Versterven

Het woord is de laatste tijd in de belangstelling gekomen. Maar wat is versterven? Het komt kort gezegd hier op neer: versterven is stoppen met eten en drinken tot de dood er op volgt. Een soort honger- en dorststaking.

In meer wetenschappelijke taal is versterving een proces van geleidelijke achteruitgang, waarbij de stofwisseling zodanig verandert dat honger en dorst niet meer gevoeld worden. Uiteindelijk zal de betrokkene overlijden ten gevolge van ondervoeding en, wat nog veel belangrijker is, uitdroging.

Het is een oud verschijnsel in een nieuw jasje. Al in de oudheid stond deze manier van sterven in hoog aanzien. De historie vermeldt dat ene Democrites, het leven moe zijnde, besloot om te stoppen met eten en drinken. Op aandringen van zijn familie, er was immers een groot feest op handen, besloot hij de zelfexecutie nog enige dagen uit te stellen.

Sinds enkele jaren krijgt versterven een modem westers jasje. Binnen de huidige, hoogtechnische geneeskunst, blijkt versterven een waardig afscheid te zijn. Want, zo melden diverse auteurs, juist in verpleeg- en verzorgingshuizen overlijden veel mensen door versterving. En, wordt daar aan toegevoegd, het is een zachte dood.

Ik wil daar een paar kanttekeningen bij plaatsen. Enerzijds inhoudelijke, anderzijds principiële.

Inhoudelijk

Lange tijd werd uitdroging beschouwd als een zeer lijdensvol proces. De ogen verdrogen. In de mond ontstaan korsten. En spoedig maken schimmelinfecties in de keel en slokdarm het lijden ondraaglijk. Smalhout merkte op: „Je zou het een hond nog niet aandoen”.

Toch werd met name in de palliatieve en terminale zorg (hospice care) ontdekt en erkend dat bovengenoemde voorstelling van zaken niet strookt met de werkelijkheid. Geleidelijke uitdroging, als gevolg van het ziekteproces of ouderdom, bleek de stervensfase juist te verzachten.

Inmiddels is dit door wetenschappelijk onderzoek bevestigd. Ik zal de medische verklaringen buiten beschouwing laten. In ieder geval blijkt dat wanneer mensen in de stervensfase komen en langzaam uitdrogen, zij zelfs geen honger- of dorstgevoelens meer hebben. Natuurlijk dient de mond- en oogverzorging goed te zijn.

Dus wanneer een ernstige zieke in de stervensfase goed verzorgd wordt (tong en lippen vochtig houden), zal uitdroging het leed verzachten.

Principieel

Is het echter verantwoord om bewust voor versterving te kiezen? Ik meen dat het antwoord kort en duidelijk kan zijn: nee.

Bewust kiezen voor een spoedig overlijden door af te zien van eten en drinken, is niet verenigbaar met de bijbelse eerbied voor het leven. Bewust kiezen voor versterving mag het toppunt van autonomie heten, maar is mijns inziens strijdig met de Schrift.

Hier komt nog bij dat versterving weleens gezien wordt als een alternatief voor euthanasie. „De arts wil geen euthanasie toepassen, dus ik stop maar met eten en drinken”. Of: „In de instelling waar ik woon is euthanasie verboden, dus weiger ik alle voeding”.

Het zal duidelijk zijn dat deze uitleg van het begrip versterving op dezelfde principiële bezwaren stuit als euthanasie.

Met het kan ook anders. Soms is er geen andere weg dan accepteren dat iemand vocht tekortkomt. Ieder slokje drinken blijkt te veel te zijn. Pap en fruithapjes worden niet meer doorgeslikt. Dan is er geen sprake van een bewuste keuze om het leven te stoppen, maar dan is versterven de enige mogelijkheid binnen de verantwoorde zorgverlening.

Het is een van de doelstellingen van de geneeskunst om, waar genezing niet meer mogelijk is, lijden te verzachten. Er komt een moment in het stervensproces dat de medicus een stapje terug moet doen om de zieke in alle rust te laten sterven. Ook dat is verantwoorde zorgverlening.

Ik besef dat het iedere keer weer moeilijk is om dat moment te bepalen. Een zorgvuldige afweging, goed overleg met de familie van betrokkenen, alsook het licht van het Woord wijzen hierin de weg.

Helaas is het jammer dat woorden telkens een bepaalde lading krijgen. Daar valt blijkbaar niet aan te ontkomen. Dat geldt ook voor het woord versterven. Versterven kan namelijk het gevolg zijn van een bewuste keuze voor levensbeëindiging. Maar het kan ook passen binnen een verantwoord medisch beleid waarbij het welzijn van de patiënt centraal staat. Laten we daarom, wanneer we het autonoom gekozen versterven afwijzen, niet doorschieten door de hele praktijk te bestrijden. Want daarmee zullen we veel patiënten leed berokkenen. En dat kan nooit het doel van de geneeskunde zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen