg in een soort coma. Zo’n vérgaand gevolg vereist een zorgvuldig gestelde diagnose, dat wil zeggen dat we moeten doorhebben wat er werkelijk aan de hand is. Welk effect “heeft het onthouden van vocht (dehydratie of uitdroging) op het welbevinden van betrokkene? We weten vanuit de Middeleeuwen dat versterving algemeen bekend was bij de Catharen.

Er is onderscheid tussen het met zorg en liefde blijven aanbieden van voedsel en vocht en het gedwongen of kunstmatig toedienen ervan. Dwang mag volgens de Wet bopz slechts onder bijzondere omstandigheden en na melding aan de inspecteur voor de volksgezondheid. Wanneer een patiënt acuut ziek wordt en een tijd nauwelijks eet of drinkt, wordt deze er door medisch handelen doorheen gesleept, met bijvoorbeeld vochtinfuus en sondevoeding.

Daarbij denken we aan de neussonde (die gemakkelijk wordt uitgetrokken, op den duur irriteert en ontstekingen kan veroorzaken) of de zogeheten PEG-catheter (percutane endoscopische gastronomie: via de buikwand rechtstreeks in de maag; hightech voedingszorg). Bij veel patiënten leidt deze tijdelijke levensonderhoudende verzorging tot herstel,, maar bij stervenden is veelal het tegendeel waar. We zoeken dus altijd eerst naar de oorzaak van de weigering van eten en drinken en proberen die weg te nemen.

Kaars

In de terminale of stervensfase kan de patiënt of zijn lichaam (bijvoorbeeld bij coma) aangeven dat er geen behoefte meer is aan eten of drinken en dan langzaam als een kaars uitdoven. Dat geldt ook voor bejaarden die “verzadigd zijn van dagen” (vergelijk Genesis 25:8; 35:29; 1 Kronieken 23:1; 2 Kronieken 24:15; Job 42:17), hun levensopgave voltooid achten, zich terugtrekken, niet meer eten en heel weinig drinken. Zo’n slechte lichamelijke toestand met vermagering en verval van krachten dui den we aan als cachexie. Dit komt bijvoorbeeld ook voor bij veel dodelijke ziekten en in de laatste fase van dementie.

In zulke situaties beoefenen we als medemens verzorgende nabijheid -aandacht, begrip, gebed en soms alleen het vasthouden van de hand- en tegelijk stellen we ons als professional terughoudend op. Het spreekt vanzelf dat de algehele verzorging doorgaat, zoals het vochtig houden van lippen (met vaseline), mond (met bijvoorbeeld ijsschilfers) en ogen (druppelen). Dorst heeft meer te maken met het gevoel van een droge mond dan met de terminale dehydratie (TD) zelf.

Uit respect voor de medemens heeft gedwongen of kunstmatige toediening van voedsel en vocht (die het natuurlijk beloop van het sterven verhinderen en het stervensproces rekken) niet of zeer gelimiteerd plaats. De beslissing van hulpverleners om bij TD vocht toe te dienen, berust vooral op een ongenuanceerde kijk op TD, gebrek aan ervaring en het ontbreken van een ethisch gefundeerde medischverpleegkundige visie op de patiënt.

Pijndemping

De uitwerking van TD verschilt kwalitatief en kwantitatief van die van dehydratie in het algemeen (hetgeen overigens nog eens grondig en systematisch moet worden onderzocht). Ze leidt tot pijndemping en vermindert de gevolgen van verschillende complicaties. TD heeft niets te makeii met misplaatste termen zoals verhongeren, verdorsten, euthanasie, levensbeëindiging, of verhaasten van het stervensproces. In een woestijn steven door droogte is vreselijk, maar versterven eindigt in een zacht coma. Deze mensen sterven niet door de TD, maar door het teloorgaan van alle fysiologische systemen. Versterven is geen initiatief van de behandelaar, maar maakt onderdeel uit van een natuurlijk stervensproces, waarover de familie optimaal moet worden geïnformeerd; de mens gaat naar zijn eeuwig huis (Prediker 12:5; vergelijk 1 Korinthe 15).

Versterven moet worden bezien in’het licht van de totale zorgverlening aan zieken die zich bevinden in een onomkeerbare terminale fase van hun leven. Compassie strekt zich uit tot het laatste moment van de patiënt. Wanneer is voorzien in goede medisch-verpleegkundige en pastorale zorg, is versterven een uiting van authentieke en zorgzame betrokkenheid op het welzijn van de stervende medemens. Dan wordt “de dood ontmaskerd”, zoals drs. K. Exalto zijn boek over de historie van de christelijke stervenskunst noemde.

Vitalisme

Het mensenleven is een onwaardeerbaar geschenk, waarop we uiterst zuinig moeten zijn. Vitalisme (waarin het aardse leven het hoogste goed is) is het christelijk geloof echter vreemd. Gereformeerde ethiek is pelgrimage-ethiek, toegespitst op de overdenking van de dood en het toekomende leven, zo blijkt bijvoorbeeld uit de onovertroffen Ziekentroost in ons kerkboek (vergelijk Hebreeën 11:8-16; 1 Petrus 1:1, 17; 2:11, 12). Daar aangekomen, zegt geert reiziger „ik ben ziek” (Jesaja 33:24; Openbaring 21:1-5).

De auteur heeft een biomedische opleiding en is werkzaam in de gezondheidszorg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen