Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Mossad brengt Jassin thuis

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Mossad brengt Jassin thuis

11 minuten leestijd

„Hoe kan de PLO-chef nu nog islamisten oppakken? Dat eist Israels minister van defensie, Mordechai, toch? Netanjahoe laat zelf een tot levenslang veroordeelde terrorist als Jassin vertrekken”. De spontane verzuchting deze week van een Israëlische veiligheidsexpert. Een gesprek met dr. Marcel Kupferschmidt, docent geschiedenis van het Midden-Oosten aan de Universiteit van Haifa, over de effecten van de mislukte Mossad-aanslag (25 september) in de Jordaanse hoofdstad Amman op een Hamas-leider.

„De uitspraak van die veiligheidsman verwoordt de belangrijkste zorg van Israels regering op dit ogenblik”, commentarieert Kupferschmidt. „De blunder in Amman heeft Netanjahoe immers tot Jassins (voortijdige) vrijlating gedwongen. Vandaar ook de nachtelijke bijeenkomst van dinsdag op woensdag tussen Netanjahoe en Arafat. Israël wil daarmee voor alles zekerstellen dat de Palestijnse Autoriteit de strijd tegen het Palestijnse terrorisme voortzet”.

Dé aanleiding voor deze nachtelijke tweespraak? „Ik denk dat aanzienlijke Amerikaanse druk het treffen mede mogelijk heeft gemaakt. Onder de gegeven omstandigheden had Arafat niet veel zin in zo’n gesprek. Het is voornamelijk een Israëlisch belang geweest. En dat hangt in eerste instantie weer samen met de onverkwikkelijke gevolgen van het Mossad-optreden in Jordanië”.

Mossad-mythe

In hoeverre raakt deze affaire het prestige van de Mossad (Israels geheime dienst in het buitenland) én de politieke positie van premier Netanjahoe?

„De Mossad heeft door de jaren niet louter successen geboekt. De successen zijn natuurlijk vaak uitgebuit door Israël. Er is een grootse mythevorming over de Mossad ontstaan. Daaraan heeft Israël zelf voor een groot deel schuld. Onder nagenoeg elke Israëlische premier ging de Mossad wel een keer in de fout. De laatste misstap is echter zeer vergaand omdat hij consequenties heeft voor de regionale politiek, ja voor het hele vredesproces in het Midden-Oosten”.

„Maar de Mossad op zichzelf zal vanzelfsprekend voortbestaan en ook zijn waarde bewijzen. Het prestige van de Mossad is mijns inziens hoofdzakelijk geschaad in het buitenland en bij al degenen die hoopten of vreesden dat de Mossad de beste geheime dienst ter wereld was. Dat laatste is min of meer de strekking van die mythevorming”.

„Wat de positie van Netanjahoe betreft, zij is ongetwijfeld verzwakt. Er was al kritiek op de minister-president door allerlei affaires die zich het afgelopen anderhalfjaar hebben afgespeeld. Een groot deel van de pers en de hele oppositie leggen hem nu het vuur na aan de schenen. Ook de opiniepeilingen wijzen uit dat de steun voor Netanjahoe duidelijk aan het afnemen is”.

De Nederlandse correspondente Inez Polak schreef medio deze week in Trouw: „Toch valt absoluut niet te voorspellen of en hoe de Israëlische premier zich er deze keer uit zal redden. Het gros van de Israëliërs vindt dan wel dat hij geblunderd heeft, de meesten van hen betreuren het toch vooral dat de actie mislukt is en daardoor ontdekt is”. Een juiste observatie?

„Dat klopt op zich”, stemt de historicus toe. „De discussie hier in Israël draait niet zozeer om de mislukking van de operatie in Amman als wel om de wijsheid van de beslissing en de verantwoordelijkheid van Netanjahoe in dezen. Vooral de mensen echter die belang hebben bij de continuering van deze Israëlische regering, zullen de premier deze foute beslissing willen vergeven. Wellicht geniet Netanjahoe nog 39 procent steun van het Israëlische kiezerspubliek, zoals een peiling van het dagblad Ma’ariv gisteren uitwees. Denk aan de voorstanders van het nederzettingenbeleid, de aanhangers van de religieuze partijen en de mensen die bang zijn voor verdere concessies aan de Palestijnse Autoriteit en de Arabische landen, evenzeer met het oog op de Golan”.

Schadebeperking

Welke effecten kan de ontdekte moordaan slag op de fundamentalistische voorman sorteren op het vredesproces, op de regionale politieke toestand? „Momenteel wordt gepoogd de schade enigszins te beperken. Die leek buitengewoon groot. Bijna kwam het tot een afbreking van de Jordaanse betrekkingen met Israël. Alles wordt in het werk gesteld om déze relatie weer op te peppen. Herstel daarvan zal tijd vergen. Er is sowieso een gebrek aan vertrouwen ontstaan tussen de koning en de premier”.

„Ten tweede is het prestige van de regeringNetanjahoe aangetast in de ogen van de Jordaniërs en de Palestijnse gezagsdragers. Een aanvulling op de bestaande meningsverschillen en spanningen, die reeds maanden voortduren. In feite is de Israëlische verstandhouding met de Palestijnse Autoriteit in elk geval vanaf februari (de bouwplannen voor Har Homa) enorm verslechterd”.

„Kijk je naar het vredesproces, dan kun je daarbij optellen dat óók Egypte zeer kritische geluiden heeft laten horen. Daarnaast zit er nog een staart aan de Mossad-affaire inzake de Israëlische betrekkingen met Canada. (De gearresteerde Mossad-agenten hadden een Canadees paspoort als dekmantel op zak, red.) De Amerikaanse president. Bill Clinton, toont zich evengoed zeer ongelukkig met deze ontwikkeling”.

„Mooie vrienden...”

Een Jordaanse columnist schamperde dezer dagen over het vredesbeleid van koning Hoessein ten opzichte van buurland Israël: „Mooie vrienden...”. De Hasjemitische vorst kampt inderdaad met een forse binnenlandse oppositie tegen het vredesverdrag met de joodse staat. Spinnen de fundamentalistische tegenkrachten soms garen bij de verijdelde vergiftigingspoging van de Hamas-voorman?

Kupferschmidt: „In Jordanië zijn twee soorten reacties te bespeuren. In de eerste plaats grote kritiek. Zij leeft niet alleen in pro-islamistische of fundamentalistische kringen. Die kritiek heeft een wijder bereik. Je merkt in Jordanië een zekere scepsis tegenover vrede met Israël. Dat verdrag is door sommigen stellig niet van harte aanvaard. Acceptatie vloeide voort uit de leidende rol van de koning in de totstandkoming van het vredesakkoord. Ze wilden hem dus niet voor het hoofd stoten”.

„De tweede Jordaanse reactie kenmerkt zich door enig leedvermaak. Ik wil niet zeggen dat de Jordaniërs Israël zielig vinden, maar er wordt wel een beetje gespot met deze hele geheime operatie. Voor het imago van Israël in Jordanië is de Mossad-affaire, kortom, buitengemeen slecht”.

Koningshuis-islamisten

„En daarbij moeten we bedenken dat over ongeveer een maand in Jordanië parlementsverkiezingen plaatshebben. Het zag er aanvankelijk naar uit dat de Moslimbroeders en andere islamisten niet zouden meedoen aan de stembusgang. Waarom? Zij verschillen met het regime van mening over de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. Mogelijk leiden

de jongste gebeurtenissen tot een fikse omslag in de publieke opinie in Jordanië. Met als gevolg dat de fundamentalisten alsnog deelnemen en we rekening moeten houden met een ruime vertegenwoordiging van de islamisten in het parlement. In 1989 behaalden zij 32 van de 80 zetels en in 1993 20”.

Al met al prestigeverlies voor de koning, ondanks alle tegemoetkomingen die hij van Israëlische zijde heeft losgekregen na de arrestatie van de Israëlische agenten? „Het zint inheemse opponenten niet dat Hoessein vrede heeft gesloten met Israël, noch dat hij op tamelijk vriendschappelijk wijze omgaat met de Israëli’s. De moordaanslag levert naar hun overtuiging het bewijs van de foutieve politiek van de vorst”.

„Kritiek is er voorts op het vrijlaten van de twee daders van de mislukte aanslag. Zij komt met name van de Hamas-vertegenwoordiging in Amman. Desalniettemin staat het regime zo sterk dat we mogen veronderstellen dat de koning de vele kritiek te boven zal komen”.

De onderzoeker benadrukt dat koning Hoessein bij twee situaties geen baat heeft: een groot blok van islamisten in het parlement a la 1989 óf geen vertegenwoordiging van de moslimfundamentalisten. „In het laatste geval zijn de islamisten veel minder onder staatscontrole te houden. Juist op dat principe is de relatie tussen het koningshuis en alle islamistische bewegingen gedurende tientallen jaren gebaseerd!”

Levende legende

Dé prijs aan koning Hoessein voor de Mossad-affaire was beslist Netanjahoes vrijlating van de „levende legende” Jassin. Welke persoon gaat er precies achter de oprichter van Hamas (Geloofsijver) schuil? Een vraag die dr. Kupferschmidt als het ware op het lijf is geschreven omdat hij geldt als een vooraanstaand analist van het moslimfundamentalisme in het Midden-Oosten.

„Jassin is zonder twijfel een levende legende, een symbool. Hij is de bekendste leider van de Hamas-beweging. De sjeik heeft door de jaren heen aan prestige gewonnen. De resultante van zijn veroordelingen, langdurige gevangenschap en ook van zijn ziekte (verlamming). Door zijn spectaculaire vrijlating is zijn positie nu ongetwijfeld versterkt”.

„Over Jassins denkbeelden lopen de meningen uiteen. Israël heeft hem aanvankelijk niet als buitengewoon gevaarlijk ervaren. Dat was in de fase toen hij nog de leider was van een islamistische organisatie die zich voornamelijk toelegde op de geestelijke leiding van moslims in de Gazastrook. Tussen haakjes: de PLO verweet de Israëlische militaire autoriteiten destijds dat zij met opzet die stroming bevorderden als tegenkracht voor de PLO”,

„Welnu, na het uitbreken van de intifada (de Palestijnse opstand) in 1987 ontpopte Jassin zich als de oprichter van Hamas. Naar verluidt heeft hij het handvest van Hamas geformuleerd. Arrestatie en veroordeling volgden op verdenking van terroristische activiteiten. En thans zitten we met de vraag of Jassin een matigende dan wel radicaliserende rol gaat spelen. Zijn uitspraken van de afgelopen week zijn tamelijk ambivalent. Je zou ze naar beide kanten kunnen interpreteren”.

Hij bezigt de term “hoedna” en dat begrip behelst slechts een wapenstilstand, meer niet... Of in de eigen woorden van de Hamas-voor man: „De islam staat een bestand toe, maar niet permanente verzoening”.

„Daarom heerst in Israël vaak de mening, ook onder deskundigen, dat zo’n wapenstilstand eigenlijk niet veel om het lijf heeft”, licht onze gesprekspartner toe. „Want veel Israëlische veiligheidsdeskundigen willen immers alles of niets. Ik ben persoonlijk van mening dat het wel voldoende grond biedt voor een tijdelijke regeling, althans in theorie. Let wel, ook de vrede met Egypte is in 1979 door de rechtsgeleerden van de religieuze Azhar-Universiteit als “hoedna” gesanctioneerd”

Die diepe scepsis aan Israëlische kant deed waarschijnlijk een eerder bestandsaanbod van Hamas (tussenpersoon koning Hoessein!) pas een dag na de Mossad-aanslag op Netanjahoes bureau belanden. Een punt van kritiek tegelijk van vooral poUtiek links in Israël op de eigen regering.

Niet erg gelukkig

Ondertussen moeten Arafat en de zijnen niet onverdeeld gelukkig zijn met de thuiskomst van sjeik Jassin. Zie bijvoorbeeld de berichten over diens triomfantelijke terugkeer in Gaza. Een speciale plakploeg van Arafat toog onmiddellijk aan het werk om de muren van deze stad van de beeltenis van de Palestijnse leider te voorzien als noodzakelijk tegenwicht voor de alom aanwezige portretten van de gewezen gevangene! Als een verder bewijs voor een sluimerende machtsstrijd wordt eveneens Arafats afwezigheid tijdens Jassins intocht genoemd.

Kupferschmidt: „Arafat moet zeker niet vreselijk gelukkig zijn met deze vrijlating. Hij had vanzelfsprekend gehoopt dat de vrijlating onder andere omstandigheden zou plaatshebben. Bij zijn eerste terugkeer naar Gaza in juli 1994 zinspeelde Arafat al meteen in een openbare toespraak op het terughalen van sjeik Jassin. Het staat buiten kijf dat enkele tientallen procenten van Arafats achterban sjeik Jassin en Hamas hoog in het vaandel hebben”.

„Om andere redenen is hij evenmin gelukkig met Jassins onverwachte vrijkomen. Arafats eigen positie is de laatste maanden nogal verzwakt. Deels komt dat door het falen van de Palestijnse Autoriteit (onder andere corruptie), deels door de tegenslagen die hij van Israëlische zijde kreeg te incasseren (de achteruitgang van de Palestijnse economische situatie door de afsluiting van de Westoever en Gaza). Gegeven deze verzwakking van eigen positie, ziet Arafat niet graag een rivaal of concurrent aan zijn zijde opduiken”.

„Het is overigens niet zo dat Jassin een figuur is die Arafat direct kan vervangen of daarnaar streeft. Anderzijds beschouwt Hamas zichzelf wel als de tegenhanger van de PLO, die de ruggengraat vormt van de Palestijnse Autoriteit. De relaties tussen beide zijn tot op heden wisselend geweest. Toenadering van Arafat tot de politieke vleugel van Hamas en confrontatie volgden elkaar op. De afgelopen weken zagen we weer een periode van confrontatie, mede onder druk van het bezoek van de Amerikaanse minister Albright en de onverzettelijke politiek van de regering-Netanjahoe”.

Daarmee is de cirkel rond en zijn we weer terug bij de open vraag van die Israëlische veiligheidsbeambte. Hoe kan Arafat in deze sfeer van euforie in Gaza nog op Hamas-activisten jagen? „Logischerwijs kun je je enerzijds een politiek voorstellen waarbij Arafat optreedt tegen de meest radicale, militante elementen van Hamas en anderzijds tot een dialoog probeert te komen met de politieke woordvoerders van Hamas”.

„De grote moeilijkheid voor zowel Arafat als Netanjahoe is dat ‘dé Hamas’ een fictie is. Niemand weet precies hoe groot de aanhang is. Niemand heeft nauwkeurig inzicht in de politieke geledingen van deze fundamentalistische beweging. De exacte lijnen (besluitvorming en bevelvoering) naar de kleine extremistische cellen van aanslagplegers onttrekken zich evengoed aan waarneming van buitenaf. Het zou een groot goed zijn als de weer opgenomen dialoog tussen Israël en de Palestijnen binnen korte tijd tot enige resultaten zal leiden. Als er zich economische perspectieven openen voor Gaza en de Westoever, wordt een groot deel van de steun voor Hamas weggenomen”.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 11 oktober 1997

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

Mossad brengt Jassin thuis

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 11 oktober 1997

Reformatorisch Dagblad | 40 Pagina's

PDF Bekijken